Tiêu chuẩn xanh EU: Tấm vé bắt buộc cho nội thất gỗ muốn vào châu Âu
Tiêu chuẩn xanh EU trong lĩnh vực thương mại được hiểu là tập hợp các quy định về môi trường, phát thải, bao bì và truy xuất nguồn gốc, gắn với yêu cầu minh bạch chuỗi cung ứng, nhằm bảo đảm hàng hóa xuất khẩu vào thị trường EU không gây phá rừng, giảm tác động khí hậu và tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế về trách nhiệm nhà sản xuất. Các quy định theo Thỏa thuận xanh của Thị trường Liên minh châu Âu (EU Green Deal), ban hành ngày 11/12/2019, đã trở thành điều kiện để hàng Việt giữ đơn hàng và tìm cơ hội bứt phá doanh thu xuất khẩu. Điều này không còn là khẩu hiệu môi trường mà là "luật chơi" mới, định lại cách cạnh tranh của xuất khẩu nội thất gỗ: không đáp ứng, đồng nghĩa không có cửa vào thị trường.
Minh bạch chuỗi cung ứng: Từ yêu cầu kỹ thuật đến chiến lược sống còn
Với Quy định chống phá rừng của EU (EUDR), gỗ và các sản phẩm từ gỗ nằm trong 7 nhóm hàng hóa trọng điểm bắt buộc phải truy xuất nguồn gốc đến từng lô đất sản xuất và chứng minh không liên quan đến hành vi phá rừng sau ngày 31/12/2020. Minh bạch chuỗi cung ứng vì thế không chỉ là một báo cáo ESG đẹp mắt, mà là điều kiện tiên quyết để nội thất gỗ bước qua cổng kiểm soát châu Âu. Các chuyên gia nhấn mạnh doanh nghiệp phải kết nối hệ thống dữ liệu kỹ thuật với báo cáo bền vững, chuyển hóa dữ liệu sẵn có sang chuẩn mực ESG và xác lập lợi thế cạnh tranh dài hạn cho sản phẩm. Nếu coi minh bạch là gánh nặng, doanh nghiệp sẽ bị kẹt ở nhóm rủi ro cao, chịu kiểm tra nghiêm ngặt và nguy cơ bị siết nhập khẩu.
Khung pháp lý mới: Rủi ro cao cho doanh nghiệp chậm chuyển đổi
Luật số 78/2025/QH15 và Nghị định 37/2026/NĐ-CP đánh dấu chuyển đổi căn bản từ tiền kiểm sang hậu kiểm gắn với quản lý rủi ro. Sau khi thời hạn chuyển tiếp phân loại nhóm sản phẩm kết thúc vào ngày 30/6/2026, cơ chế quản lý theo mức độ rủi ro được áp dụng toàn diện, trong khi nhãn và bao bì cũ chỉ được phép sử dụng tối đa đến 23/01/2028. Với nội thất gỗ, điều này đồng nghĩa mọi mắt xích từ nhà máy đến nền tảng thương mại điện tử đều phải lưu trữ dữ liệu truy xuất trong nhiều năm và sẵn sàng chứng minh tuân thủ. Hệ thống truy xuất nguồn gốc do doanh nghiệp thiết lập phải được đánh giá, công bố hợp chuẩn, giấy chứng nhận chỉ có hiệu lực 3 năm và chịu giám sát định kỳ hàng năm. Doanh nghiệp chậm chuyển đổi sẽ phải chịu chi phí kiểm tra cao hơn và nguy cơ bị xếp vào nhóm rủi ro trung bình hoặc cao.
Tiêu chuẩn xanh EU: Cơ hội nâng cấp chiến lược xuất khẩu nội thất gỗ
Các quy định đáng chú ý của EU gồm Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), Quy định chống phá rừng (EUDR) và Quy định về bao bì và chất thải bao bì (PPWR). Nhìn từ góc độ nội thất gỗ, đây là áp lực buộc doanh nghiệp phải tái cấu trúc vận hành: chuẩn hóa dữ liệu phát thải, dùng bao bì có khả năng tái chế, áp dụng mã định danh toàn cầu GTIN-13 bắt đầu bằng tiền tố quốc gia 893, và xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc hợp chuẩn. Nhưng chính quá trình này mở ra cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị quốc tế, khi năng lực tuân thủ trở thành lợi thế cạnh tranh chứ không chỉ là chi phí. Theo phân tích, việc kết hợp chuyển đổi xanh với chuyển đổi số là hướng đi cần thiết để nâng cao năng lực tuân thủ và giảm nguy cơ mất đơn hàng trên thị trường quốc tế.
Kết luận: Nội thất gỗ Việt phải coi tuân thủ là một khoản đầu tư
Kim ngạch xuất khẩu sang EU đạt khoảng 31,8 tỷ USD, trong khi nhập khẩu khoảng 9,7 tỷ USD, cho thấy quy mô giao thương lớn và sức hấp dẫn của thị trường này. Nhưng để giữ được vị thế, doanh nghiệp không thể tiếp tục tư duy "sản xuất trước, xử lý tuân thủ sau". Theo khuyến nghị, năng lực tuân thủ phải được đặt ngay trong kế hoạch sản xuất và chiến lược thị trường, thay vì chỉ xử lý khi chuẩn bị giao hàng hoặc khi phát sinh vướng mắc. Với tiêu chuẩn xanh EU và yêu cầu minh bạch chuỗi cung ứng ngày càng chặt, nội thất gỗ Việt Nam chỉ có hai lựa chọn: hoặc chủ động tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế, coi chi phí chứng nhận và hệ thống dữ liệu là khoản đầu tư để mở rộng xuất khẩu; hoặc chấp nhận bị đẩy ra ngoài cuộc chơi châu Âu trong vài năm tới.
