Khi ký ức xưa hiện đại hóa trong không gian công cộng
Thiết kế quán cà phê theo xu hướng ký ức xưa hiện đại là cách dùng ngôn ngữ kiến trúc đương đại để chắt lọc, tái hiện và diễn giải di sản kiến trúc, văn hóa địa phương trong những không gian công cộng mới, nơi con người vừa uống cà phê, vừa kết nối với ký ức tập thể bằng trải nghiệm thẩm mỹ và cảm xúc giàu chiều sâu. Trong bối cảnh đô thị Việt liên tục xây mới, hai dự án ZAKAS CAFE tại trung tâm Sa Pa và Kite Coffee & Souvenirs 44 Tràng Tiền cho thấy một lựa chọn khác: thay vì phá cái cũ để dựng lên những khối bê tông vô hồn, kiến trúc sư biến quán cà phê thành “bộ nhớ ngoài” của thành phố. Ở đó, di sản không bị đóng khung trong bảo tàng mà sống cùng đời sống thường ngày, trở thành phông nền Instagram-worthy nhưng không sáo rỗng.
ZAKAS CAFE: Ngôi làng treo bên hồ Sa Pa
ZAKAS CAFE là dự án cải tạo mặt tiền và tổ chức lại trải nghiệm không gian tại tầng trệt và tầng hai. Điểm xuất phát không phải là “make-up” cho một công trình cũ mà là tìm lại tinh thần bản làng Tây Bắc bị lu mờ giữa rừng khách sạn bê tông đang mọc lên dày đặc quanh hồ Sa Pa. Thay vì sao chép nhà sàn, nhóm thiết kế cách điệu hình ảnh làng trên sườn dốc thành các lớp mái ngói tỷ lệ thấp, xếp lớp trên mặt đứng như một “ngôi làng treo” thu nhỏ.
Bên trong, gam chàm gợi nghề nhuộm vải, kết hợp vật liệu mộc địa phương, tạo chiều sâu văn hóa mà không cần treo đầy đạo cụ dân tộc. Những đường cong tự do trên sàn là ẩn dụ cho mặt hồ Sa Pa, gói cảnh quan vào nội thất thay vì để nó chỉ tồn tại sau khung cửa kính. Công trình nằm tại trung tâm thành phố, với tầm nhìn trực diện ra hồ Sa Pa và núi Hàm Rồng, nên thiết kế chọn “lùi lại”: khung cảnh trở thành bức tranh luôn thay đổi theo thời tiết, còn quán là khung tranh yên tĩnh, chứ không phải nhân vật chính phô diễn.
Kite Coffee & Souvenirs: Tân cổ điển Việt giữa lòng Tràng Tiền
Nếu ZAKAS đối thoại với núi rừng, Kite Coffee & Souvenirs 44 Tràng Tiền lại trò chuyện với phố cổ Hà Nội. Đây là cơ sở thứ 4 của thương hiệu, nhưng khác biệt hoàn toàn khi chọn phong cách tân cổ điển đầy tính nghệ thuật làm ngôn ngữ chủ đạo. Những vòm cong gợi kiến trúc châu Âu được hòa vào chất liệu Việt: tường vàng ấm, mái ngói rêu phong thu nhỏ tái hiện hình ảnh 36 phố phường thời cũ. Đó không phải là “tân cổ điển copy-paste”, mà là một dạng tân cổ điển Việt – nơi Âu và Á cùng xuất hiện trong một hình thức tiết chế.
Nghệ thuật sắp đặt mới là thứ đánh thức ký ức. Bộ bàn ghế gỗ bọc vải chăn con công – biểu tượng thời bao cấp – đứng cạnh máy băng cối, radio cassette, tranh sơn dầu, đồ sơn mài thủ công. Từng góc nhỏ đều kể câu chuyện về Hà Nội những năm sau giải phóng. Nằm trên phố Tràng Tiền sầm uất, nơi chứng kiến nhiều biến chuyển của Thủ đô, quán trở thành điểm hẹn của những tâm hồn kiếm tìm sự bình yên: người ngồi bên ô cửa chớp gỗ ngắm dòng người, kẻ trú trong hành lang ấm dưới ánh đèn vàng. Một ly cà phê ở đây là hành trình “chạm” vào những nốt trầm di sản giữa nhịp sống hiện đại.
Từ “Instagram-worthy” đến trách nhiệm với di sản kiến trúc
Nhiều người cho rằng thiết kế quán cà phê hiện nay chỉ hướng đến chụp hình đẹp. ZAKAS và Kite chứng minh điều ngược lại: ảnh đẹp vẫn có thể đi cùng chiều sâu ký ức. Việc ZAKAS chắt lọc tinh thần vùng đất để diễn giải bằng ngôn ngữ đương đại, hay cách Kite Coffee & Souvenirs đưa ra một góc nhìn mới về bảo tồn và phát huy giá trị không gian văn hóa trong ngành F&B, đều cho thấy quán cà phê có thể là một dạng di sản kiến trúc sống, thích nghi với kinh tế dịch vụ mà không đánh mất bản sắc.
Điểm cần cảnh giác là làn sóng bê tông hóa và thương mại hóa du lịch ở các đô thị, nơi những khối nhà vô danh khiến mối liên hệ giữa kiến trúc và cảnh quan tự nhiên ngày càng mờ nhạt. Nếu xu hướng “nostalgia design” bị biến thành công thức sao chép mái ngói giả cổ, đèn vàng và đồ cũ mua theo ký, ký ức sẽ biến thành phông nền rỗng. Tinh thần hai công trình cho thấy: điều quan trọng không phải là bày ra bao nhiêu chi tiết hoài cổ, mà là dám đặt câu hỏi: mình đang kể câu chuyện gì của nơi chốn này, cho ai, và để làm gì.
Ai sẽ bước vào những quán cà phê lưu giữ ký ức?
Các không gian như ZAKAS và Kite không chỉ dành cho “dân kiến trúc” hay giới sáng tạo. Chúng hấp dẫn người trẻ tìm góc chụp ảnh, du khách muốn trải nghiệm “bản địa đúng nghĩa”, cư dân lâu năm cần nơi neo lại ký ức, và cả những tâm hồn đang kiếm tìm sự bình yên giữa thành phố. Theo mô tả của chủ quán, khởi động ngày mới hay thư giãn cuối tuần bằng một ly cà phê ở Kite không chỉ là uống cà phê mà là “hành trình chạm vào những nốt trầm di sản giữa nhịp sống hiện đại”.
Về lâu dài, nếu nhà đầu tư và kiến trúc sư xem quán cà phê như hạ tầng văn hóa chứ không chỉ là mặt bằng kinh doanh, đô thị sẽ có thêm những không gian công cộng thân thiện, nơi người ta đến nhiều lần chứ không phải ghé một lần cho đủ trend. Ký ức xưa hiện đại không phải là phong cách nhất thời, mà có thể trở thành chiến lược mềm để thành phố giữ bản sắc giữa phát triển. ZAKAS bên hồ Sa Pa và Kite trên phố Tràng Tiền mới chỉ là những ví dụ đầu tiên đáng khích lệ.
