Concert bùng nổ: Từ “nền kinh tế chú ý” đến câu hỏi đường dài
Công nghiệp concert Việt Nam là tập hợp các hoạt động sáng tạo, tổ chức và kinh doanh những sự kiện âm nhạc quy mô lớn, nơi doanh thu không chỉ đến từ bán vé mà còn từ thương mại nghệ sĩ, hàng hóa, dịch vụ du lịch và các ngành hỗ trợ liên quan, tạo nên một chuỗi giá trị kinh tế – văn hóa gắn với trải nghiệm cảm xúc của khán giả. Thị trường biểu diễn Việt Nam đang tăng trưởng mạnh với những đại nhạc hội thu hút hàng chục nghìn khán giả, sân khấu được đầu tư công phu và công nghệ trình diễn hiện đại, khi người hâm mộ sẵn sàng chi trả cho trải nghiệm trực tiếp. Concert kín chỗ, giá vé cao vẫn được săn đón cho thấy sức bật lớn của thị trường. Tuy nhiên, câu hỏi quan trọng không phải là “bùng nổ đến đâu”, mà là “sau ánh đèn sân khấu, còn lại điều gì cho kinh tế và văn hóa?”.
Tại hội thảo “Công nghiệp concert và giải trí: Từ bùng nổ đến bền vững”, các chuyên gia nhấn mạnh hoạt động biểu diễn chỉ trở thành công nghiệp văn hóa khi sáng tạo gắn với năng lực tổ chức, khai thác giá trị và vận hành chuyên nghiệp. TS Vladimir Antchak chỉ ra Việt Nam mới làm tốt ở “nền kinh tế chú ý” – thu hút sự quan tâm tức thời – nhưng chưa phát triển mạnh “kinh tế cảm xúc”, thể hiện ở tỉ lệ khách du lịch quay lại sử dụng dịch vụ biểu diễn và ẩm thực chỉ 30–35%, trong khi Thái Lan đạt tới 80%. Nói cách khác, chúng ta đang giỏi tạo cơn sốt, nhưng chưa giỏi biến cảm xúc thành thói quen tiêu dùng dài hạn.
Những con số ấn tượng: Mỏ vàng tiềm năng nhưng chưa chắc có lãi
Năm 2025, concert Việt Nam phát triển mạnh về quy mô sân khấu, công nghệ và trải nghiệm khán giả. Các chương trình như V Concert và V Fest mỗi đêm thu hút hơn 25.000 lượt người, trong khi 8Wonder đạt hơn 50.000 lượt. Đây là những con số mà cách đây vài năm khó ai tưởng tượng được trong thị trường biểu diễn Việt Nam. Trên bình diện thương hiệu, “vũ trụ say hi” được báo cáo đạt doanh thu hơn 1.000 tỉ đồng, riêng “Anh trai say hi” khoảng 480 tỉ đồng. Những dữ liệu này cho thấy concert hoàn toàn có thể trở thành một phần quan trọng trong mô hình kinh doanh giải trí, chứ không chỉ là đêm diễn thu tiền vé rồi… thôi.
Tuy vậy, doanh thu ấn tượng không đồng nghĩa với lợi nhuận. Chính nhà sản xuất cũng thừa nhận doanh thu của cả thương hiệu không thể xem là doanh thu riêng của concert, càng không phải lợi nhuận sau khi trừ chi phí. Một chương trình đông khán giả, quy mô lớn chưa chắc mang lại hiệu quả kinh doanh, vì lợi nhuận còn phụ thuộc vào chi phí sân khấu, thiết bị, địa điểm, nhân sự, truyền thông và bản quyền. Đạo diễn Việt Tú cho rằng thị trường cần những chỉ số cụ thể để đánh giá hiệu quả kinh tế của concert, nếu chỉ đếm số show, lượng khán giả hay doanh thu bán vé thì bức tranh vẫn thiếu. Nói thẳng, nếu không đo được lợi nhuận và khả năng tái đầu tư, cơn sốt concert rất dễ biến thành cuộc đua đốt tiền.
Điểm nghẽn hạ tầng và bản quyền: Khi ánh đèn đẹp hơn nền móng
Đằng sau những sân khấu hoành tráng là một thực tế kém hào nhoáng: hạ tầng sự kiện âm nhạc của Việt Nam vẫn thiếu và yếu. Đạo diễn Phạm Hoàng Nam nhấn mạnh sự thiếu hụt trầm trọng hạ tầng biểu diễn đồng bộ; Việt Nam hiện vẫn thiếu các trung tâm biểu diễn và sân vận động đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Hạ tầng với hạn chế về địa điểm, sức chứa và hệ thống kỹ thuật đang gây khó khăn cho việc tổ chức chương trình đạt chuẩn. Khi sân khấu phải “vá víu” từ những công trình không thiết kế cho concert, chi phí đội lên, trải nghiệm khán giả khó ổn định, còn an toàn luôn là dấu hỏi.
