Luật học đường phải giúp học sinh biết làm gì
Giáo dục pháp luật trong trường học là việc giúp học sinh hiểu quy định liên quan đến đời sống của mình, đồng thời biết nhận diện nguy cơ, lựa chọn cách ứng xử an toàn và tìm đúng người hỗ trợ khi có sự cố. Giá trị của hoạt động này vì thế không nằm ở số điều luật được nhắc đến, mà ở khả năng biến kiến thức thành hành động. Tại các trường ở TP.HCM, hoạt động phổ biến pháp luật được tổ chức cho học sinh, đồng thời có sự tham gia của cán bộ, giáo viên. Ở đặc khu Côn Đảo, học sinh Trường Tiểu học Cao Văn Ngọc được cảnh báo về ma túy có thể bị ngụy trang dưới dạng bánh kẹo, nước uống, thực phẩm bắt mắt; các em được hướng dẫn nhận biết tác hại và cách phòng tránh. Tại các trường khác, nội dung mở rộng sang bạo lực, xâm hại trẻ em và an toàn trên mạng. Đó là hướng đi thiết thực: bắt đầu từ thứ học sinh có thể gặp, thay vì chỉ yêu cầu các em ghi nhớ quy định.
Từ buổi tuyên truyền đến tình huống có thể nhận diện
Hoạt động tại Trường THCS Lê Đại Hành, tỉnh Ninh Bình, cho thấy một buổi phổ biến pháp luật có thể kết hợp trình bày trực quan, tình huống thực tiễn, câu hỏi tương tác và trao đổi trực tiếp. Giảng viên tập trung vào lừa đảo trên mạng, thuốc lá điện tử và bạo lực học đường; học sinh được hướng dẫn bảo vệ thông tin cá nhân, kiểm chứng nội dung, nhận diện dấu hiệu bất thường và báo cho gia đình, thầy cô hoặc cơ quan chức năng khi nghi ngờ. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với cách truyền đạt chỉ nêu hành vi nào bị cấm: học sinh được tập suy nghĩ trước một nguy cơ cụ thể. Chương trình thuộc mô hình “Gắn kết đào tạo - phục vụ cộng đồng” và hưởng ứng Chiến dịch “Không Một Mình 2026”, trong bối cảnh trẻ cần được đồng hành trước rủi ro cả trên mạng lẫn ngoài đời. Kiến thức pháp lý có ích hơn khi đi kèm câu hỏi: nếu gặp việc này, em sẽ làm gì?
Hải Phòng đưa bạo lực học đường vào tình huống gần gũi
Tại Hải Phòng, cách tiếp cận gắn pháp luật học đường với những tình huống trong học tập, sinh hoạt và giao tiếp giúp học sinh dễ hình dung ranh giới giữa mâu thuẫn và hành vi gây hại. Nội dung hướng dẫn các em nhận diện bạo lực từ xúc phạm, đe dọa, cô lập đến xâm phạm thân thể, danh dự; đồng thời khuyến khích giải quyết bất đồng bằng đối thoại, hỗ trợ bạn bè và báo cho người lớn khi thấy dấu hiệu bất thường. Cách dạy này cần thiết vì bạo lực học đường không chỉ là một vụ xô xát: tổn thương có thể bắt đầu bằng lời nói, sự cô lập hoặc hành vi trên không gian mạng. Học sinh cần biết trách nhiệm pháp lý, nhưng cũng cần biết cách rời khỏi tình huống nguy hiểm, không tiếp tay phát tán nội dung gây tổn hại và tìm sự trợ giúp. Mục tiêu hợp lý không chỉ là ngăn các em gây bạo lực, mà còn giúp các em nhận ra lúc mình hoặc bạn đang cần được bảo vệ.
Một phiên tòa giả định tại Trường THPT Xuyên Mộc dùng 12 phân cảnh để tái hiện mâu thuẫn nảy sinh từ tương tác trên mạng, dẫn đến xô xát ở cổng trường rồi quay và đăng clip lên TikTok để công kích người khác. Chuỗi sự việc cho thấy hành vi trên mạng và ngoài đời không tách rời: chia sẻ hình ảnh khi chưa được phép hay xúc phạm người khác có thể làm tổn hại danh dự và kéo mâu thuẫn đi xa hơn. Thông điệp “3 giây lắng lại” — dừng lại, hít thở sâu, chia sẻ trực tiếp — đưa kỹ năng kiểm soát cảm xúc vào cùng bài học về quy định pháp luật.
Kết hợp hiểu luật với kỹ năng ứng xử
Các hình thức trên bổ trợ cho nhau: buổi tuyên truyền tạo nền kiến thức, trao đổi và câu hỏi giúp học sinh thử nhận diện nguy cơ, còn tình huống giả định cho các em nhìn thấy hậu quả của từng lựa chọn. Với chủ đề ma túy, lừa đảo trực tuyến và bạo lực, các em cần được luyện những phản ứng cụ thể: không nhận sản phẩm đáng ngờ, không cung cấp dữ liệu cá nhân cho người lạ, kiểm chứng lời mời hấp dẫn, không chia sẻ nội dung làm nhục bạn và tìm người lớn đáng tin cậy khi bị đe dọa. Đó là kỹ năng tự bảo vệ, không phải phần phụ của giáo dục pháp luật. Nếu chỉ nói “không được vi phạm”, học sinh có thể vẫn lúng túng khi nguy cơ xuất hiện. Khi quy định được đặt trong tình huống và đi kèm cách ứng xử, bài học mới có cơ hội theo các em ra khỏi lớp học.
Điểm đáng giữ lại từ các hoạt động ở TP.HCM, Ninh Bình và Hải Phòng là sự chuyển dịch từ truyền đạt một chiều sang giúp học sinh nhận diện, cân nhắc và hành động. Nhà trường không thể thay thế gia đình hay cơ quan chức năng, nhưng có thể tạo môi trường để học sinh biết lên tiếng, tìm hỗ trợ và cư xử có trách nhiệm cả trực tiếp lẫn trên mạng. Phổ biến pháp luật chỉ thực sự có ý nghĩa khi học sinh không dừng ở việc nhớ điều cấm, mà biết bảo vệ mình và không làm tổn thương người khác. Bởi vậy, tình huống học đường nên là điểm khởi đầu của bài học pháp lý — và kỹ năng ứng xử an toàn mới là điều các em mang theo.
