Chiến thắng 7 giải thưởng: Tín hiệu mạnh mẽ từ giáo dục STEM Việt Nam
World GreenMech là cuộc thi STEM quốc tế dành cho học sinh phổ thông, nơi các em vận dụng kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật, nghệ thuật và toán học để thiết kế mô hình, điều khiển robot và giải quyết nhiệm vụ gắn với các vấn đề thực tiễn, đặc biệt là môi trường và phát triển bền vững.
Tại World GreenMech 2026 diễn ra ở Thái Lan từ 8–9/8 với 398 đội tham dự từ nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ, đoàn Việt Nam góp mặt bằng 16 đội được tuyển chọn từ vòng chung kết toàn quốc do Viện Khoa học Giáo dục và Phát triển Kỹ năng tổ chức. Kết quả, học sinh Việt Nam giành 2 giải Ba và 5 giải Khuyến khích, Triển vọng, Cống hiến. Trong đó, hai học sinh Trường Tiểu học Nam Thành Công đoạt giải Ba bảng B1, còn Trường Tiểu học và THCS Hưng Yên giành 1 giải Ba và 1 giải khác. Đây là lần thứ hai Việt Nam tham dự nhưng đã có tới 7 giải thưởng – một thông điệp rõ ràng rằng giáo dục STEM Việt Nam không còn đứng ngoài sân chơi toàn cầu.
Giải thưởng không phải may mắn: Thành quả của một hệ sinh thái STEM đang hình thành
Điều đáng nói là những tấm huy chương này không đến từ vài giờ luyện thi cấp tốc, mà từ cả một hệ sinh thái giáo dục STEM đang được kiến tạo trong nhà trường. Các trường có học sinh đủ điều kiện tham dự – từ Nguyễn Siêu, Nam Thành Công, Thái Thịnh, Phan Đình Giót, Trâu Quỳ, Nguyễn Tuân, Quốc tế Alaska, Dịch Vọng B đến Tiểu học và THCS Hưng Yên, Lê Đức Thọ, FPT Bắc Ninh – đều đã tổ chức bài bản hoạt động STEM và bồi dưỡng năng lực cho giáo viên.
Theo mô tả của ban tổ chức trong nước, thành tích tại World GreenMech không phải kết quả của một hoạt động đơn lẻ, mà là “kết quả của quá trình đầu tư có định hướng, từ nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý, bồi dưỡng giáo viên đến tổ chức hoạt động học tập và tạo cơ hội cho học sinh thử sức”. Việc học sinh ở một địa phương như Hưng Yên giành giải Ba cho thấy khi được đào tạo đúng hướng và có lộ trình chuẩn bị phù hợp, sự chênh lệch giữa trung tâm và vùng ven có thể thu hẹp rõ rệt.
Học qua làm: Bài học từ những giờ miệt mài lắp ghép, thử nghiệm và thất bại
Điểm chung trong hành trình của các đội là cường độ trải nghiệm thực hành dày đặc. Hai học sinh đội ECO GUARDIANS ở Nam Thành Công phải trải qua nhiều giờ tìm tòi, thử nghiệm, điều chỉnh và hoàn thiện sản phẩm trước khi bước vào phần thi. Đó là mô hình học qua dự án rất rõ nét: tự nêu vấn đề, đề xuất giải pháp, thử – sai – sửa, rồi mới đến trình bày sản phẩm.
Chính quá trình chuẩn bị và tranh tài này giúp học sinh hình thành tư duy hệ thống, năng lực giải quyết vấn đề, tinh thần hợp tác và sự kiên trì trước các thử thách kỹ thuật. Thay vì STEM chỉ là vài tiết lắp robot trong câu lạc bộ, cuộc thi buộc các em phải biến ý tưởng thành mô hình vận hành được, lập trình được, thuyết minh được. Thành tích tại World GreenMech 2026 tiếp tục cho thấy hiệu quả của việc tạo môi trường để học sinh tiểu học được trải nghiệm, thực hành và phát triển năng lực sáng tạo. Điều này gửi đi một thông điệp mạnh: nếu chương trình STEM trong nước không dựa trên dự án và trải nghiệm, chúng ta sẽ tự đánh mất lợi thế đã bắt đầu hình thành.
STEM xanh và hội nhập: Hướng đi chiến lược cho chương trình trong nước
World GreenMech không chỉ là một cuộc thi STEM quốc tế, mà còn là “phòng thí nghiệm” về giáo dục xanh. Nội dung yêu cầu học sinh gắn thiết kế, chế tạo, lập trình với bài toán bảo vệ môi trường, tiết kiệm năng lượng, phát triển năng lượng tái tạo và cân bằng hệ sinh thái. Định hướng này trùng khớp với cách Viện Khoa học Giáo dục và Phát triển Kỹ năng đang thúc đẩy: gắn giáo dục STEM với giáo dục xanh và phát triển bền vững cho thế hệ trẻ.
Hành trình thi đấu còn được thiết kế như một chương trình học mở: thăm Bảo tàng Khoa học Quốc gia Thái Lan, tham gia hoạt động tương tác, khám phá văn hóa bản địa. Nhờ đó, học sinh hiểu rằng khoa học hiện diện trong máy móc, môi trường, sản xuất và đời sống hàng ngày, đồng thời luyện kỹ năng giao tiếp và thích ứng trong môi trường quốc tế. Đây là mô hình giáo dục STEM mà Việt Nam nên học: kiến thức gắn với bối cảnh, phòng thi gắn với bảo tàng, dự án kỹ thuật gắn với vấn đề toàn cầu.
Từ 16 đội đến cả hệ thống: Làm gì để STEM không còn là sân chơi của số ít?
Thành tích của 16 đội tuyển tại World GreenMech 2026 là dấu mốc khích lệ, nhưng cũng phơi bày một thực tế: cơ hội tiếp cận giáo dục STEM chất lượng vẫn tập trung ở những trường có điều kiện và có lãnh đạo quyết tâm. Chính các nhà tổ chức trong nước cũng thừa nhận cần tiếp tục mở rộng cơ hội giáo dục STEM cho nhiều địa phương hơn.
Hằng năm, Viện Khoa học Giáo dục và Phát triển Kỹ năng rà soát, cập nhật chương trình, học liệu, thiết bị và phương pháp dạy học để đáp ứng sự phát triển của khoa học – công nghệ và yêu cầu thực tiễn. Đồng thời, Viện tư vấn xây dựng phòng học STEM theo hướng bài bản, đồng bộ, giúp trường lựa chọn mô hình phù hợp, tránh mua sắm dàn trải, trùng lặp hoặc khó khai thác. Khi nhà trường có chiến lược đúng, giáo viên đủ năng lực, phòng học và thiết bị được đầu tư phù hợp, học sinh được thực hành thường xuyên, giáo dục STEM sẽ không còn là hoạt động dành riêng cho một số đội tuyển. Lúc đó, những tấm huy chương quốc tế sẽ không còn là bất ngờ, mà là hệ quả tất yếu của một hệ thống được thiết kế để nuôi dưỡng tài năng khoa học ngay từ lớp học phổ thông.
