Sai phạm tài chính trường học: Vấn đề không còn là chuyện nhỏ
Sai phạm tài chính trường học là tình trạng các cơ sở giáo dục sử dụng ngân sách, các khoản thu chi và tài sản công không đúng quy định, dẫn đến thất thoát nguồn lực, méo mó chính sách đãi ngộ và suy giảm niềm tin của xã hội đối với hệ thống giáo dục công. Khi sai phạm xảy ra ở nhiều trường cùng lúc, đó không còn là lỗi cá nhân đơn lẻ mà cho thấy lỗ hổng trong cơ chế quản lý, giám sát và năng lực điều hành ở cấp nhà trường lẫn cơ quan quản lý. Thanh tra tỉnh Gia Lai đã công bố kết luận thanh tra về việc chấp hành các quy định chương trình giáo dục phổ thông, quản lý tài chính và tài sản công tại 8 trường THPT trên địa bàn, đồng thời yêu cầu thu hồi 450,5 triệu đồng chi sai quy định.
Những khoản chi sai và bức tranh méo mó về chế độ cho giáo viên
Điểm nổi bật nhất trong kết luận thanh tra là bức tranh sai phạm tài chính trường học trải rộng từ tiền dạy thêm giờ đến các khoản bồi dưỡng chuyên môn. Thanh tra tỉnh xác định tổng số tiền chi sai quy định là 450,5 triệu đồng, trong đó từ năm 2021–2024, các trường đã chi chế độ tiền lương dạy thêm giờ cho giáo viên chưa đúng quy định với số tiền 387,7 triệu đồng. Đây là con số đủ lớn để đặt dấu hỏi: cơ chế kiểm soát nội bộ ở đâu khi cùng một loại sai phạm lặp lại trong nhiều năm. Ngoài ra, khoản chi bồi dưỡng tiết giảng thực hành cho giáo viên môn Giáo dục thể chất 34,9 triệu đồng và bồi dưỡng giờ giảng cho giáo viên Giáo dục quốc phòng và an ninh 27,8 triệu đồng cũng bị kết luận là chưa đúng quy định. Cách quản lý này khiến chính sách đãi ngộ giáo viên bị biến dạng, dễ gây bất công giữa các nhóm môn học.
Quản lý tài sản công lỏng lẻo: Từ bàn ghế hư đến hóa chất hết hạn
Nếu sai phạm tài chính cho thấy việc chi tiền không đúng, thì mảng quản lý tài sản công phơi bày một thái độ sử dụng nguồn lực kém trách nhiệm ở nhiều trường THPT Gia Lai. Kết luận thanh tra nêu rõ, một số trường để bàn ghế học sinh không đúng quy cách, nhiều bàn ghế hư hỏng nhưng chưa sửa chữa, thay thế. Việc để thiết bị, vật tư dạy học không sử dụng nhưng vẫn phát sinh chi phí bảo quản, cùng với hóa chất được cấp không dùng, để lâu hết hạn rồi lại phải thanh lý, hủy, là biểu hiện của một hệ thống lập kế hoạch và giám sát yếu. Thậm chí, tài sản cố định, máy móc, thiết bị, máy vi tính hư hỏng không thể sửa chữa, sách và thiết bị không còn phù hợp nội dung giáo dục nhưng cũng chưa lập hồ sơ đề nghị thu hồi, thanh lý. Cách quản lý tài sản công như vậy không chỉ lãng phí tiền ngân sách mà còn tước đi cơ hội được học trong môi trường tốt hơn của học sinh.
Chương trình giáo dục phổ thông và trách nhiệm của hiệu trưởng
Điều đáng nói là các sai phạm không chỉ nằm ở dòng tiền và tài sản, mà còn gắn trực tiếp với việc triển khai chương trình giáo dục phổ thông. Qua thanh tra giai đoạn 2021–2025, nhiều trường bị ghi nhận thiếu phòng học, phòng học bộ môn, diện tích chưa đạt tối thiểu, thư viện chưa đạt chuẩn cơ sở vật chất mức độ 1, thiếu nhân viên thiết bị và giáo viên. Trong tổ chức dạy học, phân công chuyên môn để xảy ra tình trạng giáo viên thừa giờ, thanh toán tiền dạy thêm giờ chưa bảo đảm quy định, một số giáo viên ra đề kiểm tra nhưng không có cam kết về tính khách quan, bảo mật và chính xác. Thanh tra tỉnh xác định trách nhiệm chính thuộc về hiệu trưởng, phó hiệu trưởng phụ trách lĩnh vực và các tập thể, cá nhân liên quan qua nhiều thời kỳ. Một hệ thống thanh tra giáo dục hiệu quả không thể dừng ở việc phát hiện sai phạm, mà phải buộc được người đứng đầu chịu trách nhiệm và sửa sai đến cùng.
Thu hồi tiền chỉ là bước đầu: Cần cơ chế ngăn sai phạm tái diễn
Thanh tra tỉnh Gia Lai đã yêu cầu thu hồi toàn bộ 450,5 triệu đồng chi sai, nộp vào tài khoản tạm giữ, đồng thời đề nghị xử lý, làm rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân để xảy ra sai phạm. Đây là bước đi cần thiết nhưng chưa đủ. Nếu chỉ dừng ở thu hồi, kỷ luật vài cá nhân mà không siết lại quy trình, hướng dẫn và kiểm tra thường xuyên thì sai phạm tài chính trường học sẽ tiếp tục lặp lại dưới những hình thức mới. Việc thanh tra cũng chỉ ra yêu cầu đối với Sở GD&ĐT: phải chỉ đạo 8 trường tổ chức kiểm điểm, khắc phục tồn tại, và tăng cường kiểm tra, hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ để các trường quản lý tài chính, tài sản công đúng quy định. Bài học lớn ở đây là phải coi quản lý tài sản công và minh bạch chi tiêu là một phần cốt lõi của chất lượng giáo dục, chứ không phải thủ tục hành chính đứng bên lề.
