Một dấu mốc ngoại giao gắn với thời điểm chuyển mình
Chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là hoạt động ngoại giao cấp cao nhằm củng cố lòng tin chính trị, định hình tầm nhìn hợp tác và mở đường cho những chương trình chung phù hợp với giai đoạn phát triển mới của hai nước. Ngày 8/11, ông bắt đầu chuyến thăm chính thức Nhật Bản; trong chương trình có cuộc gặp Thủ tướng Takaichi Sanae. Đây là chuyến thăm Nhật Bản đầu tiên của ông trên cương vị Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, đồng thời là chuyến thăm cấp cao nhất kể từ khi hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện năm 2023. Tầm vóc ấy đáng chú ý, nhưng giá trị của chuyến đi không nằm ở nghi thức. Điều cần chờ đợi là liệu những cuộc trao đổi cấp cao có tạo được động lực mới cho hợp tác Việt Nhật, với cam kết rõ ràng và kết quả người dân, doanh nghiệp có thể cảm nhận.
Thời điểm chuyến thăm có ý nghĩa riêng: Việt Nam đang triển khai các quyết sách quan trọng sau Đại hội XIV, trong đó hoàn thiện thể chế, phát triển khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và nâng chất lượng nhân lực là những nhiệm vụ gắn với tương lai đất nước. Đây là chương trình phát triển đòi hỏi năng suất cao hơn, năng lực tự chủ lớn hơn và khả năng thu hút đối tác đồng hành dài hạn. Nhật Bản có thế mạnh về công nghệ, công nghiệp, tài chính và quản trị; Việt Nam có nhu cầu nâng cấp năng lực sản xuất và chất lượng nguồn nhân lực. Sự bổ trợ đó chỉ thành lợi thế nếu được chuyển thành dự án có mục tiêu, trách nhiệm và lộ trình thực hiện cụ thể.
Lòng tin phải đi cùng kết quả có thể kiểm chứng
Quan hệ Việt Nhật được vun đắp qua nhiều thập niên, từ đầu tư, thương mại và giáo dục đến giao lưu giữa địa phương, doanh nghiệp và người dân. Nền tảng ấy giúp hai bên bước vào cuộc gặp cấp cao với sự tin cậy, nhưng không thể thay thế việc thực hiện cam kết. Chuyến thăm là dịp để lãnh đạo hai nước củng cố lòng tin chính trị, làm sâu sắc quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện và thúc đẩy hợp tác thực chất, nhất là ở những lĩnh vực hai nền kinh tế bổ trợ cho nhau. Muốn tạo động lực mới, các ưu tiên cần được chuyển thành chương trình có đầu mối chịu trách nhiệm, nguồn lực phù hợp và cách đánh giá tiến độ. Niềm tin của doanh nghiệp được hình thành từ những điều thiết thực: thủ tục đúng hẹn, quy định nhất quán và khó khăn được giải quyết.
Tác động của hợp tác không nên chỉ được đo bằng số dự án hay tuyên bố chung. Với người lao động, điều quan trọng là được chuẩn bị kỹ năng, ngôn ngữ và hiểu biết pháp luật, đồng thời được bảo vệ quyền lợi. Phía Nhật Bản cũng cần tiếp tục cải thiện tiền lương, điều kiện làm việc và bảo đảm quyền hợp pháp của lao động Việt Nam. Ở cấp địa phương, chương trình đào tạo, dự án nông nghiệp hay hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ có thể đem lại thay đổi gần gũi hơn với đời sống. Nếu các cam kết sau chuyến thăm chạm được tới những nhu cầu ấy, lòng tin sẽ có cơ sở bền vững; nếu không, quan hệ cấp cao vẫn có nguy cơ vượt xa trải nghiệm thường ngày của người dân.
Từ hợp tác truyền thống đến cùng kiến tạo
Định hướng đáng chú ý là chuyển từ hợp tác truyền thống sang hợp tác cùng kiến tạo: cùng đầu tư, cùng sản xuất và cùng hưởng lợi. Đây không nên chỉ là một khẩu hiệu mới. Nó đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, còn hợp tác đầu tư phải tạo năng lực công nghệ, nhà cung ứng trong nước và đội ngũ kỹ sư, thay vì dừng ở việc mở rộng sản xuất. Hai bên có thể lựa chọn những khâu phù hợp trong bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa, kết nối trường đại học, viện nghiên cứu với doanh nghiệp để đào tạo gắn với nhu cầu thực tế. Cùng kiến tạo có ý nghĩa khi đối tác Nhật Bản nhận được nhà cung ứng đáng tin cậy, còn Việt Nam nâng được năng lực sản xuất và làm chủ thêm tri thức.
Con người là thước đo quan trọng của mô hình này. Kỳ vọng Đại học Việt - Nhật phát triển thành trung tâm đào tạo, nghiên cứu có uy tín quốc tế cần đi cùng việc mở rộng học bổng, trao đổi sinh viên và đào tạo nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số. Đầu tư vào kỹ năng sẽ giúp người học tiếp cận công việc tốt hơn, đồng thời giúp doanh nghiệp trong nước đủ sức đảm nhận những đơn hàng phức tạp. Kết quả chuyến thăm vì thế sẽ được quyết định sau những cuộc hội đàm: khi cơ quan, doanh nghiệp và địa phương cùng triển khai cam kết. Nếu hai phía kiên trì theo đuổi lợi ích tương hỗ và đo tiến độ bằng năng lực thực tế được tạo ra, chuyến đi có thể trở thành điểm khởi đầu cho một chặng hợp tác sâu hơn.
