Ung thư cổ tử cung: Căn bệnh có thể phòng ngừa nhưng vẫn cướp mạng hàng nghìn phụ nữ
Ung thư cổ tử cung là bệnh ung thư xuất phát từ tế bào ở vùng cổ tử cung của phụ nữ, chủ yếu do nhiễm virus HPV dai dẳng, tiến triển âm thầm từ tổn thương tiền ung thư đến ung thư xâm lấn trong nhiều năm, vì thế hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng tiêm vaccine HPV kết hợp sàng lọc ung thư định kỳ nếu phụ nữ chủ động bảo vệ sức khỏe của mình.
Điều đáng giận hơn là chúng ta không thiếu công cụ phòng ngừa ung thư cổ tử cung – nhưng lại thiếu quyết tâm thay đổi thói quen khám và tiêm phòng. Theo ước tính của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), mỗi năm ung thư cổ tử cung vẫn khiến hơn 4.000 phụ nữ tại Việt Nam tử vong dù có thể phòng ngừa bằng tiêm vaccine HPV và sàng lọc định kỳ. Đây không còn là câu chuyện chuyên môn y khoa, mà là lời cảnh tỉnh trực diện với mọi phụ nữ: nếu bạn không hành động, xác suất mắc và tử vong vẫn sẽ nằm ở phía bạn. Thực tế, trong năm 2024, Việt Nam ước tính có 8.274 ca ung thư cổ tử cung mắc mới và 4.110 trường hợp tử vong. Những con số này cho thấy cái giá của sự chần chừ cao hơn rất nhiều so với nỗi ngại ngùng khi đi tiêm và đi khám.
Tiêm vaccine HPV: Lá chắn chủ động và cơ hội "xóa sổ" ung thư cổ tử cung
Nếu phải chọn một biện pháp phòng ngừa ung thư cổ tử cung hiệu quả nhất hiện nay, đó chính là vaccine HPV. Ung thư cổ tử cung gắn chặt với nhiễm virus HPV, nên chấp nhận không tiêm nghĩa là chấp nhận mở cửa cho yếu tố nguy cơ lớn nhất bước vào cơ thể bạn. Ngành y tế Việt Nam đã xác định tiêm vaccine HPV là một trong những trụ cột chiến lược phòng ngừa ung thư, cùng với sàng lọc đúng thời điểm và điều trị, theo dõi đầy đủ để giảm tỷ lệ mắc và tử vong. Đây không phải lời khuyên chung chung mà là định hướng dựa trên bằng chứng dịch tễ.
Ở tầm quốc gia, mục tiêu được đặt ra rất rõ ràng: đến năm 2030, 90% trẻ em gái được tiêm vaccine HPV, 70% phụ nữ được sàng lọc ung thư cổ tử cung và 90% phụ nữ mắc bệnh được tiếp cận điều trị. Đó là một câu nói đáng trích dẫn, bởi nó cho thấy tham vọng tiến tới loại trừ ung thư cổ tử cung, không chỉ giảm nhẹ. Nhưng để những con số đó trở thành hiện thực, phụ nữ cần ngừng suy nghĩ rằng tiêm HPV là "có cũng được, không cũng được". Hãy xem vaccine HPV như một phần bắt buộc trong chăm sóc sức khỏe của bé gái và phụ nữ trẻ, giống như tiêm phòng các bệnh truyền nhiễm khác. Phòng ngừa ung thư không phải đặc quyền của ai, mà là quyền lợi mà bạn phải tự giành lấy.
Sàng lọc ung thư định kỳ: Từ tổn thương tiền ung thư đến phát hiện đa ung thư
Một sự thật ít được nhắc đủ mạnh: ung thư cổ tử cung có thể phát hiện từ giai đoạn tiền ung thư, trước khi trở thành khối u xâm lấn. Các phương pháp tầm soát như xét nghiệm HPV và tế bào cổ tử cung (Pap) giúp ghi nhận những bất thường sớm, cho phép điều trị đơn giản, bảo tồn nhiều chức năng và giảm thiểu nguy cơ tử vong. Khi chị em bỏ qua sàng lọc ung thư định kỳ, nghĩa là đã bỏ qua cơ hội phát hiện bệnh ở giai đoạn nhẹ nhất. Đợi đến khi có triệu chứng rõ ràng mới đi khám là tư duy quá muộn đối với các bệnh có diễn tiến âm thầm.
