Giáo dục pháp luật trường học: không còn là giờ học khô khan
Giáo dục pháp luật và kỹ năng tự bảo vệ trong trường học là quá trình trang bị cho học sinh hiểu biết về quy định pháp luật, quyền và nghĩa vụ của bản thân, đồng thời rèn luyện khả năng nhận diện nguy cơ an toàn và ứng phó với các tình huống rủi ro trong đời sống gia đình, học đường và cộng đồng. Trường PTDTNT THPT Tuần Giáo cho thấy bước chuyển đáng chú ý: pháp luật không chỉ nằm trên giấy mà đi vào những hoạt động trải nghiệm gắn với đời sống học sinh. Ngày 28/9/2026, nhà trường tổ chức chuỗi giáo dục pháp luật kết hợp tuyên truyền sức khỏe, phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết và mua bán người cho nhiều khối lớp. Cách tiếp cận này gửi đi thông điệp rõ ràng: nếu học sinh không được trang bị sớm, mọi khoảng trống pháp lý sẽ nhanh chóng biến thành khoảng trống an toàn.
Trải nghiệm học pháp luật: từ lý thuyết đến kỹ năng tự bảo vệ học sinh
Điểm khác biệt của giáo dục pháp luật trường học hiện nay là nhấn mạnh trải nghiệm học pháp luật thay vì đọc – chép một chiều. Tại Tuần Giáo, 385 học sinh được trao đổi trực tiếp về tảo hôn, hôn nhân cận huyết cùng những hệ lụy sức khỏe, học tập và tương lai. Buổi chiều, hoạt động nhóm, trò chơi và thảo luận xoay quanh phòng chống mua bán người giúp các em nhận diện nguy cơ an toàn qua những dấu hiệu cụ thể, gắn với câu chuyện đời sống. Khi kiến thức pháp luật được gắn với sức khỏe, kỹ năng sống và các tình huống thực tế, học sinh không chỉ nhớ quy định mà biết cách vận dụng để bảo vệ mình và hỗ trợ bạn bè khi cần thiết. Đây là bước dịch chuyển cần thiết: từ học thuộc luật sang hình thành kỹ năng tự bảo vệ học sinh trước những rủi ro đang hiện diện quanh các em.
Nhận diện nguy cơ an toàn: bắt đầu từ hiểu đúng về hôn nhân và gia đình
Chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết không thể chỉ kêu gọi chung chung, mà phải đi vào từng lớp học, từng câu hỏi của học sinh. Ở xã Nhân Lý – một địa bàn miền núi với kinh tế khó khăn và dân trí không đồng đều – phòng chống tảo hôn được xác định là nhiệm vụ thường xuyên, gắn với bảo vệ trẻ em và giáo dục pháp luật. Các buổi truyền thông tại Trường THCS Mai Sao được thiết kế gần gũi, tăng tương tác để học sinh trao đổi, thảo luận, đặt câu hỏi về hôn nhân, gia đình, sức khỏe sinh sản và độ tuổi kết hôn. Một học sinh lớp 9 chia sẻ rằng sau truyền thông, em hiểu “chưa đủ tuổi thì không nên lấy chồng, lấy vợ” và thấy rõ tác hại của kết hôn sớm đối với sức khỏe, việc học và cuộc sống sau này. Đây là minh chứng thuyết phục cho sức mạnh của nhận diện nguy cơ an toàn dựa trên hiểu biết pháp luật chứ không chỉ dựa vào cấm đoán.
Từ lớp học ra thôn bản: cộng đồng cùng xây “hàng rào pháp lý”
Giáo dục pháp luật trong trường học sẽ thiếu lực nếu không có sự tiếp sức của cộng đồng. Nhân Lý đã chủ động mang nội dung phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết từ trường học ra các cuộc họp thôn, bản, tạo dòng chảy kiến thức pháp luật từ lớp học đến từng gia đình. Tại thôn Hợp Nhất, việc nhắc đi nhắc lại quy định độ tuổi kết hôn và tác hại kết hôn sớm trong các cuộc họp đã góp phần xóa bỏ tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết tại địa bàn. Đáng chú ý, xã đã tổ chức 3 lớp truyền thông cho học sinh THCS và triển khai pano, tờ rơi với tổng kinh phí dự án 138 triệu đồng, tỷ lệ giải ngân đạt 100% kế hoạch. Đây là cách sử dụng nguồn lực có trách nhiệm: biến chương trình mục tiêu quốc gia thành những hoạt động cụ thể, đo được, chứ không dừng ở khẩu hiệu.
Kết luận: Trang bị luật để trẻ em biết nói “không” với nguy hiểm
Từ Tuần Giáo đến Nhân Lý, một mô hình chung đang hiện rõ: giáo dục pháp luật trường học chỉ phát huy hiệu quả khi gắn chặt với trải nghiệm, với kỹ năng tự bảo vệ học sinh và với đời sống cộng đồng. Những giờ học về hôn nhân, gia đình, phòng chống mua bán người hay tảo hôn không còn là “tiết phụ” mà trở thành lớp “lá chắn mềm” bao quanh học sinh – nhất là học sinh nội trú, đối diện nhiều nguy cơ đặc thù. Từ trường học đến thôn, bản, công tác phòng chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết ở Nhân Lý được triển khai theo hướng gần với đời sống, tập trung nhóm có nguy cơ và gắn trách nhiệm gia đình, cộng đồng. Câu hỏi không còn là “có nên dạy pháp luật cho học sinh hay không”, mà là “chúng ta chấp nhận chậm thêm bao lâu trong việc giúp trẻ em biết nói ‘không’ với nguy hiểm?”.
