Ẩm thực đường phố Hà Nội: không chỉ là món ăn, mà là ký ức du lịch
Ẩm thực đường phố Hà Nội là hệ thống món ăn vỉa hè đa dạng như phở gà Hà Nội, xôi xéo, bún riêu, bún ốc, được bán ở mọi ngõ ngách với giá bình dân, gắn chặt vào nhịp sống thường ngày của người dân và đồng thời trở thành trải nghiệm văn hóa cốt lõi trong hành trình khám phá của du khách nước ngoài. Đó không phải những bữa tiệc sang trọng trong nhà hàng, mà là chiếc ghế nhựa bên vỉa hè, bát phở nóng nghi ngút khói, suất xôi 15.000 đồng trên tay đồng nghiệp, hay tô bún ốc nguội giữa trưa nắng. Chính sự đời thường ấy đang tạo nên một "thánh địa" ẩm thực khiến khách Trung Quốc, Nhật Bản không muốn rời Hà Nội. Và nếu phải chọn một lý do, thì đó là cảm giác được ăn như người bản địa, với chất lượng cao mà không cần chi nhiều tiền.
Cơn sốt phở gà Hà Nội trong mắt du khách Trung Quốc
Trên nền tảng mạng xã hội Trung Quốc, phở đã trở thành từ khóa bắt buộc phải tra cứu trước khi sang Việt Nam du lịch. Điều đáng nói là tâm điểm của cơn sốt ấy lại là một quán phở gà Hà Nội trên phố Phủ Doãn, nơi du khách nước ngoài sẵn sàng xếp hàng từ sáng đến khuya để có bát phở gà đúng "chuẩn Hà Nội". Nữ du khách Tiểu Lôi thẳng thắn thú nhận rằng ngày nào ở Việt Nam cô cũng đi ăn phở cho thỏa cơn thèm, và cuối cùng chọn phở Hà Nội là hương vị yêu thích hơn hẳn phở ở TP.HCM. Một người khác, Triệu Tiểu Ngũ, tìm đến quán theo lời giới thiệu của bạn bè và ngạc nhiên vì bát phở vừa đầy đặn vừa có giá phải chăng, khác hẳn trải nghiệm phở Việt ở quê nhà vốn đắt đỏ hơn. Câu chuyện phần đông khách Trung Quốc kiểm tra quán qua mạng, tới ăn, rồi quay về chia sẻ, đã biến phở gà Hà Nội thành điểm check-in ẩm thực hơn là món ăn đơn lẻ.
Điều khiến phở gà Phủ Doãn gây nghiện không phải là những lời quảng cáo bóng bẩy, mà là chi tiết rất đời: những khay thịt gà được tách thành từng phần, bày ngay lối ra vào để khách tự mắt chọn phần ưa thích. Du khách Trung Quốc gọi phở lườn, phở lưng, phở đùi gà, cảm nhận rõ sự khác biệt về phần thịt nhưng không bị choáng bởi mức giá chênh lệch lớn, đúng tinh thần "giá bình dân Hà Nội" được họ nhắc đi nhắc lại. Nhiều người ăn một lần rồi quay lại nhiều lần trong chuyến đi, có người còn ăn cả ngày không chán. Một nhận xét đáng chú ý là: chất lượng được đánh giá cao nhưng không gian vỉa hè vẫn bị chê là kém sạch sẽ, thỉnh thoảng có rác dưới chân do nhân viên chưa kịp thu dọn. Nói thẳng, phở gà Hà Nội chinh phục khẩu vị quốc tế bằng nồi nước dùng ninh hơn 20 tiếng và danh hiệu Bib Gourmand liên tiếp, nhưng vẫn giữ nguyên sự xô bồ rất Hà Nội – và chính sự thiếu hoàn hảo đó mới tạo nên sức hút.
Góc nhìn Nhật Bản: Hà Nội là thiên đường món ngon giá bình dân
Nếu khách Trung Quốc đến rồi đi trong vài ngày, thì câu chuyện của anh Hitoshi Mission – người Nhật gắn bó gần 3 năm với Hà Nội – cho thấy sức hút lâu dài của ẩm thực đường phố. Anh không chỉ ăn cho biết, mà biến việc khám phá từng bát xôi xéo, bún riêu, bún ốc thành dự án cá nhân: tự quay video và gửi Hà Nội lên mạng xã hội Nhật như một thông điệp cảm ơn. Theo anh, cứ bước ra đường là có đồ ăn ngon, từ những gánh xôi sáng đến quán bún nhỏ nép mình trong con phố cũ. Đáng chú ý là món xôi xéo – một suất khoảng 15.000 đồng – lại là thứ khiến anh xúc động nhất, vì nó gắn với buổi sáng vội cùng đồng nghiệp và cảm giác được chăm sóc bởi người bạn Việt Nam. Đây không còn là câu chuyện "món rẻ", mà là cách giá bình dân Hà Nội cho phép một người nước ngoài xây dựng ký ức thân thuộc mỗi ngày quanh những suất ăn rất đỗi bình thường.