Một ca bệnh tại Bệnh viện K cho thấy giá trị của khám sức khỏe toàn diện: người phụ nữ 45 tuổi đi khám vì ra máu âm đạo sau quan hệ vợ chồng, được phát hiện ung thư cổ tử cung, đồng thời nội soi dạ dày ghi nhận thêm ung thư dạ dày giai đoạn sớm dù trước đó bệnh nhân không có bất kỳ triệu chứng tiêu hóa nào. Đây là minh chứng sống động rằng một dấu hiệu bất thường ở cơ quan sinh dục có thể mở ra việc phát hiện đa ung thư nếu bác sĩ và người bệnh cùng coi trọng thăm khám tổng quát. Ung thư dạ dày giai đoạn sớm thường diễn tiến âm thầm, có thể không xuất hiện triệu chứng rõ ràng; nếu không nội soi, khối u sẽ tiếp tục lớn lên trong im lặng. Vì thế, đừng giới hạn buổi khám của mình vào một triệu chứng, hãy hỏi bác sĩ về gói kiểm tra phù hợp với tuổi, tiền sử và nguy cơ cá nhân.
Dấu hiệu ung thư phụ nữ: Đừng xem nhẹ bất cứ thay đổi nào của cơ thể
Phụ nữ thường chịu đau giỏi và quen với việc "cố chịu" những khó chịu vùng kín, nhưng đó lại chính là thói quen nguy hiểm. Trường hợp người phụ nữ 45 tuổi kể trên cho thấy một dấu hiệu tưởng chừng nhỏ – ra máu âm đạo sau quan hệ vợ chồng – lại là chìa khóa để phát hiện ung thư cổ tử cung. Ra máu sau quan hệ là một trong các dấu hiệu ung thư phụ nữ cần lưu ý, dù không đặc hiệu cho ung thư và có thể gặp trong nhiều bệnh lý khác. Thay vì tự mua thuốc đặt, tự chẩn đoán là viêm nhiễm, người bệnh nên khám phụ khoa để tìm nguyên nhân thực sự.
Các bác sĩ đã nhấn mạnh: không nên chờ đến khi có triệu chứng rõ ràng mới đi khám; với nhiều bệnh ung thư, tầm soát và phát hiện tổn thương ở giai đoạn sớm quan trọng hơn rất nhiều so với việc "chữa cháy" ở giai đoạn muộn. Ung thư dạ dày là ví dụ điển hình: phát hiện ở giai đoạn sớm có khả năng điều trị khỏi trên 90%, nhưng khi đã muộn, tiên lượng giảm đáng kể. Đó là lý do mọi thay đổi bất thường như đau kéo dài, chảy máu bất thường, dịch tiết lạ, sụt cân không rõ nguyên nhân… đều cần được xem là tín hiệu để đi khám ngay, không phớt lờ với suy nghĩ "để xem thêm vài tháng nữa". Cơ thể luôn gửi cảnh báo, vấn đề là bạn có nghe kịp hay không.
Chủ động phòng ngừa ung thư: Từ hành động cá nhân đến nỗ lực cộng đồng
Thật mỉa mai khi ung thư cổ tử cung vừa là gánh nặng y tế lớn, vừa là một trong những loại ung thư có khả năng phòng ngừa và phát hiện sớm rõ ràng nhất. Tổ chức Y tế Thế giới ghi nhận năm 2022, Đông Nam Á có khoảng 160.000 phụ nữ mắc mới và khoảng 100.000 người tử vong vì ung thư cổ tử cung, tương đương một phần tư gánh nặng toàn cầu. Những con số đó cho thấy đây không phải vấn đề của riêng một quốc gia mà là thách thức khu vực. Dự án ACTIVE 2.0 được triển khai trong 3 năm tại 6 quốc gia Đông Nam Á gồm Việt Nam, Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Lào và Campuchia, nhằm tăng cường năng lực và chất lượng điều trị ung thư cổ tử cung, đặc biệt trong lĩnh vực xạ trị.
Tuy nhiên, mọi chương trình, từ ACTIVE 2.0 hay các mục tiêu tiêm chủng đều sẽ trở nên vô nghĩa nếu phụ nữ tiếp tục thờ ơ với phòng ngừa ung thư. Phòng ngừa ung thư cổ tử cung không chỉ là tiêm đủ mũi vaccine HPV, mà còn là xây dựng thói quen khám phụ khoa định kỳ, tầm soát bằng xét nghiệm HPV và tế bào cổ tử cung theo khuyến cáo, nội soi tiêu hóa nếu thuộc nhóm nguy cơ cao như nhiễm Helicobacter pylori, có tiền sử gia đình ung thư dạ dày hoặc hút thuốc, ăn mặn thường xuyên. Một xã hội coi trọng sức khỏe phụ nữ phải bắt đầu từ từng người phụ nữ dám đi khám, dám đặt câu hỏi và dám ưu tiên thân thể mình. Kết luận thẳng thắn: ung thư cổ tử cung là căn bệnh chúng ta có thể loại trừ, nhưng chỉ khi chị em thôi xem nhẹ những biện pháp tưởng như đơn giản – tiêm phòng và sàng lọc đều đặn.
