Hoàn thuế GTGT bước vào giai đoạn "AI hóa": bản chất thay đổi là gì?
Hoàn thuế GTGT là quá trình cơ quan thuế xem xét số thuế giá trị gia tăng doanh nghiệp đã nộp hoặc còn dư, đối chiếu với hoạt động sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu để quyết định số tiền phải hoàn trả, trong đó tốc độ xử lý hồ sơ và mức độ minh bạch của quy trình có ý nghĩa sống còn với dòng tiền của doanh nghiệp. Hoàn thuế GTGT từ lâu là nút thắt vốn của nhiều doanh nghiệp, nhưng năm nay Cục Thuế đang chọn cách tiếp cận khác: coi chuyển đổi số ngành Thuế và AI xử lý hồ sơ là “liều thuốc mạnh” để giảm thời gian chờ đợi và tăng tỷ lệ hồ sơ được hoàn trước, kiểm tra sau. Đây không chỉ là cải tiến kỹ thuật, mà là thay đổi tư duy quản lý – từ kiểm soát nặng thủ tục sang quản lý rủi ro dựa trên dữ liệu.
AI xử lý hồ sơ và tự động hóa quy trình thuế: Thời gian rút ngắn bao nhiêu?
Điểm mấu chốt của làn sóng chuyển đổi số ngành Thuế là đưa dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo vào từng khâu của quy trình hoàn thuế GTGT, từ phân loại hồ sơ, đánh giá rủi ro đến theo dõi tiến độ xử lý. Toàn bộ hồ sơ hoàn thuế GTGT điện tử hiện chiếm tới 99% và được phân loại rủi ro tự động để xác định diện kiểm tra trước, hoàn sau hoặc hoàn trước, kiểm tra sau. Nhờ đó, 87% hồ sơ thuộc diện “hoàn trước, kiểm tra sau” đã được giải quyết trong vòng 6 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ của người nộp thuế. Đây là con số thể hiện rất rõ sức nặng của AI xử lý hồ sơ: thay vì để doanh nghiệp chờ đợi mơ hồ, thời gian gần như được định lượng và kiểm soát bằng thuật toán.
Tăng mạnh hoàn trước, kiểm tra sau: Cú hích dòng tiền cho doanh nghiệp
Khi hoàn thuế GTGT được xác định là nhiệm vụ trọng tâm hỗ trợ doanh nghiệp, mục tiêu chính sách không dừng ở việc “giải quyết cho xong” hồ sơ, mà phải giải phóng dòng vốn đang bị treo trong thuế. Số tiền hoàn thuế GTGT đến ngày 11/8 đã tăng 32% so với cùng kỳ, đạt 64,4% dự toán, với 11.627 quyết định hoàn thuế, tổng số tiền 111.726 tỷ đồng, tăng 9% về số quyết định. Kết quả này giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư quay vòng vốn nhanh hơn, bổ sung nguồn lực cho sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu. Tham vọng tiếp theo còn táo bạo hơn: nâng tỷ lệ hoàn trước, kiểm tra sau từ 70% lên 90% trong 4 tháng cuối năm và 95% trong quý I/2027, đồng thời đẩy tỷ lệ hồ sơ hoàn đúng hạn từ 78% lên 90% trong năm nay. Nếu đạt được, bức tranh dòng tiền của nhóm doanh nghiệp xuất khẩu, thâm dụng vốn sẽ thay đổi đáng kể.
Vì sao chuyển đổi số diễn ra lúc này và đâu là mặt trái?
Việc đẩy mạnh chuyển đổi số ngành Thuế không tự nhiên diễn ra mà xuất phát từ sức ép chính trị, kinh tế và xã hội khá rõ. Vấn đề hoàn thuế đã được nêu liên tục trong các cuộc làm việc giữa Quốc hội, Chính phủ, Bộ Tài chính và cộng đồng doanh nghiệp; nội dung này được doanh nghiệp phản ánh với tần suất cao, cho thấy nhiều vướng mắc phải được xử lý thực chất. Cục Thuế đã phải tổ chức họp trực tuyến toàn quốc về công tác hoàn thuế GTGT ngày 14/8 để nhìn thẳng các tồn tại và chốt giải pháp cụ thể. Tuy vậy, không thể kỳ vọng AI xử lý mọi thứ tức thời: vẫn còn 1.927 hồ sơ với số tiền đề nghị hoàn lớn đang được giải quyết, trong đó 245 hồ sơ bị kéo dài do rủi ro cao, cần xác minh kỹ lưỡng trước khi hoàn. Cân bằng giữa tốc độ giải ngân và phòng chống gian lận hoàn thuế vẫn là bài toán khó.
Từ hoàn thuế nhanh đến hoàn thuế tự động: Doanh nghiệp cần làm gì để không bỏ lỡ?
Cục Thuế không giấu tham vọng đẩy tự động hóa quy trình thuế lên mức cao hơn: rà soát, chuẩn hóa và tự động hóa quy trình hoàn thuế GTGT; xây dựng cơ sở dữ liệu, ứng dụng AI phân tích rủi ro và phân luồng doanh nghiệp theo mức độ tuân thủ xanh – vàng – đỏ. Lộ trình công nghệ khá rõ: triển khai chương trình hoàn thuế nhanh trong tháng 9, hỗ trợ tờ khai thuế GTGT gợi ý trong tháng 10 và tiến tới hoàn thuế GTGT tự động từ tháng 12. Đối với doanh nghiệp tuân thủ tốt, đây là cơ hội “vàng” để được hoàn trước, kiểm sau, rút ngắn chu kỳ vốn. Nhưng điều đó chỉ xảy ra nếu doanh nghiệp chủ động chuẩn hóa dữ liệu, kê khai đúng, đủ ngay từ đầu hồ sơ, phối hợp chặt với cơ quan thuế trong đánh giá rủi ro và không chấp nhận các hành vi mua bán hóa đơn hay lợi dụng chính sách. Nói cách khác, thời của chờ đợi và “xin – cho” đang nhường chỗ cho thời của dữ liệu và tuân thủ; ai thích ứng sớm sẽ hưởng lợi lớn nhất.
