AI agent công việc: từ khái niệm đến phòng ban tự động đầu tiên
AI agent công việc là các hệ thống Trí tuệ Nhân tạo được gán vị trí, nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể trong một phòng ban, đảm nhiệm phần lớn khâu vận hành lặp lại, trong khi con người tập trung vào giám sát chiến lược, quyết định cuối cùng và những tình huống phức tạp cần phán đoán đa chiều. Mô hình này biến AI từ một công cụ hỗ trợ sang vai trò như “nhân viên AI” có danh tính, mô tả công việc và trách nhiệm rõ ràng. Quan điểm quan trọng ở đây là: tự động hóa phòng ban không đồng nghĩa xóa sổ lực lượng lao động, mà là tái thiết lại cách chúng ta phân chia lao động giữa người và máy. NEC đã chính thức thành lập Bộ phận Trí tuệ Nhân tạo và Nguồn nhân lực doanh nghiệp vào ngày 1/8, với mọi vị trí trong hệ thống phân cấp công việc đều giao cho AI agent. Thay vì chỉ dùng AI như một công cụ rời rạc, NEC biến cả phòng ban thành một “tổ chức” do nhân viên AI vận hành, con người giữ vai trò giám sát và định hướng. Đây không phải bước phụ trợ, mà là một tuyên bố: cấu trúc doanh nghiệp sẽ phải tự thiết kế lại quanh công nghệ.
Bên trong phòng ban nhân viên AI của NEC: cấu trúc, nhiệm vụ, quyền hạn
NEC không chỉ nói về tự động hóa phòng ban, họ xây cả một “phòng nhân sự AI” thực thụ. Bộ phận Trí tuệ Nhân tạo và Nguồn nhân lực doanh nghiệp gồm bốn cấp bậc: Trưởng bộ phận Trí tuệ Nhân tạo, Hội đồng Trí tuệ Nhân tạo đánh giá từ góc độ quản lý, các Quản lý Trí tuệ Nhân tạo điều hành hoạt động và các nhân viên AI thực hiện từng nhiệm vụ. Được đặt ngang hàng với Nhân sự và Pháp lý, bộ phận này đã “tuyển dụng” 17 nhân viên AI có tên gọi giống người thật. Mỗi nhân viên AI có chuyên môn riêng: Asami Banmen là chương trình cập nhật màn hình danh sách hỗ trợ bán hàng mỗi sáng, còn Hajime Ande trích xuất các vấn đề kinh doanh từ biên bản cuộc họp. Khi nhận yêu cầu nội bộ, bộ phận có thể tự chủ xử lý: tạo mô hình AI mới hoặc áp dụng biện pháp phù hợp. Điểm quyết định: AI chỉ xử lý phần vận hành, còn quyền phê duyệt và chất lượng thuộc về cộng sự con người giám sát, đánh giá cuối cùng. NEC đang thử nghiệm một dạng “tự động hóa phòng ban” nhưng vẫn có hàng rào nhân sự để đảm bảo trách nhiệm.
Hợp tác con người – AI: từ tăng năng suất đến chuyển đổi lực lượng lao động
NEC nói rõ họ không xem AI là giải pháp thay người, mà là cách tăng cường tiềm năng con người trong bối cảnh dân số lao động tiếp tục giảm. Điều này quan trọng vì nó định vị lại tranh luận xung quanh AI agent công việc: thay vì hỏi “AI có cướp việc không?”, câu hỏi mới là “vai trò con người được tái định nghĩa như thế nào khi AI thành nhân viên?”. Tập đoàn đặt mục tiêu tăng năng suất bằng cách cho con người và Trí tuệ Nhân tạo cùng nhau làm việc. Trong thử nghiệm một tháng, bộ phận AI đã giảm thời gian phân tích quản lý, mô phỏng, phát hiện rủi ro và xử lý dữ liệu cho các cuộc họp điều hành xuống còn 1/7 so với ban đầu. Đây là con số cho thấy lợi ích trực tiếp của hợp tác con người AI. Tuy vậy, NEC cũng không đánh đồng AI với “tự hành động vô điều kiện”. Bộ phận này có quyền chủ động phát hiện thách thức trong hoạt động và đề xuất phương pháp cải thiện, nhưng vẫn phải yêu cầu con người cung cấp dữ liệu và cho phép khi cần. Chuyển đổi lực lượng lao động vì thế diễn ra theo hướng dời trọng tâm: lao động phổ thông và phân tích lặp lại dịch chuyển sang AI, còn con người dịch sang giám sát, kiểm định, thiết kế quy tắc và giải quyết ngoại lệ.
