Nghị quyết 255: Quyết định cấp bách cho metro Bến Thành – Long Thành
Dự án metro Bến Thành Long Thành là kế hoạch kéo dài tuyến đường sắt đô thị Bến Thành – Suối Tiên từ TP.HCM tới Trung tâm hành chính Đồng Nai và Cảng hàng không quốc tế Long Thành, được Chính phủ xác định là công trình xây dựng cấp bách nhằm bảo đảm sân bay Long Thành kết nối hiệu quả với vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, đồng thời bổ sung trục giao thông chiến lược mới cho giao thông Đồng Nai và khu vực lân cận. Điểm quan trọng không phải là việc có thêm một tuyến metro, mà là tốc độ ra quyết định: ngày 27/8, Chính phủ ban hành Nghị quyết 255, chính thức bật đèn xanh cho dự án kéo dài tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên đến trung tâm hành chính Đồng Nai và sân bay Long Thành. Việc xếp dự án vào nhóm công trình cấp bách cho thấy quan điểm rõ ràng: nếu không nhanh chóng có metro Bến Thành Long Thành, năng lực khai thác sân bay mới sẽ bị hạn chế và nguy cơ quá tải lên các tuyến đường bộ hiện hữu sẽ tăng cao.
Quy mô tuyến đường sắt đô thị và vai trò của Đồng Nai
Chính phủ không chỉ nói chung chung về kết nối, mà đã chốt rõ quy mô kỹ thuật của tuyến đường sắt đô thị mới. Dự án kéo dài tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên đến Trung tâm hành chính thành phố Đồng Nai và sân bay Long Thành có chiều dài khoảng 44,5 km, tốc độ thiết kế tối đa 120 km/h, gồm 2 đoạn: từ ga Suối Tiên đến Trung tâm hành chính thành phố Đồng Nai dài khoảng 7,1 km, và từ Trung tâm hành chính thành phố Đồng Nai đến sân bay Long Thành dài khoảng 36,4 km. Đây là con số cho thấy Chính phủ chọn giải pháp metro tốc độ cao, chứ không chỉ là một tuyến nội đô ngắn. UBND tỉnh Đồng Nai được giao triển khai xây dựng công trình cấp bách đối với dự án theo quy định tại khoản 2 Điều 70 Luật Xây dựng 2025, đồng thời có trách nhiệm chỉ đạo tổ chức thực hiện dự án theo pháp luật về xây dựng, đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) và các quy định liên quan. Nói cách khác, Đồng Nai trở thành “chủ công” của tuyến metro Bến Thành Long Thành: vừa phải hoàn thành kỹ thuật, vừa phải gánh bài toán lựa chọn nhà đầu tư, bảo đảm tiến độ và chất lượng trong khuôn khổ PPP.
Kết nối sân bay Long Thành và tái cấu trúc giao thông Đồng Nai
Tuyến metro mới không được thiết kế như một đường ray đơn lẻ; nó được đặt đúng vị trí trong chiến lược sân bay Long Thành kết nối với vùng đô thị lớn. Nghị quyết 255 coi đây là công trình cấp bách gắn trực tiếp với Cảng hàng không quốc tế Long Thành, nghĩa là metro phải đi trước hoặc song hành với tiến độ khai thác, nếu không sân bay sẽ phụ thuộc vào đường bộ với rủi ro tắc nghẽn. Việc kéo dài tuyến Metro Bến Thành - Suối Tiên từ TP.HCM đến Đồng Nai sẽ tạo thêm phương án kết nối, bổ sung cho các tuyến giao thông khác, phù hợp với xu hướng phát triển đường sắt đô thị tại các quốc gia trên thế giới. Trong bức tranh giao thông Đồng Nai, tuyến metro này là trục xương sống mới: nối TP.HCM – khu Đông – Trung tâm hành chính Đồng Nai – sân bay Long Thành, đồng thời phải bảo đảm đồng bộ, kết nối liên thông với các tuyến metro khác theo quy hoạch để tối đa hóa lợi ích Nhà nước và hài hòa lợi ích doanh nghiệp. Nếu triển khai đúng kỳ vọng, metro Bến Thành Long Thành sẽ dịch chuyển áp lực từ đường bộ sang đường sắt đô thị, giảm phụ thuộc vào ô tô cá nhân và xe khách đường dài trên trục TP.HCM – Đồng Nai.
Thách thức triển khai: giải phóng mặt bằng, an ninh trật tự và giám sát
Quy mô và tính cấp bách của dự án đi kèm những rủi ro rất thực, và Chính phủ đã chủ đích “siết” từ đầu. Một trong những yêu cầu được nhấn mạnh là công tác đền bù, giải phóng mặt bằng: Đồng Nai phải bảo đảm hài hòa lợi ích của người dân, doanh nghiệp, tổ chức và các chủ thể liên quan; không để xảy ra sai phạm, bất cập, khiếu kiện hoặc phát sinh điểm nóng phức tạp về an ninh, trật tự. Điều này cho thấy bài học từ các dự án hạ tầng lớn trước đây đã được nội suy vào metro Bến Thành Long Thành, nơi mặt bằng đi qua nhiều khu dân cư và khu vực phát triển nóng. Địa phương đồng thời được yêu cầu phối hợp chặt chẽ với các đơn vị nghiệp vụ của Bộ Công an trong quá trình triển khai; Bộ Tài chính được giao kiểm tra, giám sát tình hình thực hiện dự án; Bộ Xây dựng có trách nhiệm hỗ trợ, hướng dẫn Đồng Nai cùng các cơ quan, đơn vị liên quan, bảo đảm tuân thủ pháp luật về xây dựng, chất lượng và an toàn công trình. Đây là cấu trúc quản trị đa tầng, nếu vận hành hiệu quả sẽ hạn chế sai phạm, thất thoát, lãng phí nhưng cũng đặt ra áp lực điều phối lớn lên chính quyền Đồng Nai.
Tác động chiến lược và thông điệp từ dự án metro cấp bách
Việc Chính phủ chốt kéo dài metro Bến Thành - Suối Tiên đến sân bay Long Thành không chỉ là một quyết định kỹ thuật; đó là thông điệp chính sách về ưu tiên giao thông công cộng và đường sắt đô thị trong mô hình phát triển vùng. Tuyến metro kéo dài cũng phải bảo đảm đồng bộ, kết nối liên thông với các tuyến metro khác theo quy hoạch, tối đa hóa lợi ích Nhà nước, hài hòa lợi ích doanh nghiệp và phòng ngừa sai phạm, thất thoát, lãng phí. Nói cách khác, metro Bến Thành Long Thành được đặt vào vị trí “xương sống” của mạng lưới giao thông chiến lược kết nối TP.HCM với sân bay quốc tế, chứ không phải một dự án riêng lẻ. Ở góc nhìn chính sách, việc ưu tiên công trình cấp bách này là lựa chọn đúng: sân bay Long Thành kết nối hiệu quả bằng đường sắt đô thị sẽ giảm áp lực lên cao tốc và quốc lộ, đồng thời nâng tầm cạnh tranh của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Thách thức nằm ở năng lực thực hiện – từ PPP đến giải phóng mặt bằng – nhưng nếu Đồng Nai và các bộ, ngành giữ được kỷ luật tiến độ, dự án metro Bến Thành Long Thành có thể trở thành mẫu hình mới cho cách Việt Nam tổ chức các trục giao thông chiến lược gắn với sân bay quốc tế.
