Vỏ hộp là manh mối, chưa phải bằng chứng về suất ăn
Truy xuất thực phẩm là quá trình đối chiếu hồ sơ nhập hàng, giao nhận, bảo quản và sử dụng để xác định một nguyên liệu đến từ đâu, được đưa đi đâu và có vào bữa ăn nào hay không. Trong vụ việc tại Hoài Đức, đó là câu hỏi cần trả lời trước khi quy kết thịt trâu nhập khẩu đã được dùng trong bếp ăn học đường. Khoảng 4h ngày 27/10, khoảng 20 phụ huynh Trường Tiểu học Hoài Đức, phân hiệu Di Trạch, đến khu vực bếp của Công ty TNHH Thực phẩm Mai Phương để giám sát việc nhập nguyên liệu và chế biến suất ăn. Đến khoảng 7h, phụ huynh phát hiện kho khóa kín, cách cơ sở khoảng 50m; bên ngoài có thùng carton in chữ nước ngoài và một số hộp sản phẩm thịt trâu Ấn Độ. Phát hiện ấy đủ để yêu cầu xác minh, nhưng tự nó chưa chứng minh hàng trong bao bì đã vào suất ăn của học sinh.
Phản ứng thận trọng là cần thiết: phụ huynh có lý do lo ngại khi bao bì mang thông tin xuất xứ Ấn Độ xuất hiện gần nơi cung cấp suất ăn, nhưng suy đoán không thể thay thế chứng cứ. Trách nhiệm của cơ quan chức năng là kiểm tra đường đi của hàng hóa; trách nhiệm của doanh nghiệp là cung cấp hồ sơ đủ để đối chiếu.
Hồ sơ đã có gì, và điều gì vẫn chưa được xác nhận?
Tại buổi kiểm tra ngày 27/10, Mai Phương xuất trình hồ sơ doanh nghiệp, giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm, phiếu kiểm nghiệm nước và hồ sơ của các đơn vị, cá nhân cung ứng nguyên liệu. Công ty cũng cung cấp hóa đơn ngày 26/10 ghi 105kg má đùi gà đông lạnh, 75kg đùi gà góc tư đông lạnh và 46,25kg bắp bò Argentina. Theo giải trình của doanh nghiệp, số hàng này phục vụ khách lẻ, không dùng cho suất ăn học sinh. Tuy nhiên, hồ sơ được cung cấp chưa ghi nhận giấy tờ liên quan đến thịt trâu Ấn Độ như phụ huynh phản ánh. Đây là điều đã được nêu trong kết quả kiểm tra ban đầu; không đồng nghĩa cơ quan chức năng đã xác định thịt trâu có mặt trong bữa ăn hoặc đã kết luận nguồn gốc, chất lượng của hàng hóa.
Ngày 28/10, đoàn công tác kiểm tra kho phía sau cơ sở và ghi nhận thực phẩm trong các tủ đông. Báo cáo địa phương lưu ý rõ: ghi nhận hiện trạng chỉ phục vụ xác minh, chưa phải kết luận về nguồn gốc, chất lượng hay điều kiện bảo quản. Phân biệt rành mạch giữa điều nhìn thấy, giấy tờ đã xuất trình và nghi vấn chưa được kiểm chứng là cách duy nhất để bảo vệ cả học sinh lẫn quyền được đánh giá công bằng của các bên.
Trong khi làm rõ vụ việc, UBND xã yêu cầu Mai Phương bảo quản nguyên trạng, cung cấp tài liệu và dữ liệu liên quan, đồng thời giải trình bằng văn bản về phản ánh của phụ huynh và mối liên hệ với kho hàng. Doanh nghiệp cũng phải chịu trách nhiệm về nguồn gốc, chất lượng thực phẩm, thực hiện quy định truy xuất, giao nhận, chế biến và cập nhật thông tin trên hệ thống HanoiCheck.
Trách nhiệm không dừng ở việc xuất trình hóa đơn
Với đơn vị cung cấp suất ăn, truy xuất chỉ có giá trị khi hồ sơ nối được từng lô nguyên liệu với nhà cung cấp, thời điểm nhận hàng, nơi bảo quản và trường được phân bổ. UBND xã yêu cầu Mai Phương cung cấp hóa đơn, chứng từ giao nhận, hồ sơ bảo quản và thông tin phân bổ nguyên liệu cho từng trường trong các ngày được kiểm tra. Cơ quan công an cùng đơn vị chuyên môn tiếp tục xác minh nguồn gốc bao bì, thùng chứa và hàng hóa; đồng thời đối chiếu việc nhập, bảo quản, vận chuyển, sử dụng thực phẩm. Công an xã cũng được giao làm rõ quyền quản lý, sử dụng kho, quan hệ thuê và mối liên hệ thực tế giữa kho với doanh nghiệp. Đây là những mắt xích cần thiết để trả lời câu hỏi cốt lõi: hàng hóa được phát hiện có liên quan đến bếp ăn hay không.
Vụ việc cũng cho thấy kiểm tra vệ sinh tại khu chế biến không thể thay thế truy xuất nguồn gốc. Đoàn kiểm tra ghi nhận một số thớt sơ chế bị ố, bề mặt không còn nhẵn và yêu cầu thay mới. Đó là tồn tại cần khắc phục riêng; không nên nhập nhằng với nghi vấn thịt trâu, nhưng cũng không thể xem nhẹ trong đánh giá an toàn của bữa ăn.
Bữa ăn vẫn diễn ra, niềm tin cần câu trả lời rõ ràng
Ngày 28/10, hoạt động bán trú tại Trường Tiểu học Hoài Đức, phân hiệu Di Trạch, vẫn diễn ra bình thường với 947 học sinh. Trước đó, thực đơn ngày 27/10 ban đầu có món má đùi gà chiên muối; sau khi phụ huynh nêu ý kiến, công ty đổi sang thịt lợn chiên vừng. Những diễn biến này tác động trực tiếp đến học sinh và cho thấy phụ huynh cần được thông tin kịp thời, cụ thể, thay vì phải tự tìm câu trả lời tại khu bếp.
Bước tiếp theo phải là công bố kết quả xác minh theo từng nội dung: kho do ai quản lý, bao bì từ đâu, hàng hóa được nhập và sử dụng thế nào, có hay không liên hệ với suất ăn trường học. Xã cho biết sẽ kiểm tra việc khắc phục các tồn tại, hoàn thiện hồ sơ xử lý nếu có vi phạm, theo dõi hoạt động bán trú và đề xuất phương án bữa ăn bảo đảm sức khỏe, quyền lợi học sinh. Khi chưa đủ căn cứ, không nên kết luận có thịt trâu trong suất ăn; nhưng cũng không thể dừng ở lời giải trình chung. Minh bạch hồ sơ và kết quả truy xuất mới là cách khôi phục niềm tin.
