Bản sắc dân ca pop Việt bắt đầu từ gánh chè vỉa hè
Phương Mỹ Chi là ca sĩ sinh năm 2003, nổi tiếng với danh xưng “cô bé dân ca”, người đã biến hành trình từ gánh chè vỉa hè đến sân khấu lớn thành câu chuyện định hình một dòng dân ca pop Việt dành cho khán giả hiện đại.
Điểm đáng nói trong Phương Mỹ Chi sự nghiệp là sự nhất quán hiếm thấy: cô không coi dân ca như chiếc áo diễn tạm thời mà như căn cước nghệ thuật dài hơi. Năng khiếu của cô được người cô trong gia đình phát hiện từ năm 6 tuổi, khi cô bé hát theo làn điệu dân ca phát ra từ chiếc máy cát-sét. Năm 7 tuổi, album thu âm đầu tiên được gia đình gom góp kinh phí thực hiện – một quyết định đầy rủi ro nhưng đặt viên gạch đầu cho con đường chuyên nghiệp. Ký ức gánh chè của mẹ, nơi cô bé hát Chiếc áo bà ba để kéo khách mỗi khi hàng ế, không chỉ là chuyện mưu sinh mà là nơi hình thành ý thức dùng âm nhạc để sống, để đỡ đần gia đình. Từ đó, lựa chọn gắn bó với dân ca của cô không hề hoài cổ; đó là bản năng sinh tồn được mài dũa thành bản sắc.
Từ “cô bé dân ca” đến thương hiệu cá nhân hơn 10 năm
Khoảnh khắc quyết định của Phương Mỹ Chi đến khi cô 10 tuổi, bước lên sân khấu Giọng hát Việt nhí với lựa chọn hát dân ca thay vì nhạc trẻ như đa số bạn cùng trang lứa. Quyết định này không chỉ mang về danh hiệu Á quân năm 2013; quan trọng hơn, nó đóng khung hình ảnh “cô bé dân ca” mà công chúng nhớ đến cho tới hôm nay. Theo dữ liệu từ nguồn phỏng vấn, “ca sĩ Phương Mỹ Chi có hành trình tỏa sáng suốt hơn 10 năm qua với danh xưng ‘cô bé dân ca’”. Danh xưng ấy, với nhiều người, có thể là chiếc lồng chật hẹp; nhưng với cô, đó là điểm tựa để xây dựng một thương hiệu dài hạn.
Cái khôn của Phương Mỹ Chi nằm ở chỗ cô không chạy trốn nhãn mác đó mà làm nó giàu nội dung hơn. Hơn 10 năm sau, cái tên “cô bé dân ca” vẫn gắn liền với cô, nhưng người ta không còn nhìn thấy một giọng ca nhí hát theo bản năng; thay vào đó là một nghệ sĩ trẻ ý thức rõ thế mạnh giọng hát và con đường mình chọn. Trong chương trình Sao check, cô nhấn mạnh người Việt hát nhạc Việt, tôn vinh văn hóa nước nhà là điều tự nhiên cần khích lệ, nhưng mỗi nghệ sĩ phải tìm được cách làm mới chất liệu ấy. Đó là tuyên ngôn không chỉ cho riêng cô mà cho cả thế hệ nghệ sĩ trẻ đang tìm đường với dân ca pop Việt.
“Vũ trụ cò bay”: khi dân ca bước vào vũ trụ pop hiện đại
Nếu phải chọn một dấu mốc cho bước nhảy vọt trong Phương Mỹ Chi sự nghiệp, đó chắc chắn là album Vũ trụ cò bay. Phát hành năm 2023, đúng dịp cô kỷ niệm 10 năm hoạt động và bước sang tuổi 20, album này cho thấy cô không muốn an phận trong chiếc khung “cô bé dân ca” dễ thương. Vũ trụ cò bay đưa những chất liệu quen thuộc trong ký ức học đường vào không gian âm nhạc hiện đại, kết hợp dân ca, bolero với future bass, disco, dance pop và những phương thức sản xuất mới. Đó không phải trò pha tạp để gây sốc, mà là nỗ lực nghiêm túc đưa dân ca pop Việt sát lại ngôn ngữ âm nhạc của thế hệ Gen Z.
