Camera hành trình không phải “con mắt tự do”: định nghĩa mới về quyền riêng tư
Camera hành trình quy định hiện nay được hiểu là việc sử dụng thiết bị ghi hình trên ô tô phải đồng thời bảo đảm an toàn dữ liệu xe, tôn trọng quyền đối với hình ảnh của cá nhân và không dùng bất kỳ dữ liệu ghi nhận được để xâm phạm nhân phẩm, danh dự, đời sống riêng tư hay bí mật cá nhân của bất cứ ai. Từ ngày 1/7/2026, luật không còn xem camera là “vùng xám” mà đặt nó dưới khuôn khổ rõ ràng: ghi hình để bảo vệ mình thì được, nhưng dùng hình ảnh để bêu rếu, xúc phạm hoặc trục lợi là hành vi bị nghiêm cấm. Quan điểm cốt lõi của luật ghi hình ô tô là: công nghệ không được đứng trên pháp luật và quyền con người. Dữ liệu từ thiết bị giám sát trên xe giờ đây được nhìn nhận như một loại dữ liệu nhạy cảm, phải được bảo vệ nghiêm ngặt, tương tự như thông tin cá nhân. Điều này đánh dấu bước chuyển quan trọng từ tư duy chỉ chú trọng an toàn giao thông sang chú trọng song song cả an toàn kỹ thuật số.
Những hành vi bị cấm: ranh giới pháp lý cho người dùng camera hành trình
Điểm mấu chốt của quy định mới là cấm dùng dữ liệu thu được từ thiết bị ghi nhận hình ảnh người lái xe hoặc khoang chở khách để xâm phạm nhân phẩm, danh dự, đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, cũng như các quyền và lợi ích hợp pháp khác của cá nhân, tổ chức. Nói cách khác, việc trích xuất, chia sẻ, đăng tải hoặc phát tán hình ảnh từ camera hành trình nhằm bêu xấu, xúc phạm hoặc gây thiệt hại cho người khác đều nằm trong vùng cấm. Đặc biệt, luật ghi hình ô tô gắn chặt với quy định của Bộ luật Dân sự: “Cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình. Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý”. Điều này nghĩa là bạn không thể viện lý do “camera của tôi, xe của tôi” để tự do dùng hình ảnh hành khách, tài xế khác, người đi đường cho bất kỳ mục đích riêng tư hay thương mại nào nếu chưa được họ chấp thuận.
Bảo vệ quyền riêng tư và an toàn dữ liệu: nghĩa vụ không thể xem nhẹ
Quy định mới nhấn mạnh hai trụ cột: bảo vệ quyền riêng tư và bảo đảm an toàn dữ liệu khi sử dụng camera giám sát trên xe. Điều này có nghĩa là bạn không chỉ phải cẩn trọng với nội dung mình chia sẻ, mà còn phải nghĩ đến cách lưu trữ, truy cập, truyền tải dữ liệu. Hình ảnh từ camera hành trình, đặc biệt trong khoang lái và khoang chở khách, có thể chứa thông tin khuôn mặt, hành vi, thậm chí thói quen sinh hoạt của nhiều người – những thứ nếu bị lộ có thể gây hại nghiêm trọng. Từ góc độ bảo vệ quyền riêng tư, camera hành trình quy định buộc chúng ta thay đổi tư duy: không phải cứ hình ảnh là mặc nhiên được đăng, được gửi, được bàn tán. Câu hỏi đầu tiên phải là: người trong hình có đồng ý không, dữ liệu có đang được bảo vệ đúng cách không, và lợi ích công cộng có thực sự hiện diện hay chỉ là sự tò mò, hiếu kỳ.
Khi nào có thể dùng hình ảnh, và hậu quả nếu vi phạm?
Bộ luật Dân sự cho phép sử dụng hình ảnh mà không cần sự đồng ý trong hai trường hợp: vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng; hoặc hình ảnh từ các hoạt động công cộng như hội nghị, hội thảo, thi đấu thể thao, biểu diễn nghệ thuật… miễn không làm tổn hại danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh. Tuy vậy, người dùng camera hành trình không nên coi đây là “giấy miễn trừ trách nhiệm”, vì đa số cảnh quay trong xe là không gian nửa riêng tư, khó được xem là hoạt động công cộng. Nếu bạn sử dụng hình ảnh trái với quy định, người xuất hiện trong hình có quyền yêu cầu Tòa án buộc bạn thu hồi, tiêu hủy, chấm dứt việc sử dụng hình ảnh, đồng thời bồi thường thiệt hại và chịu các biện pháp xử lý khác theo pháp luật. Nói thẳng: “đăng chơi cho vui” có thể phải trả giá bằng án kiện và bồi thường.
Người lái xe cần làm gì để tuân thủ và tự bảo vệ mình?
Từ 1/7/2026, người dùng camera hành trình cần lưu ý rõ: không được dùng hình ảnh camera giám sát trên xe để xâm phạm quyền riêng tư. Vậy trong thực tế, bạn nên làm gì ngay từ bây giờ? Trước hết, hãy rà soát lại thói quen sử dụng camera hành trình: dừng ngay việc đăng clip có thể nhận diện rõ mặt, giọng nói, hành vi của người khác lên mạng nếu chưa được họ đồng ý. Thứ hai, thiết lập mật khẩu, giới hạn quyền truy cập vào dữ liệu để an toàn dữ liệu xe không chỉ là khẩu hiệu mà thành hành động cụ thể. Thứ ba, nếu cần dùng hình ảnh làm bằng chứng va chạm hay khiếu nại, hãy gửi cho cơ quan có thẩm quyền thay vì phát tán công khai. Và cuối cùng, hãy coi việc tìm hiểu kỹ các hạn chế pháp lý là một phần của “nghề lái xe” – càng hiểu luật ghi hình ô tô bao nhiêu, bạn càng giảm rủi ro tranh chấp bấy nhiêu. Người tôn trọng quyền riêng tư người khác cũng là người đang bảo vệ chính mình.
