Đồng hồ thông minh tính calo: con số hấp dẫn nhưng đánh lừa bạn
Đồng hồ thông minh tính calo là thuật toán ước lượng lượng năng lượng cơ thể tiêu tốn dựa trên dữ liệu chuyển động, nhịp tim và một vài thông tin cơ bản như tuổi, giới tính, cân nặng, chứ không phải là phép đo trực tiếp và đầy đủ về chuyển hoá thực sự của từng người dùng cụ thể. Các nhà sản xuất đã biến những chiếc đồng hồ thông minh và fitness tracker thành “bạn đồng hành sức khỏe” thời hiện đại, nhưng điều đó không có nghĩa chúng là thiết bị y khoa đo đốt cháy calo chính xác. Một nghiên cứu đã cho thấy hầu hết các mẫu phổ biến từ nhiều thương hiệu có độ chính xác fitness tracker rất thấp, với sai số tuyệt đối từ 15% đến 25% so với hệ thống phân tích trao đổi khí y khoa. Nói thẳng: nếu bạn đang xây cả chiến lược giảm cân trên các con số này, bạn đang đặt niềm tin sai chỗ.
Khoa học phía sau sai số: cơ thể bạn phức tạp hơn thuật toán
Nguyên nhân gốc không nằm ở cảm biến, mà nằm ở cách chúng ta cố gắng ép một cơ thể cực kỳ đa dạng vào một công thức gần như “universal”. Thuật toán của các hãng lấy dữ liệu từ cảm biến nhịp tim quang học và chuyển động từ gia tốc kế, rồi áp dụng các công thức ước lượng năng lượng tiêu hao; bản thân phép tính bên trong lại có xu hướng đánh giá quá cao mức nỗ lực. Vấn đề là chúng hoàn toàn thiếu dữ liệu chuyển hoá cá nhân như phần trăm mỡ, khối lượng cơ và tốc độ chuyển hoá cơ bản – những yếu tố quyết định cách mỗi người đốt cháy calo. Khi tỷ lệ mỡ cao hơn, sai số đốt cháy calo sai số lại tăng lên. Cảm biến nhịp tim độ chính xác cũng không đồng đều; các cảm biến quang học có thể kém chính xác hơn trên da tối màu, nghĩa là nền dữ liệu đầu vào đã lệch.
Thuật toán đo calo hoạt động thế nào – và tại sao nó chệch đi 20–30%
Để ước tính calo, fitness tracker dựa trên hai nguồn chính: chuyển động và nhịp tim. Gia tốc kế đo xem cổ tay đang di chuyển như thế nào, từ đó suy ra bạn đang đi bộ, chạy hay gần như đứng yên. Khi chuyển động khó phân tích, thiết bị dùng cảm biến nhịp tim: bạn chọn loại hoạt động (đạp xe, yoga…), sau đó đồng hồ dùng nhịp tim để đoán mức công cơ thể tiêu tốn. Tất cả được đưa vào công thức cùng tuổi, cân nặng, giới tính để cho ra số calo. Nhưng đó vẫn chỉ là ước tính dựa trên thông tin không đầy đủ, không phải phép đo trực tiếp. Các nghiên cứu độc lập kết luận những thiết bị này thường xuyên sai; toàn bộ thiết bị, với mọi dạng vận động, đều được xếp loại là “độ chính xác kém”, với độ biến thiên từ khoảng 15% đến 30% so với chuẩn phòng thí nghiệm. Nói cách khác, đồng hồ thông minh của bạn có thể đang báo thừa hoặc thiếu hàng trăm kcal mà bạn không hề hay biết.
Khi đồng hồ thông minh làm bạn béo hoặc khiến bạn ăn quá ít
Từ góc độ người dùng, sai số này không còn là chuyện học thuật – nó ảnh hưởng trực tiếp đến cân nặng và sức khỏe. Một thiết bị phổ biến đã được chứng minh là có thể thổi phồng lượng calo đốt cháy thêm trung bình 68,6 kcal đối với một hãng và 56,7 kcal với một hãng khác; một mẫu khác thì cao hơn khoảng 21,6 kcal. Một số thiết bị khác lại thường xuyên đánh giá thấp hoặc cao hơn; chẳng hạn, có hãng thường thấp hơn 69% thời gian, có hãng lại cao hơn đến 69% thời gian. Con số có thể đẹp đẽ trên màn hình, nhưng nó dễ khiến bạn ăn bù nhiều hơn những gì thực sự đã tiêu hao hoặc ngược lại, cắt ăn quá mạnh vì nghĩ mình ít vận động. Tin mù quáng vào những số liệu này để cân chỉnh khẩu phần hoặc lên thực đơn chặt chẽ là công thức dẫn tới quyết định sai và vòng luẩn quẩn giảm – tăng cân. Về mặt quản lý cân nặng, bạn gần như đang chơi trò đoán số với cơ thể mình.
Nên dùng số calo trên đồng hồ thông minh như thế nào cho khôn ngoan?
Thông điệp rõ ràng là: coi số calo trên đồng hồ như tham khảo định hướng, không phải chuẩn y khoa. Các thiết bị đeo vẫn có giá trị lớn trong theo dõi sức khoẻ, giấc ngủ, nhịp tim và hình thành thói quen vận động – nhưng riêng khoản đốt cháy calo sai số thì hãy luôn nhớ đó chỉ là ước tính. Đối với quản lý cân nặng, cách khôn ngoan hơn là xem lượng calo cơ thể bạn đốt như một “hộp đen”: bạn đốt một lượng không đo trực tiếp được, điều quan trọng là quan sát xu hướng cân nặng và cảm giác cơ thể theo thời gian rồi điều chỉnh. Nếu đồng hồ thông minh tính calo giúp bạn duy trì thói quen tập đều và bạn thấy tiến triển tốt, cứ tiếp tục dùng. Nhưng khi thiết bị ngừng mang lại kết quả như mong muốn, bạn hoàn toàn có thể loại nó khỏi phương trình và dựa nhiều hơn vào cân nặng, vòng eo, cảm giác năng lượng và các chỉ số sức khoẻ khác thay vì con số calo trên màn hình.
