Từ Place de la République đến câu hỏi mới cho Tuần lễ thời trang Paris
Show The Ninety Nine Percent của Matières Fécales tại Tuần lễ thời trang Paris là một màn diễn ngoài trời ở Place de la République với 99 người mẫu đa dạng về màu da, độ tuổi và vóc dáng, kết hợp ngôn ngữ haute couture avant‑garde với thông điệp chính trị – xã hội về 99% còn lại của xã hội, qua đó thách thức chuẩn mực vốn độc quyền của thời trang cao cấp và khơi lại tranh luận về tính bao gồm, tính chân thật và nghịch lý của thời trang xa xỉ trong kỷ nguyên đòi hỏi đa dạng.
Khi mặt trời lặn trên sàn diễn Place de la République, Steven Raj Bhaskaran và Hannah Rose Dalton đưa Matières Fécales Paris Fashion Week vào tâm điểm tranh luận bằng một hình ảnh đơn giản nhưng đầy tính biểu tượng: gia đình người nhập cư bước lên sàn, tay trong tay, trong sắc trắng tối giản. Thay vì mở màn bằng siêu mẫu hay ngôi sao, bộ đôi chọn mẹ, chị gái và cháu gái Bhaskaran, biến câu chuyện cá nhân thành tuyên ngôn tập thể. Theo một nguồn tin quốc tế, màn trình diễn này được xem là có khả năng gây chú ý mạnh mẽ tại Tuần lễ thời trang Paris Xuân/Hè 2027. Câu hỏi đặt ra không còn là “đẹp hay xấu” mà là: thời trang cao cấp bao gồm ai, đại diện cho ai, và nói thay ai.
99% trên sàn diễn: đa dạng màu da hay chiến lược hình ảnh?
The Ninety Nine Percent là show gồm 99 người mẫu với nhiều màu da, độ tuổi và vóc dáng – từ phụ nữ mang thai, vận động viên thể hình đến các thành viên gia đình Bhaskaran. Đây là hình ảnh hiếm thấy trong khung cảnh Tuần lễ thời trang Paris vốn lâu nay ưu ái thân hình mảnh mai, da trắng và gương mặt “an toàn”. Việc sàn diễn Place de la République trở thành một “đoàn tuần hành” thị giác, nơi nhóm người mẫu di chuyển như đang biểu tình, đã đẩy câu chuyện người mẫu đa dạng da màu lên thành chủ điểm, không chỉ là chi tiết trang trí.
Tuy nhiên, chính sức mạnh hình ảnh ấy khiến show diễn bị soi kỹ: liệu đây là một bước tiến thực chất của thời trang cao cấp bao gồm, hay là chiến lược gây chú ý tinh vi? Khi thương hiệu chọn tên The Ninety Nine Percent như phần tiếp theo của The One Percent từng châm biếm sự thái quá của giới siêu giàu, họ đang vay mượn diễn ngôn của phong trào xã hội. Nếu người mẫu đa dạng chỉ xuất hiện trên sàn Matières Fécales Paris Fashion Week nhưng không được trao cơ hội tương xứng trong chiến dịch, hợp đồng dài hạn, “99%” vẫn có nguy cơ bị biến thành nhãn dán đẹp đẽ cho một hệ thống vốn dĩ độc quyền.
Ngôn ngữ thiết kế: táo bạo về thông điệp, dè dặt về cái mới
Ở cấp độ quần áo, bộ sưu tập của Matières Fécales phân tầng thành những chương rõ ràng: FAMILY với sắc trắng, phom khối lớn bao quanh cơ thể, blazer tulle quấn quanh kết hợp chân váy cùng chất liệu, giày dép Christian Louboutin gót cong tạo nên hình ảnh mong manh nhưng có tính đối kháng giai cấp. TRIBE đẩy năng lượng lên mức dữ dội với áo khoác vai nhô cao, gấu áo rách, tweed mục rữa, knit kaki tua rua, trang điểm punk và áo bạc màu gợi lại thế giới underground tuổi thiếu niên của Bhaskaran ở Montreal. Thời trang cao cấp bao gồm ở đây không chỉ là đa dạng cơ thể mà còn đa dạng bối cảnh, từ gia đình nhập cư đến cộng đồng subculture.
