Từ Robot đến Thiên văn: bức tranh mới của Olympic Khoa học quốc tế
Thành tích nổi bật của học sinh Việt Nam tại các kỳ Olympic Khoa học quốc tế là sự kết hợp giữa giáo dục STEM Việt Nam đang lên, chương trình đào tạo chất lượng cao tại nhiều trường phổ thông, và nỗ lực bền bỉ của thế hệ học sinh giỏi quốc tế, thể hiện qua các cuộc thi từ robot, toán – khoa học đến thiên văn. Những ngày cuối tháng 9, thông tin học sinh Trường THCS Giảng Võ vô địch WRO châu Á 2026 và giành Top 3 bảng RoboMission Junior đã tạo một cú hích tinh thần cho cộng đồng STEM học đường. Cùng thời điểm, vòng quốc gia Olympic Toán học và Khoa học châu Á ASMOPSS chứng kiến hàng trăm huy chương của học sinh Hà Nội, trong đó riêng Giảng Võ mang về tới 132 huy chương với tỷ lệ đạt giải vượt quá một nửa số thí sinh tham dự. Đây không phải những điểm sáng rời rạc mà đang dần tạo nên một trục thành tích khoa học ổn định.
WRO châu Á 2026: Robot là thước đo mới của năng lực STEM phổ thông
WRO Open Championship Asia & Pacific 2026 diễn ra tại Ấn Độ, quy tụ 149 đội từ 25 quốc gia, riêng bảng RoboMission Junior có 30 đội tranh tài. Trong bối cảnh cạnh tranh đó, việc hai học sinh Trần Minh Quân và Lê Trường Vĩ lớp 9A1 vô địch bảng RoboMission Junior, cùng ba bạn Tạ Ngọc Gia Bảo, Đặng Đức Nhật Minh, Vũ Đức Lâm lọt Top 3, là lời khẳng định rõ ràng rằng học sinh Việt Nam không còn đứng ngoài cuộc chơi công nghệ. Một câu nói đáng ghi lại từ ban giám hiệu là: “Thành tích tại WRO châu Á - Thái Bình Dương 2026 là kết quả của quá trình thầy trò kiên trì theo đuổi STEM - Robotics”. Việc một trường THCS xây dựng được đội tuyển robot đủ sức cạnh tranh khu vực cho thấy robot không còn là câu lạc bộ thưởng thức công nghệ, mà đã trở thành phần của chiến lược đào tạo chất lượng cao, gắn với tư duy giải quyết vấn đề và làm chủ công nghệ.
ASMOPSS 2026: Toán và khoa học tự nhiên đã thoát khỏi lối học đối phó
Olympic Toán học và Khoa học châu Á (ASMOPSS) hướng tới đánh giá năng lực toán học và khoa học tự nhiên của học sinh tiểu học, THCS bằng những bài thi buộc thí sinh phải vận dụng tư duy logic, phân tích và kiến thức liên môn. Trong sân chơi này, Trường THCS Giảng Võ giành 132 huy chương, tương ứng 61,4% số học sinh dự thi, với 21 vàng, 55 bạc và 56 đồng. Đây không chỉ là con số ấn tượng mà là bằng chứng rằng việc dạy – học STEM đang giúp đông đảo học sinh tiếp cận các kỳ thi quốc tế theo hướng tự tin hơn. Khi một lớp như 6F có tới 33 huy chương (4 vàng, 14 bạc, 15 đồng), hay các em như Trần Ngọc Diệp, Nguyễn Quốc An cùng đạt huy chương vàng cả Toán lẫn Khoa học, chúng ta phải thừa nhận rằng thế hệ mới đang được nuôi dưỡng bằng trải nghiệm học thuật phong phú hơn, thay vì học tủ, học mẹo để vượt qua kỳ thi.
Giáo dục STEM Việt Nam: khi tầm nhìn trường học gặp sự đầu tư bài bản
Điểm chung trong các câu chuyện thành tích là giáo dục STEM Việt Nam không phát triển theo phong trào, mà dựa trên những lựa chọn chiến lược của từng nhà trường. Hiệu trưởng Trường THCS Giảng Võ 2 khẳng định ngay từ ngày đầu thành lập, nhà trường đã xác định giáo dục STEM là hướng phát triển trọng tâm, gắn với mục tiêu xây dựng trường chất lượng cao, chú trọng tư duy khoa học, năng lực sáng tạo và khả năng làm chủ công nghệ của học sinh. Sự hỗ trợ về cơ sở vật chất từ địa phương, đội ngũ giáo viên tâm huyết và phụ huynh đồng hành tạo ra môi trường để học sinh không chỉ luyện đề, mà còn nghiên cứu, sáng tạo. Khi kỳ thi ASMOPSS được tổ chức với các phần thi lý thuyết cá nhân và thực hành đồng đội, và học sinh đạt vàng, bạc vòng quốc gia sẽ tiếp tục được tuyển chọn, tập huấn để dự vòng quốc tế tại Bangkok, hệ sinh thái đào tạo – thi cử – bồi dưỡng quốc tế đang dần hình thành ngay trong trường phổ thông.
Ý nghĩa dài hạn: từ vài tấm huy chương đến thay đổi cách dạy và học
Nếu chỉ nhìn vào huy chương, chúng ta sẽ bỏ lỡ điều quan trọng nhất: các kỳ Olympic Khoa học quốc tế đang âm thầm buộc nhà trường và học sinh thay đổi cách tiếp cận tri thức. Từ WRO châu Á 2026 với chủ đề robot đến ASMOPSS tập trung vào toán và khoa học tự nhiên, tiêu chí chung đều là năng lực giải quyết vấn đề, làm việc nhóm, thực hành đồng đội, không có chỗ cho học thuộc lòng máy móc. Việc ngày càng nhiều học sinh giỏi quốc tế bước ra từ các trường phổ thông bình thường cho thấy chất lượng không còn độc quyền ở vài “trường chuyên”. Thành quả hôm nay đặt ra một yêu cầu rõ ràng: nếu hệ thống giáo dục biết tận dụng các tấm huy chương để nhân rộng mô hình STEM – Robotics, thí nghiệm khoa học, và bồi dưỡng học sinh từ sớm, thì thành tích quốc tế sẽ chỉ là bề nổi của một sự thay đổi sâu rộng trong văn hóa học tập của cả thế hệ.
