Gánh nặng tử vong không còn là chuyện của tuổi già
Bệnh tim mạch là nhóm bệnh ảnh hưởng đến tim và mạch máu, gồm các tình trạng như tăng huyết áp, bệnh động mạch vành và bệnh van tim, có thể dẫn đến biến cố nghiêm trọng hoặc tử vong. Tại Việt Nam, nhóm bệnh này chiếm khoảng 31% tổng số ca tử vong, tương đương khoảng 200.000 người mỗi năm theo số liệu của Tổ chức Y tế thế giới năm 2023. Con số ấy không chỉ phản ánh mất mát sinh mạng mà còn là lời cảnh báo về một nguy cơ thường bị xem nhẹ cho đến khi xuất hiện biến cố. Đáng lo hơn, bệnh tim mạch ngày càng ảnh hưởng đến người trẻ, thay vì chủ yếu tập trung ở người cao tuổi như nhiều người vẫn nghĩ. Vì vậy, tuổi tác không thể là tiêu chí duy nhất để quyết định ai cần quan tâm đến sức khỏe tim mạch.
Sự trẻ hóa khiến cách tiếp cận “để lớn tuổi rồi mới kiểm tra” trở nên lỗi thời. Tăng huyết áp là một trong những nguy cơ tim mạch hàng đầu, nhưng tại Việt Nam, trong khoảng 16,9 triệu người từ 30 đến 79 tuổi mắc bệnh, chỉ khoảng 51% được chẩn đoán, 32% được điều trị và 15% kiểm soát huyết áp đạt mục tiêu. Những khoảng trống này cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở bệnh lý mà còn ở việc phát hiện và kiểm soát chưa đủ sớm.
Người trẻ cần nhìn thẳng vào các yếu tố nguy cơ
Bệnh xuất hiện ở người trẻ không có nghĩa tuổi tác đã mất vai trò; điều đó cho thấy các yếu tố nguy cơ có thể tích tụ từ sớm. Tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, đái tháo đường, hút thuốc, thừa cân hoặc béo phì, ít vận động và chế độ ăn thiếu lành mạnh đều làm tăng nguy cơ tim mạch. Khi các thói quen bất lợi kéo dài mà không được kiểm tra, một người còn trẻ vẫn có thể bước vào giai đoạn nguy hiểm mà không nhận ra.
Phòng ngừa vì thế cần bắt đầu trước khi có triệu chứng: duy trì cân nặng phù hợp, hạn chế muối, chất béo động vật và rượu bia, không hút thuốc, ăn nhiều rau quả, vận động thường xuyên và khám sức khỏe định kỳ. Kiểm soát huyết áp có ý nghĩa rõ rệt: theo số liệu được công bố tại hội nghị tim mạch, giảm 5 mmHg huyết áp có thể giảm nguy cơ đột quỵ 13%, suy tim 13%, bệnh tim thiếu máu cục bộ 8% và tử vong tim mạch 5%. Đây là lý do phòng bệnh không nên bị xem là việc riêng của người cao tuổi.
Già hóa dân số sẽ làm áp lực điều trị lớn hơn
Nếu xu hướng trẻ hóa đặt ra yêu cầu phòng bệnh sớm, già hóa dân số lại khiến nhu cầu chăm sóc tim mạch tăng mạnh ở quy mô toàn xã hội. Việt Nam được dự báo có xấp xỉ 18 triệu người từ 60 tuổi vào năm 2030; nguy cơ mắc bệnh tim tăng theo tuổi, kéo theo nhu cầu điều trị ngày càng lớn. Người cao tuổi thường phải đối mặt với bệnh van tim hoặc bệnh tim cấu trúc, đồng thời có thể mắc nhiều bệnh nền khiến việc lựa chọn phương án điều trị phức tạp hơn.
Các số liệu quốc tế cho thấy bệnh van tim vừa hoặc nặng được ghi nhận ở 13,3% người từ 75 tuổi; ước tính 3,4% người trên 75 tuổi bị hẹp van động mạch chủ nặng và 2,3% người từ 65 tuổi bị hở van hai lá vừa hoặc nặng. Đây là dữ liệu từ các quần thể nghiên cứu quốc tế, không phải thống kê chính thức tại Việt Nam, nhưng vẫn gợi rõ quy mô nhu cầu có thể phát sinh. Già hóa dân số do đó không chỉ là câu chuyện về số giường bệnh hay kỹ thuật cao; năng lực phát hiện, chuyển tuyến và chăm sóc lâu dài cũng cần theo kịp.
Mở rộng kỹ thuật phải đi cùng phòng ngừa và chất lượng
Mạng lưới can thiệp tim mạch trong nước đã có hơn 140 trung tâm, thực hiện khoảng 70.000 ca can thiệp động mạch vành mỗi năm. Với một số người bệnh phù hợp, kỹ thuật qua ống thông có thể sửa hoặc thay cấu trúc tim tổn thương mà không cần phẫu thuật tim mở. Những tiến bộ này có ý nghĩa thiết thực, nhất là khi cấp cứu nhồi máu cơ tim cần được tiếp cận kịp thời. Nhưng kỹ thuật không thể thay thế phòng bệnh, và khả năng điều trị vẫn bị giới hạn bởi phát hiện muộn, chi phí thiết bị, khả năng chi trả và chênh lệch năng lực giữa các cơ sở.
Tại Hội nghị Tim mạch can thiệp toàn quốc lần thứ 12, tổ chức ở Hải Phòng trong hai ngày 7 và 8 tháng 11 năm 2026, Hội Tim mạch can thiệp Việt Nam công bố lần đầu đồng thuận năm 2026 nhằm chuẩn hóa hoạt động của các đơn vị thông tim và tim mạch can thiệp. Hội Tim mạch Việt Nam cũng cho biết sẽ tiếp tục đào tạo theo mô hình “cầm tay chỉ việc”, đồng thời nâng năng lực phối hợp của bác sĩ, điều dưỡng và kỹ thuật viên. Hướng đi này cần thiết, nhưng ưu tiên lớn nhất vẫn phải là phát hiện sớm và kiểm soát nguy cơ trước khi người bệnh cần can thiệp.