Nhưng đằng sau cấu trúc thông minh ấy là một vấn đề không thể bỏ qua: nhiều thiết kế bị đánh giá là phụ thuộc mạnh vào những hình mẫu quen thuộc của thời trang. Các đường cắt sắc, phom tả tơi gợi liên tưởng tới Alexander McQueen; sự kịch tính của draping và phong vị kịch trường nhắc đến thời John Galliano; bảng màu và độ “nhàu nhĩ” lại khiến người ta nhớ tới Demna. Nổi bật nhất là chiếc đầm dạ hội cổ cao phủ lông vũ đỏ thẫm, gần như sao chép một mẫu trong bộ sưu tập Voss Xuân 2001 của McQueen. Khi thông điệp mang khẩu khí “99%” nhưng ngôn ngữ thiết kế vẫn mượn nhiều từ 1% nhà mốt huyền thoại, sức nặng của tuyên ngôn lập tức giảm đi.
Nghịch lý xa xỉ: khi phê phán 1% nhưng sống bằng 1%
The Ninety Nine Percent được xây dựng như phần tiếp theo của The One Percent, bộ sưu tập từng châm biếm tiêu dùng phô trương và sự thái quá của giới siêu giàu. Đây là điểm sắc sảo: Matières Fécales dùng chính ngôn ngữ của thời trang cao cấp để phản biện những người mua hàng xa xỉ. Nhưng cũng chính chỗ này, show diễn bị chỉ ra nghịch lý không dễ dung hòa: thương hiệu vẫn bán quần áo xa xỉ, kiếm sống từ hệ sinh thái 1% mà họ phê phán. Một tràng pháo tay lớn tại Tuần lễ thời trang Paris không giải được mâu thuẫn căn bản ấy.
Ghi chú đặt trên mỗi ghế, kể lại tuổi thơ của Bhaskaran khi gia đình nhập cư phải ngủ chung trên một tấm nệm, đem lại chiều sâu cảm xúc chân thật. Nhưng cảm xúc và thông điệp sẽ chỉ dừng ở mức “một buổi tối đáng nhớ” nếu không được nối dài bằng hành động. Theo nhận định chuyên môn, để một tuyên ngôn thời trang vượt khỏi phạm vi màn trình diễn, chính quần áo phải có đời sống sau đó, thuyết phục được công chúng. Câu hỏi là: những thiết kế của Matières Fécales có được mặc lại, mua lại, diễn giải lại bởi chính các nhóm mà họ nói thay – hay sẽ bị đóng khung trong ảnh street style của giới mộ điệu 1%?
Ý nghĩa thật sự: một bài kiểm tra dài hơi cho tính bao gồm
Nhìn ở bình diện rộng, sàn diễn Place de la République của Matières Fécales không chỉ là show mở màn gây chú ý; nó là phép thử cho cả ngành về cách hiểu “đa dạng” trong thời trang cao cấp bao gồm. Những người mẫu đa dạng da màu, độ tuổi, cơ thể và câu chuyện người nhập cư không còn đứng ở rìa, mà tràn vào trung tâm Tuần lễ thời trang Paris. Hình ảnh ba người phụ nữ trong đầm draping màu đỏ, trắng, xanh – màu cờ Pháp – như lời tri ân dành cho những người mẹ luôn ở tuyến đầu khi quyền lợi cộng đồng bị đe dọa, cũng là một tuyên bố chính trị mềm mà sắc.
Tuy vậy, đa dạng không thể đo bằng số lượng 99 người mẫu trong một tối, mà bằng việc ngành thay đổi cấu trúc quyền lực sau đó. Show diễn này đáng khen ở chỗ dám đưa 99% lên trang nhất, dám đặt câu chuyện cá nhân cạnh biểu tượng quốc gia và dám công khai nghịch lý của chính mình. Nhưng để không bị nuốt chửng thành một “khoảnh khắc” nữa của văn hóa tiêu thụ, Matières Fécales và cả hệ sinh thái thời trang cao cấp sẽ phải trả lời bằng những bộ sưu tập tiếp theo, bằng hợp đồng, casting, mức lương và quyền quyết định sáng tạo. Nếu không, 99% sẽ tiếp tục là khẩu hiệu đẹp trên sàn diễn, còn quyền lực thực tế vẫn nằm trọn trong tay 1%.
