Nuốt dị vật ở trẻ nhỏ: tai nạn thường gặp nhưng không được phép chủ quan
Nuốt dị vật ở trẻ nhỏ là tình huống trẻ vô tình đưa các vật thể lạ như chi tiết đồ chơi, đinh vít, đồng xu, pin cúc áo hoặc vật dụng gia đình vào miệng rồi nuốt xuống, khiến chúng mắc lại ở đường thở hoặc đường tiêu hóa, gây tổn thương, tắc nghẽn hoặc nhiễm trùng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Đây không phải chuyện hiếm, đặc biệt ở nhóm trẻ từ 2–6 tuổi, giai đoạn tò mò, thích khám phá mọi thứ bằng miệng. Vấn đề không nằm ở việc tai nạn có xảy ra hay không, mà ở chỗ cha mẹ có nhận ra dấu hiệu nuốt phải và phản ứng đúng trong những phút đầu tiên hay không. Bởi chỉ vài phút lúng túng hoặc xử trí sai có thể biến một sự cố nhỏ thành biến chứng đe dọa tính mạng.
Hai câu chuyện cảnh báo: dị vật nhỏ, hậu quả không nhỏ
Một bé gái 30 tháng tuổi ở TP.HCM đang chơi cùng anh trai thì bất ngờ quấy khóc, kêu đau họng và đau bụng. Gia đình nghi trẻ nuốt dị vật và đưa đi cấp cứu trong đêm. Chụp X-quang bụng cho thấy một dị vật cản quang trong đường tiêu hóa: chiếc đinh vít dài khoảng 3cm, có nguy cơ đâm thủng thành ống tiêu hóa nếu chậm xử trí. Nội soi đã gắp thành công chiếc đinh, bé hết đau bụng và sinh hoạt bình thường sau đó. Ở chiều ngược lại, một bé trai 6 tuổi được phát hiện dị vật lớn kẹt trong cổ suốt 6 tháng, sau thời gian chỉ thỉnh thoảng khò khè, khó nuốt. Khi nhập viện, CT cho thấy dị vật đâm xuyên thực quản, tạo ổ áp xe và chèn ép khí quản. Trường hợp này phải phẫu thuật mở cổ để lấy dị vật và tái tạo đoạn thực quản tổn thương. Hai câu chuyện cho thấy: trẻ nuốt dị vật không bao giờ là chuyện "để xem thêm"; hoặc xử trí sớm, hoặc đối mặt biến chứng nặng.
Dấu hiệu nuốt phải dị vật: đừng bỏ qua tiếng khò khè hay cơn đau bụng mơ hồ
Cha mẹ thường chỉ nghĩ đến trẻ nuốt dị vật khi con ho sặc sụa hoặc khó thở rõ ràng. Nhưng thực tế, dấu hiệu nuốt phải có thể rất kín đáo. Ở bé gái 30 tháng tuổi, biểu hiện chỉ là quấy khóc, đau họng và đau bụng. Bác sĩ cho biết trẻ có thể chỉ đau họng, khó nuốt, nôn ói hoặc đau bụng, dễ bị nhầm với viêm họng hay rối loạn tiêu hóa. Trường hợp bé trai 6 tuổi cho thấy khò khè ở trẻ không phải lúc nào cũng là hen hay viêm phế quản: trẻ thỉnh thoảng khò khè, khó nuốt trong nhiều tháng trước khi phát hiện dị vật đâm xuyên thực quản và chèn ép khí quản. Khò khè dai dẳng, khó nuốt, đau họng kéo dài, nôn ói không rõ nguyên nhân, đau bụng, đi ngoài phân có máu… đều là tín hiệu đỏ. Nếu những triệu chứng này xuất hiện sau một lần trẻ chơi với đồ vật nhỏ, cha mẹ phải nghĩ ngay đến khả năng trẻ nuốt dị vật, kể cả khi không ai nhìn thấy khoảnh khắc nuốt.
Cha mẹ cần làm gì trong những phút đầu tiên khi nghi trẻ nuốt dị vật?
Phản ứng bản năng của nhiều phụ huynh là móc họng, cố gây nôn hoặc dùng tay tìm cách lấy dị vật. Đây là những hành động nguy hiểm. Bác sĩ khuyến cáo khi nghi ngờ trẻ nuốt dị vật, tuyệt đối không tự móc họng, không cố gây nôn và không thò tay vào miệng trẻ để lấy dị vật. Dị vật có thể bị đẩy sâu hơn, gây rách, chảy máu hoặc tắc đường thở. Điều cha mẹ cần làm là giữ bình tĩnh, quan sát kỹ: trẻ có thở được không, có tím tái, ho sặc sụa, không nói được hay không. Nếu trẻ khó thở, khò khè dữ dội, tím môi hoặc lơ mơ, phải đưa đi cấp cứu trẻ em ngay lập tức. Nếu trẻ vẫn thở được nhưng có dấu hiệu đau họng, khó nuốt, đau bụng, nôn ói, cần đưa đến cơ sở y tế có chuyên khoa Nhi để được thăm khám và chụp phim đánh giá. Đặc biệt, nếu nghi trẻ nuốt pin cúc áo, nam châm hoặc vật sắc nhọn, phải đi cấp cứu ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ ràng.
Chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa: an toàn trẻ nhỏ bắt đầu từ sự cảnh giác của người lớn
Trong đa số trường hợp trẻ nuốt dị vật, chẩn đoán dựa vào hình ảnh học và nội soi. Bé gái 30 tháng tuổi được chụp X-quang bụng, phát hiện dị vật cản quang trong đường tiêu hóa, sau đó các bác sĩ nội soi gắp thành công chiếc đinh vít dài 3cm khỏi dạ dày mà không ghi nhận biến chứng. Bé trai 6 tuổi phải chụp CT mới thấy dị vật đâm xuyên thực quản, tạo ổ áp xe và chèn ép khí quản, buộc phải phẫu thuật mở cổ để lấy dị vật và khâu phục hồi thực quản. Những can thiệp này cho thấy: càng phát hiện sớm, xử trí càng đơn giản và ít nguy cơ. Nhưng chìa khóa vẫn là phòng ngừa. Trẻ từ 1–3 tuổi có thói quen đưa đồ vật vào miệng để khám phá thế giới xung quanh, và nhóm 2–6 tuổi đặc biệt dễ nuốt các chi tiết đồ chơi, đinh vít, pin cúc áo, nắp chai. Bác sĩ khuyến cáo phụ huynh phải quan sát trẻ khi vui chơi, cất giữ vật dụng nhỏ, sắc nhọn ngoài tầm với, chọn đồ chơi phù hợp độ tuổi và kiểm tra thường xuyên các chi tiết dễ bung, gãy hoặc rơi ra. Chỉ một vật nhỏ bị bỏ quên trong tầm tay cũng có thể trở thành tai nạn cấp cứu trẻ em. An toàn trẻ nhỏ không đến từ may mắn, mà từ sự cảnh giác có chủ đích mỗi ngày.