Từ xôi xéo, Hitoshi bắt đầu nhận ra sự phong phú của ẩm thực đường phố Hà Nội: bún riêu với nước dùng đỏ màu cà chua, riêu cua thơm béo, bún mềm và rau sống tươi; rồi bún mọc, bún ngan, bún vịt, bún cá. Đỉnh điểm là lần anh đánh liều thử bún ốc nguội trong ngày nắng nóng, tại một quán nhỏ trên phố Bùi Thị Xuân, món mà ngay cả nhiều người Việt cũng còn ngần ngại. Chính cách phục vụ lạ – bún lá, ốc và nước dùng giấm bỗng để riêng – cùng hương vị tinh tế, con ốc giòn ngọt đã khiến anh phải thừa nhận ở Nhật không có món nào tương tự. Đáng nói hơn, khi các video trải nghiệm của Hitoshi lan rộng, người xem Việt lẫn Nhật bắt đầu giới thiệu thêm cho anh những quán đông khách địa phương – một minh chứng sống động rằng ẩm thực đường phố không chỉ nuôi cái bụng, mà đang nuôi cả cộng đồng yêu Hà Nội trên mạng xã hội.
Từ xôi xéo đến bún ốc: món vỉa hè trở thành điểm đến du lịch ẩm thực
Nhìn vào hành trình ăn uống của Hitoshi và những du khách Trung Quốc, có thể thấy rõ một xu hướng: món vỉa hè Hà Nội đang được đối xử như những "điểm đến" du lịch ẩm thực chứ không phải quà ăn cho qua bữa. Xôi xéo vốn là thức sáng bình dân, nhưng trong mắt một người Nhật, đó là khám phá hoàn toàn mới về gạo nếp – loại nguyên liệu ở quê anh chỉ gắn với bánh mochi và không được dùng phổ biến như ở Việt Nam. Bún riêu – món nhiều người Việt coi là quá quen – lại trở thành bước ngoặt thay đổi cả sở thích với cà chua nấu chín của Hitoshi. Còn bún ốc nguội, từng được nhà văn nổi tiếng ca ngợi là "miếng ngon Hà Nội", nay là trải nghiệm thử thách thú vị với du khách quốc tế: khác lạ, khó gần nhưng đã ăn là nhớ.
Điểm chung của những món này là chúng không hề được trang trí cầu kỳ, nhiều khi chỉ là tô nhựa, ghế nhựa, mặt bàn inox đã xước. Thế nhưng chính ở những chi tiết ấy, du khách nước ngoài cảm nhận được truyền thống: cách người Hà Nội dùng giấm bỗng để tạo vị chua nhẹ cho nước ốc, thói quen ăn kèm rau sống đủ loại, hay việc chủ quán nhớ mặt khách quen và hỏi đúng "suất thường ngày". Khi các câu chuyện này được kể lại bằng tiếng Trung và tiếng Nhật trên mạng xã hội, xôi xéo, bún riêu, bún ốc từ từ bước lên bản đồ du lịch ẩm thực với tư cách những món phải thử. Hà Nội vì thế không cần chiến dịch quảng bá ồn ào; chỉ cần để khách tự kể chuyện trên vỉa hè, phố phường đã đủ trở thành sản phẩm du lịch.
Chất lượng, giá bình dân và truyền thống: bộ ba làm nên sức hút quốc tế
Điều thú vị là cả hai câu chuyện – phở gà Phủ Doãn và hành trình ăn uống của Hitoshi – đều xoay quanh một bộ ba giá trị: chất lượng cao, giá bình dân, và chiều sâu truyền thống. Nồi nước dùng phở gà Nguyệt được ninh hơn 20 tiếng mỗi ngày từ 4 giờ sáng, thêm xương lợn 16 tiếng để đạt vị ngọt béo tự nhiên và màu vàng óng của mỡ gà. Quán này liên tiếp bốn năm được xếp vào danh sách Bib Gourmand – hạng mục dành cho hàng quán ăn ngon với mức giá phải chăng. Trong khi đó, những suất xôi xéo 15.000 đồng hay tô bún riêu, bún ốc nguội trong ngõ nhỏ cũng được du khách Nhật khen là ngon và hấp dẫn, làm anh quyết định ở lại Hà Nội sau khi công ty rút khỏi thị trường. Nói cách khác, giá bình dân Hà Nội không đồng nghĩa với rẻ tiền, mà là cơ chế giúp mọi người – từ sinh viên đến doanh nhân, từ dân bản địa đến khách quốc tế – có thể tiếp cận di sản ẩm thực mỗi ngày chứ không phải chỉ trong dịp đặc biệt.
Tất nhiên, sự xô bồ và vài hạn chế về vệ sinh vỉa hè khiến một số du khách khó chịu. Nhưng nếu Hà Nội đánh mất những chiếc ghế nhựa, khoảng chờ năm phút ở quán phở tối đông hay bát bún ốc nguội phải "tập ăn", thì thành phố sẽ mất luôn nét cá tính làm nên sức hấp dẫn hiện tại. Sức hút quốc tế của ẩm thực đường phố Hà Nội nằm ở chỗ nó không chiều khách bằng sự hoàn hảo bóng bẩy, mà mời họ bước vào đời sống thường ngày của người dân. Khi một người Trung Quốc ăn phở gà cả ngày không chán, hay một người Nhật tự quay video giới thiệu xôi xéo, bún riêu cho đồng hương, thì đó không chỉ là những cú hích trên mạng xã hội. Đó là lời khẳng định rằng phố phường Hà Nội, với phở gà, xôi xéo, bún ốc… đang âm thầm trở thành ngôn ngữ chung để thành phố đối thoại với thế giới – bằng mùi thơm, vị ngọt và những chiếc bát nóng trên tay.
