Một cuộc thi, nhiều cách kể chuyện bằng âm nhạc
Đoàn cải lương Vàm Cỏ là đơn vị nghệ thuật của Tây Ninh dùng nhạc cụ truyền thống, làn điệu dân ca và chất liệu cải lương để kể chuyện về miền Nam trên sân khấu chuyên nghiệp. Tại Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ truyền thống toàn quốc năm 2026, đoàn tham gia cả hai nội dung, mang theo những tác phẩm gần gũi với đời sống văn hóa Nam Bộ. Vòng đầu diễn ra từ ngày 24 đến 30 tháng 10 tại Lâm Đồng; giai đoạn này quy tụ 16 đơn vị với gần 400 người tham gia. Quy mô ấy khiến sự góp mặt của Vàm Cỏ đáng chú ý: âm sắc địa phương không đứng ngoài cuộc chơi chuyên môn, mà bước vào đối thoại cùng nhiều đoàn nghệ thuật khác. Đây là cách cải lương Tây Ninh khẳng định bản sắc bằng trình diễn, thay vì chỉ được nhắc đến như một di sản cần gìn giữ.
Âm sắc Nam Bộ được chuyển tải bằng dàn nhạc
Ở phần hòa tấu, “Hoài Tình” của nhạc sĩ Bảy Nhiêu mở đầu chương trình bằng chất tài tử – cải lương mộc mạc, sâu lắng. Điểm nhấn tiếp nối là phần biến tấu “Tinh hoa giai điệu”, kết nối các điệu “Lạc Xuân Hoa”, “Xuân Phong”, “Long Hổ”, “Kiều Nương” với trích đoạn vọng cổ câu 5 và 6; bên cạnh đó, “Duyên Kỳ Ngộ” được Sơn Trần chuyển soạn thành “Hào khí sông Vàm”. Sự phối hợp giữa các nhạc cụ truyền thống làm rõ nhịp điệu, sắc thái và lối luyến láy đặc trưng, đồng thời mở thêm không gian biểu đạt cho những chất liệu quen thuộc. Theo tôi, giá trị của lựa chọn này nằm ở chỗ không đóng khung cải lương trong hoài niệm: tác phẩm cũ vẫn giữ căn cốt, nhưng cách phối và trình bày khiến chúng có thể gặp gỡ khán giả hôm nay.
Từ tiếng đàn độc tấu đến câu chuyện quê hương
Vàm Cỏ còn dự thi độc tấu với ba tiết mục, mỗi phần mang một chủ đề riêng. Trong đó, nghệ sĩ Phan Lập Ngôn, nghệ danh Lập Ngôn, trình diễn đàn cò qua tác phẩm “Khúc tri âm”, lấy cảm hứng từ cuộc đời và khí tiết của Nguyễn Trãi. Tiếng đàn khi trầm lắng, khi hào sảng tạo nên một cuộc đối thoại nghệ thuật với lịch sử; phần trình diễn kết hợp “Ngũ đối ai” của Nguyễn Văn Thinh và biến khúc “Phi Vân điệp khúc” của Nghệ sĩ Nhân dân Văn Giỏi, do Sơn Trần chuyển soạn. Những tiết mục như vậy cho thấy độc tấu không chỉ là phép thử kỹ thuật cá nhân: nó có thể đưa chuyện về con người, quê hương và lòng biết ơn vào một nhạc cụ duy nhất. Với khán giả, đó là cánh cửa gần gũi để nhận ra chiều sâu của cải lương Tây Ninh.
Giữ mạch cải lương bằng biểu diễn và giao lưu
Cuộc thi không chỉ là nơi so tài. Nghệ sĩ có dịp gặp gỡ, học hỏi và trao đổi kinh nghiệm nghề nghiệp; công chúng cũng được tiếp cận những giá trị âm nhạc truyền thống và bản sắc văn hóa Tây Ninh rộng hơn. Đây là điều cần thiết, bởi một loại hình nghệ thuật chỉ có thể tiếp tục hiện diện khi được biểu diễn, làm mới và truyền lại trong đời sống, chứ không chỉ được lưu giữ trong ký ức. Ban tổ chức dự kiến cuộc thi năm 2026 diễn ra qua hai giai đoạn. Một nghệ sĩ cũng bày tỏ mong muốn sau cuộc thi sẽ có thêm sáng tác mới cho sân khấu và nhiều cuộc thi tương tự để giữ lửa cho nghệ sĩ ở các đơn vị công lập lẫn ngoài công lập. Mong muốn ấy đáng được lắng nghe: sân khấu tạo cơ hội gặp khán giả, còn giao lưu nghề nghiệp giúp âm sắc Nam Bộ tiếp tục vận động.
