Tuyến metro 44km là gì và vì sao được coi là cấp bách?
Tuyến metro 44km nối dài metro Bến Thành Suối Tiên từ TP.HCM qua Trung tâm hành chính Đồng Nai tới sân bay Long Thành là một dự án đường sắt đô thị liên tỉnh, được thiết kế tốc độ tối đa 120km/h, nhằm tạo kết nối giao thông TP.HCM – Đồng Nai – cảng hàng không Long Thành thành một trục giao thông công cộng chiến lược, liên thông với các tuyến metro khác và bổ sung cho mạng lưới đường bộ hiện hữu.
Điểm mấu chốt không phải chỉ là thêm một tuyến metro Bến Thành Suối Tiên kéo dài, mà là việc Chính phủ đã xếp dự án này vào nhóm “công trình cấp bách” thông qua Nghị quyết 255/NQ-CP ban hành ngày 27/8. Nói cách khác, tuyến metro 44km không còn là lựa chọn xa xôi, mà trở thành hạ tầng bắt buộc phải đẩy nhanh để đồng bộ với sân bay Long Thành. Dự án gồm hai đoạn: khoảng 7,1km từ ga Suối Tiên tới Trung tâm hành chính thành phố Đồng Nai và khoảng 36,4km từ đây đến sân bay Long Thành, với các nhà ga và depot được đầu tư đồng bộ trên tuyến. Đây là cấu trúc cho thấy tham vọng biến tuyến này thành “xương sống” hạ tầng Đồng Nai gắn với đô thị TP.HCM.
Chiến lược kết nối: TP.HCM, Đồng Nai và Long Thành trên cùng một trục metro
Nếu trước đây kết nối giao thông TP.HCM với Đồng Nai và sân bay Long Thành chủ yếu dựa vào cao tốc, quốc lộ, thì nay một trục đường sắt đô thị dài khoảng 44,5km được thiết kế để chia sẻ tải và thay đổi thói quen di chuyển. Việc kéo dài metro Bến Thành Suối Tiên tới Trung tâm hành chính Đồng Nai rồi tiếp tục tới sân bay Long Thành biến metro số 1 thành tuyến liên vùng đúng nghĩa, chứ không chỉ là một tuyến nội đô. "Dự án Kéo dài tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên đến Trung tâm hành chính thành phố Đồng Nai và Sân bay Long Thành có chiều dài khoảng 44,5km, tốc độ thiết kế tối đa 120km/h".
Về mặt chiến lược, đây là sự lựa chọn đúng hướng. Một sân bay quốc tế quy mô lớn không thể phụ thuộc hoàn toàn vào ô tô cá nhân và xe buýt. Metro đến tận sân bay Long Thành không chỉ rút ngắn thời gian, mà còn tạo chuỗi đô thị dọc tuyến, kết nối khu trung tâm TP.HCM, khu Đông, các khu dân cư và khu công nghiệp của hạ tầng Đồng Nai với cảng hàng không. Đáng chú ý, tuyến này được yêu cầu kết nối liên thông với các tuyến metro khác theo quy hoạch, đảm bảo nhà nước tối đa hóa lợi ích nhưng vẫn hài hòa với nhà đầu tư.
Người dân được gì, mất gì từ tuyến metro 44km?
Với người dân, lợi ích lớn nhất là thêm một lựa chọn di chuyển công cộng chất lượng cao giữa TP.HCM, Đồng Nai và sân bay Long Thành. Việc kéo dài tuyến metro Bến Thành – Suối Tiên từ TP.HCM đến Đồng Nai được đánh giá sẽ “tạo thêm phương án kết nối, bổ sung cho các tuyến giao thông khác, phù hợp với xu hướng phát triển đường sắt đô thị tại các quốc gia trên thế giới”. Nói thẳng, nếu dự án được triển khai đúng tiến độ, người dân có cơ hội đi metro ra sân bay thay vì nơm nớp lo kẹt xe trên cao tốc, đồng thời giảm lệ thuộc vào xe máy và ô tô cá nhân.
Tuy vậy, để có tuyến metro 44km này, bài toán đền bù, giải phóng mặt bằng sẽ chạm trực tiếp vào quyền lợi của nhiều hộ dân và doanh nghiệp. Chính phủ yêu cầu Đồng Nai bảo đảm hài hòa lợi ích các bên, không để phát sinh điểm nóng, khiếu kiện, đồng thời phối hợp các đơn vị của Bộ Công an để giữ trật tự an ninh. Nghĩa là người dân đang ở trên trục quy hoạch metro vừa đứng trước cơ hội hưởng lợi từ hạ tầng Đồng Nai nâng cấp, vừa phải chuẩn bị tâm thế đối mặt với thay đổi nơi ở, sinh kế. Lợi ích hay thiệt hại, cuối cùng sẽ phụ thuộc cách chính quyền tổ chức đền bù và tái định cư thực chất đến đâu.
Rủi ro, thách thức và điều kiện để tuyến metro không trở thành “giấc mơ trên giấy”
Một dự án cấp bách không tự động đồng nghĩa với hoàn thành nhanh. Chọn metro làm trụ cột kết nối giao thông TP.HCM – Đồng Nai – sân bay Long Thành là quyết định đúng, nhưng rủi ro vẫn nằm ở khâu thực thi. Dự án được giao cho UBND tỉnh Đồng Nai triển khai theo phương thức PPP, với yêu cầu lựa chọn nhà đầu tư công khai, minh bạch, khách quan, đảm bảo năng lực về tiến độ, chất lượng và hiệu quả. Nếu khâu đấu thầu, giám sát lỏng lẻo, tuyến metro 44km rất dễ trễ hẹn so với nhịp phát triển của sân bay.
Tín hiệu tích cực là vai trò kiểm tra, giám sát và hỗ trợ đã được phân rõ: Bộ Tài chính giám sát tình hình thực hiện dự án; Bộ Xây dựng hỗ trợ Đồng Nai và các đơn vị liên quan tuân thủ pháp luật về xây dựng, bảo đảm chất lượng, an toàn công trình. Tuy nhiên, trên thực tế, thành bại của tuyến metro Bến Thành Suối Tiên kéo dài phụ thuộc vào ba yếu tố: giải phóng mặt bằng không bị tắc, nhà đầu tư đủ năng lực tài chính và kỹ thuật, và sự đồng bộ với các tuyến metro khác để tạo mạng lưới chứ không dừng ở một tuyến đơn lẻ. Nếu ba mắt xích này được giữ chặt, tuyến metro đến sân bay Long Thành có thể trở thành biểu tượng mới của hạ tầng vùng Đông Nam Bộ, thay vì một “giấc mơ metro” kéo dài thêm nhiều năm.