AT&T: kịch bản tự động hóa phòng ban khi mục tiêu là cắt giảm đầu người
Trong khi NEC dùng nhân viên AI để nâng sức lao động hiện có, một tập đoàn viễn thông lớn lại đi theo quỹ đạo khác: dùng AI để thu hẹp lực lượng lao động. Tập đoàn này xử lý khoảng 15% lưu lượng Internet toàn cầu và có gần 131.000 nhân viên tính đến tháng 6. Tuy vậy, họ đã cắt hơn nửa nhân sự trong thập kỷ qua và tiếp tục cắt thêm: chỉ riêng nửa đầu năm 2026 đã giảm thêm khoảng 2.100 việc làm. Theo một người am hiểu nội bộ, nếu tiếp tục tốc độ cắt giảm như năm ngoái với 8.000 người, lực lượng lao động có thể về khoảng 85.000 vào năm 2030. Cốt lõi của chiến lược là tự động hóa sâu các quy trình: dịch vụ khách hàng, xác định vị trí trạm phát mới, phát hiện vấn đề bảo trì, sinh mã phần mềm, xử lý sự cố mạng. Một hệ thống AI mang tên GeoModeler được dùng để tự điều chỉnh cấu hình mạng trong các sự kiện hiếm như thời tiết cực đoan. Khi nhiều nhiệm vụ được tự động hóa hơn, một số vị trí quản lý trung cấp và lập trình viên cấp thấp được dự đoán sẽ biến mất. Đây là một kiểu chuyển đổi lực lượng lao động ít mang tính hợp tác con người AI, mà thiên về tái cấu trúc chi phí quanh tự động hóa.
Từ NEC đến AT&T: tương lai phòng ban AI và vai trò mới của con người
Điều đáng chú ý là cả NEC và tập đoàn viễn thông nói trên đều đang dùng cùng một loại công nghệ – AI agent công việc và hệ thống tự động – nhưng mục tiêu lại khác. NEC, với khoảng 100.000 nhân viên ở tập đoàn mẹ và các công ty trực thuộc, dự định đánh giá hiệu quả và nghiên cứu vấn đề phát sinh từ Bộ phận Trí tuệ Nhân tạo, sau đó cung cấp cho khách hàng bí quyết vận hành và chuyên môn tích lũy từ dự án này. Tầm nhìn ở đây là thiết kế lại phòng ban thành một “cỗ máy AI” có người giám sát, rồi biến kiến thức đó thành sản phẩm dịch vụ. Tập đoàn viễn thông thì tập trung vào giảm số đầu người và tối ưu chi phí vận hành qua tự động hóa, song chiến lược này cũng đặt lại câu hỏi về trách nhiệm xã hội và khả năng thích nghi của người lao động. Nhìn chung, tự động hóa phòng ban đang chuyển trọng tâm việc làm trong công ty công nghệ từ “làm trực tiếp” sang “giám sát và thiết kế hệ thống”. Kết luận không mấy dễ chịu nhưng cần thừa nhận: chúng ta sẽ không cạnh tranh với nhân viên AI bằng việc làm nhanh hơn, mà bằng khả năng định nghĩa việc AI nên – và không nên – làm.
