Sổ sức khỏe điện tử: Bước ngoặt trong quản lý sức khỏe toàn vòng đời
Sổ sức khỏe điện tử là hồ sơ sức khỏe số hóa được lập cho mỗi người dân, lưu trữ liên tục các thông tin y tế từ khi sinh ra đến tuổi già, cho phép bác sĩ và bản thân mỗi người theo dõi, quản lý sức khỏe toàn vòng đời trên một hệ thống thống nhất, phục vụ phòng bệnh sớm và chăm sóc sức khỏe lâu dài. Mục tiêu lập sổ sức khỏe điện tử cho 100% người dân không chỉ là một chỉ tiêu công nghệ, mà là một lựa chọn chính sách mang tính bước ngoặt: coi dữ liệu sức khỏe là nền tảng để bảo vệ và nâng cao chất lượng cuộc sống. Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa, xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035 đã được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, đặt trọng tâm vào quản lý sức khỏe toàn dân và nâng cao chất lượng dân số đến năm 2035.
Quản lý sức khỏe 2030: Từ trạm y tế cơ sở đến dữ liệu toàn dân
Nếu phải tóm gọn quản lý sức khỏe 2030 trong một câu, đó là: chăm sóc từ sớm, từ xa, dựa trên dữ liệu và gắn với từng con người cụ thể. Chương trình xác định bảo đảm mọi người dân được quản lý, chăm sóc sức khỏe ban đầu, phòng bệnh từ sớm, từ xa, ngay tại cơ sở, qua đó hạn chế bệnh tật và nâng cao chất lượng cuộc sống. Đây là cách tiếp cận chủ động, trái ngược với kiểu “đợi bệnh rồi mới chữa” vốn khiến hệ thống y tế quá tải và người dân chịu thiệt. Đến năm 2030, mục tiêu là 90% xã, phường, đặc khu đạt Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã và 100% trạm y tế triển khai dự phòng, quản lý, điều trị một số bệnh không lây nhiễm theo hướng dẫn của Bộ Y tế. Những con số này cho thấy sổ sức khỏe điện tử chỉ hiệu quả khi đi kèm mạng lưới y tế cơ sở đủ năng lực sử dụng dữ liệu vào chăm sóc hằng ngày.
Chăm sóc sức khỏe toàn vòng đời: Từ trước sinh đến tuổi già
Điểm đáng chú ý nhất của sổ sức khỏe điện tử là tư duy chăm sóc sức khỏe toàn vòng đời, thay vì cắt khúc theo từng giai đoạn rời rạc. Mọi dữ liệu từ tư vấn tiền hôn nhân, khám thai, sàng lọc sơ sinh, theo dõi dinh dưỡng trẻ em, đến quản lý bệnh mạn tính ở người trưởng thành và người cao tuổi đều được kết nối trong một hồ sơ liên tục. Chương trình đặt mục tiêu đến năm 2030 giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi ở trẻ dưới 5 tuổi xuống dưới 15%, tăng tỷ suất sinh thô thêm 0,5‰ so với năm 2025 và đưa tỷ số giới tính khi sinh xuống dưới 109 bé trai trên 100 bé gái. Đồng thời, đặt ra các chỉ tiêu cụ thể về tư vấn sức khỏe tiền hôn nhân, sàng lọc trước sinh và sơ sinh với tỷ lệ 90–95% cặp đôi và trẻ em được tiếp cận dịch vụ. Những mục tiêu này chỉ có thể được giám sát và điều chỉnh hiệu quả khi mỗi cá nhân có sổ sức khỏe điện tử đồng bộ.
Tác động thực tế tới người dân: Lợi ích và lo lắng chính đáng
Với người dân, sổ sức khỏe điện tử trước hết là sự thuận tiện: không phải mang theo tập hồ sơ giấy mỗi lần đi khám, không lo thất lạc kết quả xét nghiệm, không phải kể lại lịch sử bệnh tật nhiều lần. Quan trọng hơn, hệ thống cho phép phát hiện nguy cơ sớm nhờ theo dõi liên tục các chỉ số, duy trì nhắc nhở khám định kỳ và tiêm chủng, nhất là với bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường. Khi 100% người dân được lập sổ sức khỏe điện tử và quản lý sức khỏe theo vòng đời, công tác phòng bệnh ở cấp dân số trở nên khả thi: cơ quan y tế có thể quan sát xu hướng bệnh tật trên dữ liệu thật, điều chỉnh chính sách và nguồn lực theo vùng, theo nhóm tuổi. Tuy vậy, người dân có quyền lo lắng về bảo mật dữ liệu, nguy cơ lạm dụng thông tin sức khỏe, hoặc sự chênh lệch tiếp cận công nghệ giữa thành thị và vùng núi, vùng khó khăn.
Thách thức triển khai và vai trò của mỗi công dân
Kỳ vọng vào một hệ thống sổ sức khỏe điện tử toàn dân là lớn, nhưng thách thức cũng không nhỏ. Hạ tầng công nghệ phải đủ tin cậy để lưu trữ và kết nối dữ liệu cho hàng chục triệu người; đội ngũ y tế cơ sở phải được đào tạo để nhập và sử dụng dữ liệu đúng chuẩn; cơ chế pháp lý về bảo vệ thông tin cá nhân phải rõ ràng để người dân yên tâm. Chương trình đặt mục tiêu đến năm 2030 tăng 90% số người dễ bị tổn thương được tiếp cận, sử dụng dịch vụ tại các cơ sở chăm sóc xã hội so với năm 2030, đồng thời triển khai đồng bộ chính sách y tế, dân số và an sinh xã hội. Điều này hàm ý một yêu cầu phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, không thể chỉ trông chờ vào ngành y tế. Về phía người dân, thái độ chủ động rất quan trọng: đăng ký, kiểm tra thông tin trong sổ sức khỏe điện tử, tham gia khám định kỳ, đặt câu hỏi khi thấy dữ liệu sai, và yêu cầu được bảo vệ quyền riêng tư. Nếu coi sổ sức khỏe điện tử là công cụ của chính mình, chứ không chỉ của Nhà nước, chương trình mới có cơ hội thành công lâu dài.
