AI trong giáo dục: Cơ hội lớn nhưng không phải để giáo viên “gồng mình”
Triển khai AI trong lớp học mà không tăng áp lực cho giáo viên là cách tổ chức hoạt động dạy học, quản lý và phát triển năng lực số học sinh sao cho trí tuệ nhân tạo trở thành công cụ hỗ trợ có mục tiêu, được sử dụng đúng bối cảnh, đúng liều lượng, tránh biến thành gánh nặng thêm về chuyên môn, thời gian và tâm lý cho người dạy. AI trong giáo dục đang mở ra cơ hội cải thiện chất lượng dạy học, cá nhân hóa học tập và tối ưu quản lý lớp, nhưng nếu chỉ chạy theo công cụ, giáo viên rất dễ rơi vào tình trạng quá tải, mệt mỏi và lạc hướng. Hội thảo “Hoạt động đổi mới sáng tạo trong giáo dục – Phát triển năng lực số và năng lực trí tuệ nhân tạo (AI) cho học sinh phổ thông” diễn ra ngày 8.8 tại TP.HCM cho thấy rõ điều đó, khi câu hỏi được nêu ra nhiều nhất là “làm sao để người thầy không bị áp lực” khi ứng dụng AI vào dạy học.
Thông điệp cốt lõi: Đừng chạy theo công cụ, hãy bám vào mục tiêu dạy học
Các chuyên gia giáo dục tại hội thảo đều thống nhất rằng vấn đề không nằm ở AI trong giáo dục, mà nằm ở cách giáo viên và nhà trường lựa chọn, dùng và kì vọng vào nó. PGS.TS Nguyễn Văn Biên nhấn mạnh, nhiệm vụ học tập mới là yếu tố quyết định chọn công cụ; nếu giáo viên xác định đúng mục tiêu giảng dạy thì AI chỉ là một trong nhiều lựa chọn, chứ không phải “bài kiểm tra” bắt buộc về sự hiện đại của người thầy. Theo TS Lê Thanh Phong, nguy cơ khiến giáo viên và trí tuệ nhân tạo thành một mối quan hệ căng thẳng là tâm lý chạy đua với công cụ mới: càng cố thử nhiều ứng dụng, càng dễ kiệt sức. Ông cảnh báo: khó khăn lớn nhất của giáo viên khi ứng dụng AI là sự sẵn sàng và tinh thần chủ động; để không quá tải, “các thầy, cô không nên chạy theo công cụ mới mà cần quan tâm mục tiêu giảng dạy, phát triển năng lực gì cho học sinh”. Đây là lời nhắc quan trọng: AI phải phục vụ chương trình Giáo dục phổ thông 2018, vốn hướng đến hình thành năng lực và phẩm chất qua quá trình lặp luyện, chứ không chỉ tạo ra sản phẩm đẹp mắt.
Ứng dụng AI trong lớp học: Bắt đầu từ những việc giảm tải thời gian cho giáo viên
Nếu muốn giáo viên không bị “ngộp” giữa rừng công nghệ, cần ưu tiên những ứng dụng AI lớp học giúp giảm tải công việc lặp lại, hành chính và trực quan hóa dữ liệu. Một ví dụ rất cụ thể là dùng AI để tạo ảnh sơ đồ lớp học thay vì giáo viên tự vẽ hoặc thiết kế thủ công: công nghệ có thể tạo ra sơ đồ chỗ ngồi rõ ràng, sinh động, đúng danh sách học sinh, với nhiều phương án bố trí khác nhau, giúp giáo viên dễ hình dung, sắp xếp không gian học tập và tổ chức hoạt động phù hợp. Việc ứng dụng AI để tạo sơ đồ lớp học không chỉ tiết kiệm thời gian thiết kế mà còn cho phép giáo viên xây dựng nhiều phương án bố trí sinh động, trực quan và phù hợp với từng hoạt động học tập. Những công cụ như vậy làm rõ một nguyên tắc: AI nên được đưa vào đầu tiên ở các khâu “hậu trường” – hỗ trợ chuẩn bị bài giảng, tài liệu, sơ đồ, báo cáo – để giải phóng thời gian cho việc tương tác trực tiếp với học sinh. Khi giáo viên thấy AI giúp họ tổ chức lớp dễ hơn, chứ không yêu cầu thêm hàng giờ mày mò, thì áp lực giảm đi thay vì tăng lên.
Phát triển năng lực số học sinh: phải có lộ trình, không thể “nhồi” AI
Một điểm đáng chú ý từ hội thảo là cách các chuyên gia nói về năng lực số học sinh và năng lực AI: đây là mục tiêu dài hạn, phải có lộ trình rõ ràng, thay vì phong trào ngắn hạn cho đủ “trend” công nghệ. Cơ sở quan trọng khi xây dựng nội dung AI trong trường phổ thông là các khung năng lực số dành cho người học và khung nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo do Bộ GD-ĐT ban hành, từ đó thiết kế hoạt động phù hợp cấp học, tâm lý và nhu cầu thực tế của học sinh. Tại hội thảo, các chuyên gia bàn sâu về “điểm khởi đầu” cho từng trường: mỗi nơi cần xác định mình đang ở đâu về hạ tầng, đội ngũ và văn hóa số, rồi mới tính đến những chủ đề AI nào có thể tiến hành, với mức độ nào. Điều quan trọng là không biến năng lực số thành danh sách kỹ năng rời rạc; nó phải gắn với những nhiệm vụ học tập có ý nghĩa, từ việc học cách tìm kiếm thông tin an toàn, đến hiểu khái niệm AI, đạo đức dữ liệu, quyền riêng tư khi dùng công cụ thông minh. Khi trò được chuẩn bị theo độ tuổi và trải nghiệm, AI không còn là thứ đáng sợ, mà trở thành “ngôn ngữ mới” để các em diễn đạt và sáng tạo.
Từ hội thảo TP.HCM đến lớp học: cần chính sách, mạng lưới và cách nhìn mới về vai trò giáo viên
Điểm tích cực của sự kiện tại TP.HCM là sự kết nối giữa cơ quan quản lý, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ: Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp cùng Sở GD-ĐT, Trường ĐH Sư phạm TP.HCM và Công ty Cổ phần Giáo dục KDI tổ chức hội thảo, đồng thời Viện Nghiên cứu Giáo dục và KDI ký kết thỏa thuận hợp tác để đẩy mạnh phối hợp giữa đơn vị nghiên cứu, nhà trường và doanh nghiệp. Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM Trần Trọng Tuyên cho biết năm học 2026-2027, thành phố sẽ ban hành thêm nhiều cơ chế, chính sách thúc đẩy đổi mới sáng tạo và ứng dụng khoa học công nghệ trong giáo dục, kèm các khóa bồi dưỡng về đổi mới sáng tạo cho giáo viên ở tất cả bậc học. Đây là bước đi đúng, nhưng chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ là thay đổi cách nhìn về vai trò người thầy trong kỷ nguyên AI: giáo viên không phải “thợ sử dụng công cụ” chạy mãi theo phiên bản mới, mà là người thiết kế trải nghiệm học tập. AI trong giáo dục, nếu tôn trọng vai trò đó, sẽ trở thành trợ lý giúp giáo viên tập trung vào điều họ làm tốt nhất: dẫn dắt học sinh phát triển năng lực và phẩm chất, thay vì chìm vào những thao tác kỹ thuật phụ.
