Ứng dụng độc hại di động: Không còn là chuyện của “ai đó”
Ứng dụng độc hại di động là những phần mềm được cài lên điện thoại dưới vỏ bọc dịch vụ tiện ích, nhưng âm thầm chiếm quyền điều khiển thiết bị, thu thập dữ liệu cá nhân và lấy cắp tiền trong tài khoản ngân hàng của người dùng mà họ không hay biết. Nếu bạn đang nghĩ “chắc không tới lượt mình”, thì đó chính là tâm lý khiến kẻ lừa đảo thắng thế. Nguy cơ không chỉ đến từ các app lạ, mà còn từ những tin nhắn Zalo, Facebook giả danh cơ quan Nhà nước, công ty xuất khẩu lao động hay trung tâm du học, khéo léo dẫn dắt bạn vào bẫy cung cấp thông tin và cài app chứa mã độc.
Ba mũi tấn công: app visa chứa mã độc, giả danh cơ quan Nhà nước và lừa đảo trên Zalo Facebook
Nguy hiểm nhất hiện nay là nhóm ứng dụng kiểu “app visa” được giới thiệu là hỗ trợ xử lý hồ sơ đi Nhật, Hàn hay châu Âu nhưng thực chất chứa mã độc chiếm quyền điều khiển điện thoại và đánh cắp tiền trong tài khoản ngân hàng. Theo một ngân hàng thương mại, kẻ gian lập fanpage, tài khoản mạng xã hội mạo danh công ty xuất khẩu lao động, du học có uy tín, dụ nạn nhân gửi ảnh CCCD, hộ chiếu, mở tài khoản ngân hàng rồi cài ứng dụng hỗ trợ hồ sơ, thực ra là ứng dụng độc hại. Song song, tại địa phương, công an ghi nhận thủ đoạn giả danh cán bộ cơ quan Nhà nước, gửi giấy mời, link đăng ký trực tuyến, yêu cầu cập nhật đất đai, căn cước, hồ sơ hành chính, tất cả nhằm chiếm đoạt tài sản.
Lừa đảo trên Zalo Facebook ngày càng tinh vi: các đối tượng gọi điện, nhắn tin tự xưng là cán bộ, thông báo bạn có hồ sơ cần bổ sung, xác minh, rồi gửi link giả mạo trang dịch vụ công, yêu cầu khai họ tên, ngày sinh, số CCCD, điện thoại, địa chỉ, thông tin tài khoản. Ở mũi tấn công thứ ba, chúng giả làm nhân viên ngân hàng hoặc hỗ trợ kỹ thuật, yêu cầu đọc mã OTP, mã xác thực, thậm chí thuyết phục người dùng iPhone chuyển sang dùng Android để dễ cài app ngoài. Ngay sau đó, mã độc thu thập thông tin đăng nhập, đánh cắp OTP và tự thực hiện lệnh chuyển tiền. Đến khi nạn nhân kiểm tra, tài khoản đã bị rút sạch.
Nhận diện dấu hiệu đỏ: Tin nhắn, cuộc gọi nào phải dừng lại ngay
Người dùng không thua kém kẻ lừa đảo về công nghệ, mà thua ở sự chủ quan. Muốn bảo vệ tài khoản ngân hàng, cần tập thói quen dừng lại mỗi khi thấy dấu hiệu đỏ. Công an địa phương đã chỉ ra ba điểm nhận diện lừa đảo hành chính rất rõ: yêu cầu truy cập đường link lạ không thuộc cổng thông tin chính thức, thúc ép làm ngay kèm đe dọa khóa hồ sơ, phạt hoặc mất quyền lợi, và đòi cung cấp mật khẩu, mã OTP, thông tin tài khoản ngân hàng. Đây là những yêu cầu mà cơ quan Nhà nước, ngân hàng chân chính không dùng qua mạng xã hội.
