Nhiếp ảnh kể chuyện: từ khoảnh khắc cá nhân đến ký ức chung
Triển lãm ảnh Việt Nam là những không gian nghệ thuật nơi nhiếp ảnh gia dùng ngôn ngữ hình ảnh để kể chuyện về con người, ký ức, di sản và nhịp sống đang đổi thay, qua đó biến từng bức ảnh thành lát cắt thời gian giúp khán giả soi lại bản thân và cộng đồng.
Điểm đáng nói trong loạt triển lãm ảnh 2026 là tiếng nói mạnh mẽ của các tác giả lớn tuổi và đã có tên tuổi, những người dùng máy ảnh như một cuốn nhật ký thị giác dài hạn. Nhân Ngày Quốc tế Người cao tuổi 1/10, đời sống nghệ thuật tại TP.HCM trở nên sôi động với các triển lãm quy mô lớn, trong đó nhiều không gian trưng bày nhấn mạnh vào việc tái hiện hiện thực bằng góc nhìn giàu trải nghiệm của các nhiếp ảnh gia lão thành. Khi họ chụp lại những gì đã sống, nhiếp ảnh không còn là cuộc chơi kỹ thuật mà là hành trình chiêm nghiệm về thời gian, tuổi tác và ý nghĩa của việc lưu giữ ký ức.
“Khoảnh khắc và Cuộc sống”: 93 lát cắt thời gian của những đôi mắt 70+
Trong số các triển lãm ảnh 2026, “Khoảnh khắc và Cuộc sống” là minh chứng rõ nhất cho sức sống bền bỉ của nhiếp ảnh khi gắn với đời người. Triển lãm trưng bày 93 tác phẩm của 24 thành viên Câu lạc bộ Nhiếp ảnh Người cao tuổi TP.HCM, phản ánh nhiều góc nhìn về con người, quê hương và sự phát triển kinh tế – xã hội ở TP.HCM cùng nhiều vùng miền khác. Nói cách khác, đây là một bản đồ cảm xúc bằng hình ảnh, trải dài từ đô thị nhộn nhịp đến những vùng đất xa xôi mà các ông, các bà vẫn kiên trì tìm đến.
Dù tuổi cao, các thành viên vẫn đều đặn đi thực tế để “săn” những khoảnh khắc đời thường. Câu nói của Chủ nhiệm câu lạc bộ, nhiếp ảnh gia Nguyễn Mạnh Hùng, rằng ở tuổi 75 ông vẫn lặn lội vào hang Sơn Trà, ra Nha Trang, Bình Dương sáng tác, là một tuyên ngôn sống cho thấy niềm đam mê có thể nối dài hành trình sáng tạo hơn bất kỳ giới hạn thể lực nào. Không ngẫu nhiên mà câu lạc bộ, thành lập từ 1999, sau hơn 27 năm đã trở thành nơi kết nối những người yêu nhiếp ảnh ở nhiều thế hệ khác nhau. Ở đây, nhiếp ảnh kể chuyện không chỉ về nhân vật trong ảnh, mà còn về chính người cầm máy.
“Quảng Ninh trong trái tim tôi”: ảnh di sản văn hóa như lời tri ân quê hương
Nếu “Khoảnh khắc và Cuộc sống” nghiêng về những câu chuyện đời tư, thì triển lãm “Quảng Ninh trong trái tim tôi” lại cho thấy sức mạnh của ảnh di sản văn hóa trong việc kể chuyện về một vùng đất. Không gian trưng bày giới thiệu 60 tác phẩm của ba tác giả Vũ Tiến Dũng, Dương Văn Toàn và Vũ Văn Thành, tập trung khắc họa vẻ đẹp thiên nhiên, các giá trị lịch sử – văn hóa và con người Quảng Ninh, đồng thời ghi lại diện mạo, thành tựu và nhịp sống mới của thành phố trên hành trình đổi mới, phát triển, hội nhập.
