Re{form}: Khi hàng tồn Zara bước vào thế giới couture
Re{form} Zara Authored by the Couturier John Galliano là bộ sưu tập thời trang tái chế, trong đó nhà thiết kế John Galliano trực tiếp can thiệp vào kho lưu trữ Zara, cắt xếp, tái cấu trúc và nâng cấp những món đồ tồn kho thành các thiết kế mang tinh thần haute couture bền vững, thách thức ranh giới giữa xa xỉ và thời trang nhanh.
Điểm đáng nói không phải ở việc John Galliano cộng tác với một ông lớn bán lẻ, mà ở chỗ ông chọn khởi đầu bằng hàng tồn – thứ mà hệ sinh thái fast fashion thường xem là gánh nặng, không phải chất liệu sáng tạo. Ý tưởng Re{form} được ông “soft launch” trong một buổi ăn trưa với Marta Ortega Pérez, người phụ trách các hợp tác của Zara, sau khi hai bên xây dựng mối quan hệ từ lần gặp đầu năm 2022. Việc bộ sưu tập đầu tiên mang dấu ấn John Galliano Zara lại xuất phát từ kho lưu trữ Zara cho thấy một quan điểm: tương lai của thời trang không nằm ở việc sản xuất thêm, mà ở cách chúng ta tái sinh cái đã có.
Quotable: "Re{form} Zara Authored by the Couturier John Galliano là minh chứng cho việc haute couture bền vững có thể bắt đầu từ chính kho hàng tồn của một thương hiệu đại chúng."
Từ “không” đến Re{form}: Vì sao Galliano chọn Zara vào lúc này?
Sự hợp tác John Galliano Zara không phải quyết định bồng bột. Nó bắt đầu lặng lẽ từ tháng 1, nhưng mầm mống đã xuất hiện khi Galliano gặp Marta Ortega Pérez năm 2022, nhân một chuyến đi Tây Ban Nha dự triển lãm nhiếp ảnh. Khi đó, ông vẫn còn bận rộn với vai trò giám đốc sáng tạo tại Maison Margiela, nên câu trả lời cho lời mời hợp tác là “không”.
Bối cảnh thay đổi khi ông rời Margiela năm 2024, rút về khu vườn ở Picardy và giữ im lặng với thời trang. Khoảng lặng này quan trọng: nó cho thấy Re{form} không phải “job làm thêm” của một nhà thiết kế quá tải, mà là chương mới được suy nghĩ kỹ sau khi đã đi trọn một vòng với xa xỉ. Ortega Pérez – người bị Galliano mô tả là tham vọng, mê thời trang và ủng hộ sáng tạo – cần một ý tưởng đủ khác để thuyết phục ông. Và ý tưởng ấy chính là làm việc với Zara lưu trữ: “đột nhập” kho đồ có sẵn, đối xử với chúng như archive thực thụ thay vì hàng lỗi thời.
Nghệ thuật “lục kho”: DJ, hacker và ngữ pháp thời trang mới
Cốt lõi của Re{form} bộ sưu tập là thao tác trên chất liệu có sẵn: Galliano không thiết kế từ tờ giấy trắng, ông mổ xẻ từng chiếc áo khoác len, váy hai dây, sơ mi cotton trong kho Zara rồi tái cấu trúc chúng. Một chiếc áo khoác len dài bị cắt ngắn phần trước, túi kéo dần ra sau, ve áo kéo dài, vạt áo rơi gần chạm chân; váy hai dây viền ren được kéo dần lên thân cho đến khi chỉ còn lại chiếc jabot cầu kỳ trên cổ; sơ mi oversize in trompe-l'œil lại biến thành áo khoác.
Galliano ví cách làm này giống việc “lấy mẫu và trộn nhạc” của DJ hay hacker, và gọi đó là “ngữ pháp của hôm nay”. Quan điểm ở đây sắc bén: thay vì tôn sùng nguyên bản, ông chọn “hack” hệ thống fast fashion từ bên trong, dùng chính thuật toán sản xuất đại trà làm nền cho một cú remix couture. Thời trang tái chế dưới tay ông không còn là giải pháp tình thế, mà là phương pháp sáng tạo: mỗi đường cắt, lần lộn trái, đổi chiều đều tạo ra một câu mới trong ngữ pháp thẩm mỹ mà chỉ người hiểu sâu về cắt may mới dám viết.
Haute couture bền vững: Khi kỹ thuật xa xỉ gặp chất liệu đại chúng
Điều đáng nể là, dù xuất phát từ chất liệu đại chúng của Zara lưu trữ, Re{form} vẫn mang đủ dấu ấn Galliano: nét vẽ minh họa, bảng màu tinh tế, cảm giác kịch tính quen thuộc. Trên nền áo khoác len, váy slip hay sơ mi cotton, ông dựng nên những chiếc váy dạ hội bias-cut màu ngọc rực rỡ, kỹ thuật tailoring chồng lớp phức tạp, tulle mỏng như lớp màn ký ức, cùng mũ bonnet, cravat, bicorne gợi lại điện ảnh câm và ám ảnh lịch sử của ông.
Càng cắt, càng xoay, nhân vật càng hiện ra: đàn ông trong áo đuôi tôm ngắn cổ dựng, phụ nữ mặc váy ôm, xếp nếp; mạch cảm hứng đưa ông về les Incroyables – đề tài tốt nghiệp đã đưa Galliano lên bản đồ thời trang. Ở đây, haute couture bền vững không chỉ là nguyên liệu “xanh” hay quy trình tiết kiệm, mà là quyết định áp những kỹ thuật couture vốn dành cho vải cao cấp lên hàng tồn kho. Đó là tuyên bố thẳng thắn: giá trị xa xỉ không nằm ở logo hay chất liệu đắt tiền, mà ở trí tưởng tượng và tay nghề.
Bước ngoặt cho ranh giới xa xỉ – fast fashion, hay chỉ là ngoại lệ?
Re{form} buộc chúng ta đặt lại câu hỏi: nếu một chiếc váy làm từ kho Zara nhưng mang đường cắt, cấu trúc và câu chuyện của Galliano, nó thuộc về thế giới nào – xa xỉ hay bình dân? Khi ông “đối xử” với hàng tồn như archive và áp lên đó chuẩn couture, khái niệm phân tầng giữa high fashion và high street trở nên lung lay.
Tuy vậy, đây không nên được lãng mạn hóa thành giải pháp cho mọi vấn đề bền vững. Re{form} là ngoại lệ hiếm hoi, được dẫn dắt bởi một couturier kỳ cựu, không phải công thức dễ nhân rộng. Nhưng chính vì thế, nó quan trọng như một thí nghiệm: cho thấy upcycling không phải góc phụ mà có thể ở trung tâm, có thể mang tầm haute couture bền vững, và có thể hấp dẫn cả khách hàng lẫn giới mộ điệu. Kết luận công bằng nhất: John Galliano không “hạ mình” về fast fashion, ông buộc fast fashion phải học lại định nghĩa sang trọng – bắt đầu từ kho lưu trữ của mình.