Một điểm nghẽn khác là bản quyền âm nhạc và quyền sở hữu trí tuệ. Nguy cơ ý tưởng sáng tạo bị sao chép đang làm giảm sút nghiêm trọng động lực đầu tư vào sản phẩm mới. Theo phân tích, những bất cập trong bảo vệ ý tưởng khi đấu thầu và tổ chức chương trình khiến doanh nghiệp e ngại đầu tư vào các sản phẩm riêng biệt. Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ là điều kiện quan trọng để phát triển công nghiệp concert. Nếu nhà tổ chức không được bảo vệ, họ sẽ chọn an toàn bằng cách sao chép, còn nghệ sĩ khó dám mạo hiểm với những concept dài hơi. Khi đó, công nghiệp concert Việt Nam chỉ là bản sao ồn ào, không phải ngành sáng tạo có bản sắc.
Từ cơn sốt ngắn hạn đến “kinh tế cảm xúc” và giá trị lâu dài
Điểm yếu lớn của thị trường concert Việt Nam là chưa phát triển mạnh “kinh tế cảm xúc”. TS Vladimir Antchak chỉ ra tỉ lệ khách du lịch quay lại sử dụng dịch vụ biểu diễn và ẩm thực tại Việt Nam chỉ 30–35%, trong khi Thái Lan đạt 80%. Điều đó nghĩa là chúng ta tạo được ấn tượng ban đầu, nhưng không xây được thói quen quay lại. Các chuyên gia nhấn mạnh, concert không chỉ thu tiền từ bán vé mà còn từ chuỗi dịch vụ đi kèm: lưu trú, ăn uống, vận tải, mua sắm, tham quan, việc làm cho nhân lực sáng tạo và kỹ thuật. Nếu không gắn concert với du lịch, ẩm thực, quảng bá văn hóa, chúng ta đang bỏ lỡ phần lớn giá trị kinh tế có thể sinh ra từ mỗi đêm diễn.
Khái niệm “legacy leveraging” – tối ưu hóa giá trị vòng đời sự kiện – được nhấn mạnh như chìa khóa: nhà tổ chức không chỉ thiết kế một show vài giờ, mà phải thiết kế cả chuỗi tác động sau khi ánh đèn tắt, để mang lại lợi ích lâu dài cho cộng đồng và kinh tế địa phương. Theo chuyên gia truyền thông Lê Quốc Vinh, để chuyển sức hút của những đêm diễn thành ngành công nghiệp chuyên nghiệp, cần xây dựng thị trường khán giả lâu dài, mô hình kinh doanh khả thi và năng lực sản xuất, vận hành đáng tin cậy. Nói cách khác, concert phải trở thành “cửa ngõ” dẫn khán giả vào hệ sinh thái dịch vụ, chứ không phải đích đến duy nhất.
Muốn phát triển bền vững concert: Phải xây nền kinh tế và pháp lý vững chắc
Concert Việt Nam có tiềm năng trở thành “mỏ vàng”, nhưng sức hút khán giả và doanh thu lớn chưa bảo đảm hiệu quả kinh doanh. Khi lợi nhuận, khả năng tái đầu tư và giá trị lan tỏa chưa theo kịp quy mô, cơn sốt concert vẫn tiềm ẩn rủi ro; thị trường chưa thể gọi là “bong bóng”, nhưng muốn phát triển bền vững concert, phải biến sức hút nhất thời thành giá trị kinh tế lâu dài. Muốn vậy, ngành biểu diễn cần vượt khỏi những thành công riêng lẻ để hình thành hệ sinh thái chuyên nghiệp, có khả năng kết nối nghệ thuật, kinh doanh, du lịch và quảng bá văn hóa. Đây không chỉ là câu chuyện của vài nhà tổ chức, mà là bài toán của cả công nghiệp concert Việt Nam.
Về cấu trúc, cần đồng thời cải thiện hạ tầng sự kiện âm nhạc, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch. Hợp đồng rõ ràng, thanh toán đúng hạn, phân chia quyền lợi hợp lý và nguồn vốn phù hợp sẽ giúp doanh nghiệp giảm rủi ro, giữ chân nhân lực và đầu tư dài hạn. Các doanh nghiệp tư nhân đang tìm cách thoát khỏi phụ thuộc tài trợ, chuyển sang mô hình bán vé thương mại theo chuẩn quốc tế – nơi nhà tài trợ chỉ tham gia quảng bá hoặc đồng đầu tư, không phát vé miễn phí. Nếu không nhanh chóng hoàn thiện nền tảng kinh tế và pháp lý, concert Việt Nam sẽ mãi lặp lại vòng đời ngắn: bùng nổ, gây sốt, rồi tan biến mà không kịp để lại di sản kinh tế – văn hóa xứng tầm.