Quan trọng hơn, triển lãm ảnh Việt Nam này được tổ chức trong kế hoạch công bố và giới thiệu các tác phẩm văn học nghệ thuật năm 2026, gắn với sự kiện thành lập thành phố Quảng Ninh. Ở đó, từng khuôn hình không chỉ là tư liệu mà là lời tri ân: theo ban tổ chức, triển lãm là dịp để các nghệ sĩ bày tỏ tình yêu và lòng biết ơn với mảnh đất đã nuôi dưỡng tâm hồn, khơi nguồn cảm hứng và chắp cánh cho hành trình nghệ thuật của mình. Khi nhiếp ảnh gia quay máy về quê hương, mỗi khung ảnh trở thành một mảnh ghép ký ức tập thể, nơi người xem có thể nhận ra lịch sử và bản sắc của chính mình.
Khi nhiếp ảnh nối hành trình cá nhân với ký ức cộng đồng
Nhìn lại các triển lãm ảnh Việt Nam trong năm nay, có thể thấy một xu hướng rõ rệt: nhiếp ảnh kể chuyện đang trở thành cầu nối giữa hành trình cá nhân và ký ức cộng đồng. Ở TP.HCM, không gian nghệ thuật năm nay ghi nhận “những bước tiến mới trong cách thể hiện hiện thực đời sống qua ống kính của các nhiếp ảnh gia lão thành”, với 93 tác phẩm “Khoảnh khắc và Cuộc sống” mời gọi người xem cùng suy ngẫm về hành trình phát triển và giá trị nhân văn lan tỏa trong cộng đồng. Ở Quảng Ninh, 60 tác phẩm của ba tác giả lại âm thầm ghi lại nhịp chuyển động của một thành phố trẻ nhưng giàu trầm tích văn hóa.
Điểm chung của các triển lãm ảnh 2026 này là cách chúng dùng ánh sáng và thời gian để lưu giữ ký ức. Những nhiếp ảnh gia lớn tuổi, với tuổi đời trung bình hơn 70 ở Câu lạc bộ Nhiếp ảnh Người cao tuổi TP.HCM, không coi nhiếp ảnh là sân chơi hoài niệm mà là công cụ để đối thoại với thế hệ trẻ và với chính mình. Khi họ chụp lại di sản, con người và những khoảnh khắc đời thường đang trôi đi, mỗi bức ảnh trở thành lời nhắc rằng ký ức chung không phải là thứ có sẵn, mà được kiến tạo từ vô số câu chuyện nhỏ được kể bằng hình ảnh.
Kết luận: Giữ ký ức bằng ánh sáng – trách nhiệm của người cầm máy và người xem
Những gì đang diễn ra ở “Khoảnh khắc và Cuộc sống” hay “Quảng Ninh trong trái tim tôi” cho thấy triển lãm ảnh không còn là “phòng trưng bày ảnh đẹp” mà là nơi lưu giữ và thương lượng ký ức. Khi các nhiếp ảnh gia lão thành tiếp tục vác máy đi khắp mọi miền, chuyến đi đó không chỉ để gom thêm khuôn hình, mà để nối dài cuộc đối thoại giữa quá khứ, hiện tại và tương lai. Khi các tác phẩm về thiên nhiên, lịch sử, văn hóa và con người Quảng Ninh được trưng bày như một phần kế hoạch giới thiệu tác phẩm nghệ thuật, chúng đóng vai trò như kho lưu trữ sống về di sản của một vùng đất.
Trong bối cảnh hình ảnh tràn ngập mỗi ngày, những triển lãm ảnh 2026 đặt ra một yêu cầu đạo đức mới: người cầm máy phải có trách nhiệm với câu chuyện mình kể, còn người xem phải đủ kiên nhẫn để lắng nghe. Nếu chúng ta xem những bức ảnh này như các mảnh ký ức đang được viết tiếp, thì việc đến với triển lãm, đọc kỹ từng khung hình và ghi nhớ chúng, cũng là một cách mỗi cá nhân góp phần gìn giữ di sản văn hóa và ký ức chung của cộng đồng.
