Quy chuẩn trạm sạc: từ thiết bị điện đơn lẻ thành hạ tầng chiến lược
Quy chuẩn trạm sạc xe điện là bộ yêu cầu kỹ thuật bắt buộc về chất lượng, an toàn, đo lường, thanh toán và khả năng tương thích, nhằm chuyển việc quản lý từ thiết bị điện đơn lẻ sang một hệ thống hạ tầng gắn chặt với lưới điện, công trình, dữ liệu và quyền lợi người sử dụng. Bộ Công Thương đã xây dựng dự thảo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia cho trụ sạc, trạm sạc, coi hạ tầng sạc là mắt xích quan trọng trong chuyển đổi năng lượng, giao thông xanh và giảm phát thải. Trong bối cảnh thị trường xe điện phát triển nhanh, với 15.676 xe thuần điện tiêu thụ năm 2023 và 17.536 xe chỉ trong sáu tháng đầu 2024, việc thiếu quy chuẩn chung đang biến hạ tầng xe điện thành một “miếng ghép rời rạc”. Các tiêu chuẩn mới vì thế không phải chi tiết kỹ thuật khô khan, mà là công cụ chính sách sẽ định hình lại cạnh tranh và trải nghiệm người dùng.
Hạ tầng xe điện phân mảnh: người dùng trả giá cho cuộc đua “ốc đảo”
Thị trường hạ tầng xe điện hiện là bức tranh nhiều mảng ghép: VinFast sở hữu mạng lưới lớn nhất với khoảng 150.000 cổng sạc phủ 34 tỉnh, công suất lên đến 360kW, trong khi EV One, EverCharge, EverEV và loạt doanh nghiệp khác phát triển trụ sạc công cộng, sạc tại nhà trên các nền tảng riêng. Sự đa dạng về nhà vận hành (CPO), ứng dụng di động, hệ thống quản trị và cách thanh toán tạo ra một hệ sinh thái phân mảnh khốc liệt. Người dùng muốn sạc thông suốt mỗi hành trình thường phải cài hàng loạt ứng dụng, đăng ký nhiều tài khoản, xác thực lặp lại và duy trì số dư ở nhiều ví khác nhau. Không ít người khi gặp trạm lạ phải tải app mới, nạp tiền rồi mới được sạc, biến trải nghiệm vốn phải liền mạch thành chuỗi thao tác phiền toái. Khi đội xe năng lượng mới đã tăng từ 0,2% lên 28,9% trong cơ cấu phương tiện đăng ký, cách làm “mỗi mạng một ốc đảo” này không còn phù hợp.
Quy chuẩn trạm sạc sẽ chuyển trục cạnh tranh sang chất lượng và phủ sóng
Điểm cốt lõi của quy chuẩn trạm sạc không phải ép doanh nghiệp giống nhau, mà là đặt ra ngưỡng kỹ thuật tối thiểu trước khi thiết bị ra thị trường. Quy chuẩn hướng đến đảm bảo đo lường, tính cước và thông tin dịch vụ minh bạch, đồng thời bảo vệ quyền lợi người sử dụng. Quan trọng hơn, nó tạo môi trường cạnh tranh dựa trên chất lượng, an toàn và khả năng tương thích, hạn chế thiết bị kém chất lượng, không rõ nguồn gốc. Khi sự tương thích trở thành yêu cầu bắt buộc, lợi thế của mạng lưới khép kín sẽ giảm, nhường chỗ cho cuộc đua về vị trí trạm, tốc độ sạc, dịch vụ tại điểm sạc và độ phủ địa lý. Đây là tin tốt cho các CPO nhỏ: họ không còn bị khóa ngoài bởi rào cản công nghệ độc quyền, mà có thể tham gia một hệ sinh thái liên thông mạng sạc, cạnh tranh công bằng trên nền tảng tiêu chuẩn chung.
VETC và hệ sinh thái sạc mở: lớp hạ tầng số nối các mạng lưới
Nếu quy chuẩn là khung kỹ thuật, thì sáng kiến hệ sinh thái sạc mở của VETC đang đóng vai trò lớp hạ tầng số để hiện thực hóa liên thông mạng sạc. Hội nghị Phát triển hệ sinh thái sạc mở quy tụ nhiều doanh nghiệp trong chuỗi giá trị xe năng lượng mới, đặt vấn đề kết nối người dùng với trạm sạc của nhiều nhà vận hành qua một nền tảng chung. Nền tảng VETC Trạm sạc và mô hình eRoaming tạo lớp kết nối giữa các mạng lưới, cho phép người dùng tìm, kiểm tra tình trạng khả dụng, định vị, kích hoạt phiên sạc và thanh toán trên một ứng dụng duy nhất. Đáng chú ý, tỷ trọng xe năng lượng mới trong tổng phương tiện đăng ký đã vọt lên 28,9%, riêng ô tô con đạt 57,56%, cho thấy thanh toán và kết nối phải trở thành “hạ tầng của hạ tầng”, chứ không chỉ là bước cuối sau khi cắm sạc. VETC hướng tới tiếp tục mở rộng kết nối với các CPO, OEM, doanh nghiệp vận tải và các đối tác khác, để lớp liên thông này bao trùm toàn bộ hệ sinh thái.
Từ tăng số lượng trạm đến xây mạng lưới liên thông: chặng đường buộc phải đi
Dữ liệu cho thấy đội xe năng lượng mới đang tăng với tốc độ phi mã, buộc hạ tầng xe điện phải bước sang giai đoạn mới: không chỉ mở thêm trụ sạc, mà phải biến chúng thành một mạng lưới liên thông thực sự. Các chuyên gia nhấn mạnh hạ tầng sạc phải được đặt trong tổng thể chuyển dịch xanh đồng bộ, có khả năng kết nối và khai thác tối ưu thì quá trình điện hóa giao thông mới diễn ra thuận lợi. Về phía doanh nghiệp vận hành trạm sạc, bài toán sống còn không dừng ở việc đổ vốn xây trạm, mà là duy trì lưu lượng sử dụng ổn định và hiệu quả kinh tế dài hạn. Nền tảng kết nối chung, cùng quy chuẩn trạm sạc rõ ràng, giúp chuẩn hóa các nghiệp vụ xác thực, thanh toán, đối soát dữ liệu, để các bên tập trung vào thế mạnh riêng như vị trí, dịch vụ, chiến lược giá. Khi quy chuẩn được ban hành và các sáng kiến mở như eRoaming lan rộng, người dùng sẽ ít phải lo “bí sạc”, còn doanh nghiệp được giải phóng khỏi cuộc đua đóng kín, chuyển sang xây hệ sinh thái cùng thắng.
