Từ áp lực quản lý địa phương đến quyết định thử nghiệm drone công nghệ
Việc phường Gia Lộc áp dụng UAV quản lý đô thị kết hợp bản đồ số AI là mô hình dùng thiết bị bay không người lái để thu thập dữ liệu không gian, xử lý thành bản đồ 2D, mô hình 3D và lớp thông tin số, sau đó dùng trí tuệ nhân tạo phân tích biến động hiện trạng nhằm hỗ trợ cán bộ cấp cơ sở ra quyết định quản lý nhanh hơn, chính xác hơn và có căn cứ rõ ràng trong các lĩnh vực đất đai, xây dựng, hạ tầng và phục vụ người dân. Điểm đáng nói là câu chuyện ở Gia Lộc không bắt đầu từ trào lưu công nghệ, mà từ áp lực quản lý địa phương ngày càng lớn. Sau sáp nhập, phường có diện tích khoảng 5.000ha với 3.200ha đất nông nghiệp, 1.000ha đất công nghiệp và 500ha đất xây dựng đô thị, dân số khoảng 50.000 người nhưng chỉ có 31/44 biên chế công chức. Trong bối cảnh đó, việc “chạy theo phản ánh” của người dân không còn đủ để kiểm soát biến động trên toàn địa bàn. Quyết định được Sở Khoa học và Công nghệ chọn làm điểm thử nghiệm UAV quản lý, điều hành là một bước chuyển từ thế bị động sang chủ động tìm lời giải bằng công nghệ.
Cách tiếp cận: không chạy theo xu hướng, tập trung vào bài toán dữ liệu
Điểm khác biệt của phường Gia Lộc là họ không hỏi “UAV làm được gì?”, mà hỏi “công việc nào thực sự cần dữ liệu tốt hơn?”. Trong điều kiện nhân lực hạn chế, khối lượng hồ sơ lớn, lãnh đạo phường xác định UAV chỉ là mắt xích đầu tiên trong chuỗi dữ liệu: bay khảo sát, thu ảnh, xử lý thành bản đồ 2D, mô hình 3D, lớp GIS, rồi mới đến khâu phân tích bằng AI. Theo Chủ tịch UBND phường Lê Thị Hồng Thắm, bài toán đặt ra không phải thay thế cán bộ bằng máy móc, mà dùng công nghệ để giúp cán bộ “quan sát rộng hơn, phát hiện sớm hơn, kiểm tra đúng trọng tâm hơn và ra quyết định nhanh hơn”. Đây là cách tiếp cận tỉnh táo: UAV quản lý đô thị chỉ có ý nghĩa khi gắn với quy trình dữ liệu rõ ràng, mục tiêu quản lý cụ thể và trách nhiệm cuối cùng vẫn thuộc về con người. Chính vì vậy, mô hình bản đồ số AI ở Gia Lộc mang màu sắc thực dụng, tránh được bệnh hình thức thường thấy trong nhiều dự án chuyển đổi số.
Những kết quả thử nghiệm bước đầu: quản lý đất đai, xây dựng, hạ tầng đô thị
Thử nghiệm drone công nghệ tại Gia Lộc không dừng ở vài chuyến bay trình diễn. Sau đợt bay thử ngày 27/9, phường đã lập được bản đồ 2D, mô hình 3D và mô hình DF, tích hợp với dữ liệu địa chính từng thửa đất, hồ sơ quản lý và thông tin khu vực được phép hoặc chưa được phép chuyển mục đích sử dụng đất. AI được dùng để so sánh hiện trạng giữa các thời điểm, nhận diện khu vực có biến động bất thường, ví dụ đất chưa được phép chuyển mục đích nhưng đã có hoạt động san lấp, từ đó phát tín hiệu cảnh báo để cán bộ kiểm tra thực địa. Trong lĩnh vực quy hoạch, xây dựng và trật tự đô thị, dữ liệu UAV hỗ trợ ghi nhận công trình mới, khu vực san lấp, thay đổi hiện trạng sử dụng đất, rồi đối chiếu với quy hoạch và dữ liệu chuyên ngành. Ở mảng hạ tầng, hình ảnh từ UAV giúp xác định tuyến đường bị hư hỏng, mức độ hư hỏng cụ thể, rà soát hệ thống đèn tín hiệu giao thông và những đoạn đường cần lắp đèn nhưng chưa có điều kiện khảo sát trực tiếp. Với những kết quả thử nghiệm bước đầu, lãnh đạo phường đánh giá việc ứng dụng UAV đã mang lại hiệu quả thiết thực, không còn là “đồ chơi công nghệ”.