Trong quá trình thực hiện album Vũ trụ cò bay, cô nhận ra giọng hát có thể trở thành nền tảng để phát triển thêm nhiều kỹ năng khác như sáng tác và vũ đạo. Điều này cho thấy sự chuyển hóa: từ ca sĩ dựa hoàn toàn vào bản năng, cô trở thành nghệ sĩ chủ động thiết kế sản phẩm của mình. Quan trọng hơn, album đã chứng minh dân ca không hề lỗi thời; chỉ cần được đặt vào khung sản xuất hiện đại, nó có thể trở thành pop, trở thành playlist hằng ngày của khán giả trẻ. Đó là bước đi táo bạo nhưng cần thiết, bởi nếu dân ca chỉ sống trong bảo tàng ký ức, nó sẽ mất khán giả tương lai.
Sing! Asia: mang dân ca Việt ra sân khấu khu vực
Sau Vũ trụ cò bay, nhiều người có thể nghĩ Phương Mỹ Chi sẽ tiếp tục chạy theo chuẩn pop quốc tế. Thay vào đó, cô chọn một đường đi khác khi tham gia Sing! Asia – cuộc thi tầm khu vực. Trên sân khấu này, cô không hòa mình vào công thức quốc tế để chứng minh khả năng, mà mang đến những chất liệu Việt Nam như bài chòi, vovinam, múa trống cơm, dân ca Bắc Bộ cùng nhiều yếu tố văn hóa truyền thống. Chung cuộc, cô giành vị trí thứ 3 sau Miyuna (Nhật Bản) và Chu Phi Ca (Trung Quốc). Dù có chút hụt hẫng khi không đạt thứ hạng cao hơn, cô xem hành trình tại cuộc thi là dấu son trong sự nghiệp.
Điều đáng nói là tiêu chí thành công của cô ở sân chơi này không nằm ở cúp hay giải thưởng, mà ở việc câu chuyện văn hóa Việt Nam được kể bằng một ngôn ngữ trình diễn phù hợp với khán giả quốc tế. Đây là bước nâng cấp tham vọng của dân ca pop Việt: không chỉ là “đặc sản nội địa” mà là chất liệu có thể cạnh tranh trong chuỗi cung ứng âm nhạc khu vực. Khán giả nhí, theo chia sẻ, luôn mang lại cho cô nhiều niềm vui vì qua từng bài hát, các em có thể tiếp cận và ghi nhớ thêm một nét đẹp văn hóa truyền thống. Đó là minh chứng cho thấy việc đưa dân ca vào pop không chỉ để giải trí, mà còn là một dạng “giáo dục mềm” cho thế hệ mới.
“Dân chơi dân ca”: trở về để đi xa hơn
Sau giai đoạn liên tục mở rộng biên độ sáng tạo, Phương Mỹ Chi lựa chọn trở về điểm xuất phát – dân ca – bằng album phòng thu thứ hai Dân chơi dân ca, phát hành ngày 25.8. Nghe qua, đây có vẻ là cú “quay xe” hoài niệm; nhưng thực ra, cô không quay lại hình ảnh của hơn mười năm trước. Dân ca lúc này không còn là dòng nhạc để cô thể hiện sở trường đơn thuần, mà trở thành chất liệu để tiếp tục tìm tòi và kể những câu chuyện của thế hệ mình. Album khai thác chất liệu văn hóa từ nhiều vùng miền, đồng thời đặt những chuyện tình cảm của người trẻ trong không gian dân gian. Đó là cách cô khẳng định: dân ca cũng có thể nói chuyện yêu đương, bối cảnh đô thị, những day dứt rất đương đại.
MV Thiên đường với người thương, lần đầu sau hơn 13 năm cô chọn chủ đề tình yêu đôi lứa, là ví dụ rõ nhất cho tinh thần “dân chơi dân ca” đúng nghĩa. Không còn hình ảnh em bé áo bà ba hát cho người lớn xúc động, mà là một nghệ sĩ trưởng thành đối thoại ngang hàng với khán giả trẻ. Nhìn lại hành trình đã qua, điều thay đổi ở Phương Mỹ Chi không phải chất liệu âm nhạc, mà là cách cô tiếp cận và khai thác nó: từ một cô bé hát dân ca theo bản năng, cô trở thành nghệ sĩ trẻ có ý thức nghiên cứu, làm mới và đưa chất liệu truyền thống vào đời sống âm nhạc đương đại. Trong bối cảnh ngày càng nhiều nghệ sĩ trẻ tìm về truyền thống – điều cô xem là tín hiệu tích cực – Phương Mỹ Chi nổi bật như người đã đi trước một bước: biến dân ca thành pop, biến ký ức thành hiện tại, để dân ca pop Việt sống được bằng tình yêu của khán giả hôm nay.