Trong các phi vụ “app visa”, kẻ gian thường yêu cầu chuyển một khoản tiền nhỏ để “kích hoạt” hay “xác minh” hồ sơ, dụ nạn nhân không đăng nhập ứng dụng ngân hàng trong một thời gian, liên tục gọi video khoe tiến độ giả kiểu “hồ sơ visa đã hoàn thành 65%” để kéo dài thời gian và tiếp tục yêu cầu chuyển thêm tiền. Nếu bất kỳ tài khoản Zalo, Facebook nào đề nghị bạn gửi ảnh căn cước, hộ chiếu, cài ứng dụng qua link lạ rồi bật quyền trợ năng, quyền điều khiển thiết bị, hãy coi đó là cảnh báo mức cao. Một nguyên tắc không được phá vỡ: “Tuyệt đối không cung cấp mã OTP cho bất kỳ ai dưới bất kỳ hình thức nào”.
Cách gỡ bỏ malware khỏi điện thoại và khóa chặn kịp thời
Khi nghi ngờ đã cài ứng dụng độc hại di động, điều tệ nhất là tiếp tục dùng máy như bình thường. Bạn cần hành động dứt khoát theo từng bước, coi đây như kỹ năng sinh tồn số. Trước hết, gỡ bỏ ngay ứng dụng đáng ngờ, đặc biệt là các app được gửi qua link lạ như “app visa” hay ứng dụng xử lý hồ sơ tự xưng. Tiếp đó, ngắt toàn bộ kết nối Internet trên máy (Wi‑Fi, 4G/5G) để cắt kênh điều khiển từ xa. Tuyệt đối không đăng nhập lại app ngân hàng trên thiết bị nghi nhiễm, vì mã độc có thể vẫn đang hoạt động.
Bước tiếp theo, dùng một thiết bị khác an toàn để đổi mật khẩu tất cả tài khoản quan trọng, ưu tiên tài khoản ngân hàng và email khôi phục. Sau khi đổi mật khẩu, hãy gọi ngay cho ngân hàng hoặc đến điểm giao dịch gần nhất để yêu cầu khóa khẩn cấp dịch vụ ngân hàng điện tử, hạn chế nguy cơ bị chiếm đoạt tài sản. Nếu đã lỡ cung cấp thông tin hoặc mã OTP, cần đồng thời khóa tài khoản, báo cho ngân hàng và trình báo cơ quan công an nơi gần nhất để được hỗ trợ. Cách gỡ bỏ malware không dừng ở xóa app, mà là cả quy trình cô lập, đổi khóa và báo động cho ngân hàng lẫn cơ quan chức năng.
Tự phòng từ gốc: Chỉ dùng app chính thức, kiểm tra thông tin trực tiếp
Thay vì mỗi lần có vụ việc lại thêm một mẹo mới, cách bền vững là xây “bộ lọc” an toàn ngay trong thói quen số. Ngân hàng đã khuyến cáo rất rõ: không cài đặt ứng dụng theo hướng dẫn từ các đường link lạ; không cấp quyền trợ năng hoặc quyền điều khiển thiết bị cho bất kỳ ứng dụng nào ngoài các app chính thức tải từ Google Play hoặc App Store. Với lời mời làm visa, xuất khẩu lao động, du học, người dùng cần kiểm tra tư cách pháp lý của đơn vị, không gửi ảnh CCCD, hộ chiếu, giấy tờ cá nhân cho fanpage, tài khoản không rõ nguồn gốc.
Khi nhận giấy mời, thông báo liên quan thủ tục hành chính qua Zalo, Facebook, hãy coi đó là tín hiệu để bạn chủ động gọi hoặc đến trực tiếp cơ quan địa phương để xác minh, thay vì vội vàng bấm vào link hay làm theo hướng dẫn từ tài khoản lạ. Để bảo vệ tài khoản ngân hàng, hãy giữ ba nguyên tắc: không bấm link lạ, không nhập thông tin cá nhân, tài khoản lên trang web không rõ nguồn gốc, và không đọc mã OTP cho bất kỳ ai. Thế giới số sẽ ngày càng nhiều chiêu lừa mới, nhưng chỉ cần bạn kiên định với những nguyên tắc này, khả năng trở thành nạn nhân sẽ giảm đi rất nhiều.