Tác động tới người dân và doanh nghiệp: công nghệ gắn với phục vụ
Nếu công nghệ không cải thiện trải nghiệm của người dân và doanh nghiệp, nó sẽ chỉ là một lớp phần mềm đắt đỏ. Ở Gia Lộc, áp lực xử lý hồ sơ nhanh, kiểm tra có căn cứ, báo cáo kịp thời và phục vụ thuận tiện hơn là động lực buộc chính quyền cơ sở phải đổi cách quản lý. UAV quản lý đô thị, khi gắn với bản đồ số AI, giúp cán bộ “thấy” được toàn cảnh trước khi ra khỏi phòng làm việc: biết khu vực nào cần kiểm tra trước, việc nào cần xử lý trước, dữ liệu nào phải cập nhật trước. Thực tế, dữ liệu hình ảnh cũng được dùng để xác định địa bàn cần ưu tiên tuyên truyền, vận động người dân tham gia dịch vụ thu gom rác thải, qua đó nâng cao tỷ lệ thu gom và cải thiện chất lượng môi trường sống. Khi các quyết định quản lý địa phương dựa trên dữ liệu trực quan, công khai và có thể giải thích, mức độ minh bạch tăng lên, chi phí đi lại và thời gian chờ đợi của người dân giảm đi. Câu nói “mục tiêu cuối cùng là phục vụ cho người dân tốt hơn” không còn là khẩu hiệu, mà bắt đầu có nền tảng dữ liệu để kiểm chứng.
Từ mô hình Gia Lộc đến chiến lược nhân rộng UAV trong quản trị đô thị
Điều đáng chú ý là phường Gia Lộc không xem giai đoạn thử nghiệm là đích đến. Họ dự kiến phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ và doanh nghiệp chọn một khu phố để thử nghiệm đầy đủ các nội dung ứng dụng UAV, bản đồ số và AI, sau đó đánh giá hiệu quả và nếu khả thi sẽ nhân rộng ra toàn địa bàn. Cách làm này cho thấy địa phương hiểu rằng công nghệ phải đi cùng quy trình, đào tạo và đo lường kết quả. Từ góc độ quản lý địa phương, mô hình Gia Lộc là lời nhắc rằng UAV quản lý đô thị chỉ có ý nghĩa khi xuất phát từ nhu cầu thực tế, gắn với bài toán dữ liệu và trách nhiệm giải trình. Những thử nghiệm bước đầu cho thấy UAV, bản đồ số và AI có tiềm năng trở thành công cụ hỗ trợ thiết thực cho chính quyền cơ sở nếu được triển khai đúng bài toán và có quy trình dữ liệu rõ ràng. Việc một đô thị lớn đã dùng UAV để số hóa dữ liệu tại hàng trăm phường, xã cho thấy xu hướng này không còn là ngoại lệ; mô hình như Gia Lộc có thể trở thành “bộ khung” tham chiếu cho nhiều địa phương khi bước vào quản trị đô thị bằng công nghệ. Kết luận, câu chuyện Gia Lộc cho thấy chuyển đổi số ở cấp phường không cần bắt đầu bằng những khẩu hiệu lớn, mà bằng việc trả lời thẳng thắn: cán bộ đang thiếu dữ liệu gì, người dân đang gặp khó ở đâu, và UAV cùng bản đồ số AI có thể giải quyết phần nào trong số đó.
