Một địa chỉ chung, nhiều nhu cầu thường nhật
Nhà văn hóa cộng đồng là thiết chế gần dân, nơi người dân có thể gặp gỡ, rèn luyện sức khỏe, tham gia hoạt động văn nghệ, đọc sách và tiếp cận hỗ trợ số ngay trong khu dân cư. Giá trị của nơi này vì thế không nằm riêng ở hội trường hay sân tập, mà ở việc duy trì được những cuộc gặp gỡ đều đặn và có ích.
Buổi sáng, thành viên Câu lạc bộ dưỡng sinh Quán La ở phường Xuân Đỉnh tập thể dục, giao lưu tại khu tượng đài Bác Hồ và sân đình Quán La. Khi Nhà văn hóa – Khu thể thao Xuân La 2 đi vào hoạt động ngày 24-10, người dân có thêm không gian sinh hoạt thường xuyên, đồng thời kết nối hoạt động mới với không gian đình và di sản địa phương. Đây là cách làm đáng chú ý: nhà văn hóa không cạnh tranh với những điểm sinh hoạt sẵn có, mà mở rộng chúng thành mạng lưới gặp gỡ.
Tại Xuân La 2, các câu lạc bộ dân vũ, khiêu vũ, Zumba, dưỡng sinh, bóng bàn, bóng chuyền hơi và cầu lông cùng hoạt động bên cạnh hội họp, sinh hoạt tổ dân phố. Khi có lịch sinh hoạt đều và nhiều lựa chọn, sinh hoạt văn hóa cơ sở bớt phụ thuộc vào những dịp lễ, cuộc họp hay phong trào ngắn hạn.

Tiến Thắng: Không gian chức năng đi cùng ngày hội cuối tuần
Tại xã Tiến Thắng, chính quyền rà soát thiết chế văn hóa, thể thao ở 16 thôn, xem xét cơ sở vật chất, phong trào và nhu cầu sinh hoạt trước khi chọn thôn Thanh Vân làm điểm xây dựng nhà văn hóa – khu thể thao, điểm sinh hoạt cộng đồng. Cách bắt đầu từ nhu cầu thay vì chỉ từ công trình là lựa chọn đúng: một tòa nhà có thể mới, nhưng chỉ trở thành điểm hẹn khi người dân có lý do để quay lại.
Nhà văn hóa Thanh Vân được chia thành sáu khu chức năng: sinh hoạt văn nghệ, thể thao ngoài trời, góc đọc sách và thư viện mở, góc chuyển đổi số, nơi giới thiệu sản phẩm địa phương và khu vui chơi thiếu nhi. Góc số có Internet miễn phí, hỗ trợ dịch vụ công trực tuyến, VNeID và thanh toán không dùng tiền mặt; góc đọc kết hợp trải nghiệm STEM và trò chơi dân gian. Như vậy, cùng một địa chỉ có thể phục vụ nhiều thế hệ và nhiều nhu cầu trong ngày.
Song song với không gian chức năng, Ngày hội văn hóa cuối tuần được thí điểm tại Thanh Vân và Phú Mỹ trong sáu tháng, mỗi thôn tổ chức hai lần mỗi tháng. Chương trình gồm chèo, quan họ, dân vũ, dưỡng sinh, thi đấu thể thao, trò chơi dân gian, giao lưu liên thôn và giới thiệu sản phẩm địa phương. Đây là sự kết hợp đáng giá: cơ sở vật chất tạo điều kiện, còn hoạt động định kỳ mới tạo thói quen tham gia.

Phú Nghĩa đưa đọc sách và kỹ năng số về gần dân
Ở thôn Quyết Hạ, xã Phú Nghĩa, mô hình nhà văn hóa – khu thể thao được đưa vào vận hành với các không gian phục vụ họp dân, văn nghệ, hoạt động thiếu nhi và rèn luyện thể chất. Điểm đáng chú ý là đọc sách cộng đồng và hỗ trợ chuyển đổi số được xác định như những chức năng thiết thực, không phải phần trang trí thêm cho công trình.
Tủ sách và bàn đọc phục vụ học sinh, thanh thiếu niên, người cao tuổi cùng người dân trong thôn. Không gian chuyển đổi số hỗ trợ tiếp cận dịch vụ công trực tuyến, ứng dụng VNeID, tra cứu thông tin, rèn kỹ năng số và thanh toán điện tử an toàn. Với người dân chưa quen thao tác trực tuyến, hỗ trợ ngay tại địa phương có thể biến một dịch vụ xa lạ thành việc làm được trong đời sống thường nhật.
Khu thể thao duy trì các câu lạc bộ cờ tướng, dưỡng sinh, aerobic, võ thuật và bóng chuyền, đồng thời mở điều kiện đi bộ, tập thể dục tự do, sử dụng dụng cụ ngoài trời. Mô hình vì thế không buộc người dân chọn giữa vận động, học hỏi hay giải quyết công việc số: nhà văn hóa có thể đáp ứng cả ba, miễn là được tổ chức và vận hành đều đặn.

Thước đo không phải là công trình, mà là mức độ được sử dụng
Các mô hình điểm xuất hiện trong bối cảnh một số nhà văn hóa còn ít nội dung sinh hoạt, cơ sở vật chất chưa được khai thác hết và chưa thu hút đông người dân. Đây là lý do cần đổi cách đánh giá: diện tích hay số phòng chỉ nói lên phần đầu tư, không nói được công trình có thực sự trở thành nơi gặp gỡ hay không.
Tiến Thắng dự kiến đánh giá, rút kinh nghiệm để từng bước nhân rộng mô hình trong giai đoạn 2026–2030; riêng Ngày hội văn hóa cuối tuần được thí điểm sáu tháng. Tại Phú Nghĩa, chính quyền xã được giao hướng dẫn, xây dựng tiêu chí đánh giá, tổ chức sơ kết và rút kinh nghiệm trước khi tính đến nhân rộng. Những bước tiếp theo cần được kiểm chứng bằng mức độ mở cửa, hoạt động câu lạc bộ và sự tham gia thực tế, thay vì chỉ bằng lễ ra mắt.
Khi nhà văn hóa gắn được khu thể thao cộng đồng với văn nghệ, đọc sách cộng đồng và hỗ trợ dịch vụ số, lợi ích của thiết chế trở nên gần gũi hơn: người cao tuổi có chỗ tập, trẻ em có nơi đọc và vui chơi, người dân có điểm hỗ trợ thao tác trực tuyến. Kết luận rất rõ: muốn nhà văn hóa thành ngôi nhà chung, cần bắt đầu từ nhu cầu hằng ngày và duy trì hoạt động đủ đều để người dân tự xem nơi ấy là của mình.







