Đưa bản sắc phương Nam vào cuộc thi toàn quốc
Cải lương Vàm Cỏ là đoàn nghệ thuật của Tây Ninh theo đuổi việc trình diễn và gìn giữ cải lương Nam Bộ, đồng thời đưa âm sắc đặc trưng của vùng sông nước đến những sân khấu rộng hơn. Tại đợt 1 Cuộc thi Độc tấu, Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc, diễn ra từ ngày 24 đến 30.10, đoàn tranh tài ở cả hai bảng hòa tấu và độc tấu với các tác phẩm đậm bản sắc văn hóa phương Nam. Đây không chỉ là dịp phô diễn kỹ thuật; điều đáng chú ý là cách đoàn biến cuộc thi thành nơi kể chuyện bằng âm nhạc. Khi nhiều tiết mục gắn với lịch sử, con người và quê hương, nhạc cụ dân tộc không còn là phần minh họa cho di sản mà trở thành tiếng nói chủ động của di sản.
Bài bản xưa, cách thể hiện mới
Ở bảng hòa tấu, đoàn chọn những tác phẩm mang âm hưởng Đờn ca tài tử và cải lương Nam Bộ, phối hợp nhiều nhạc cụ truyền thống. “Hoài tình” của tác giả Bảy Nhiêu mở đầu phần thi bằng nét mộc mạc, sâu lắng; tiếp đó, “Thang âm tinh hoa” kết hợp liên khúc “Lạc xuân hoa”, “Xuân phong”, “Long hổ”, “Kiều nương”, trích vọng cổ câu 5, câu 6 và phần biến tấu “Duyên kỳ ngộ”. Nhạc sĩ Sơn Trần chuyển soạn phần biến tấu này thành “Hào khí sông Vàm”. Cách làm ấy có sức thuyết phục vì không đặt truyền thống trong một khuôn cố định: bài bản vẫn giữ dấu ấn tài tử, nhưng cách xử lý mới mở rộng khả năng biểu đạt của nhạc cụ dân tộc. Âm nhạc phương Nam vì thế vừa quen thuộc vừa có không gian để đổi mới.
Tiếng đàn kể chuyện quê hương và tiền nhân
Ba tiết mục độc tấu tạo thêm chiều sâu cho chương trình, mỗi nghệ sĩ chọn một câu chuyện riêng. Nghệ sĩ Lập Ngôn trình diễn đàn cò trong “Khúc tri âm”, lấy cảm hứng từ cuộc đời, khí tiết và tinh thần yêu nước của Nguyễn Trãi; tác phẩm gồm “Ngũ đối ai” của Nguyễn Văn Thinh và phần biến tấu “Phi vân điệp khúc” của Nghệ sĩ Nhân dân Văn Giỏi, được Sơn Trần chỉnh lý. Nghệ sĩ Thành Nguyện dùng đàn guitar để tri ân nhạc sư Nguyễn Quang Đại, tức Thầy Ba Đợi, qua các bài bản vọng cổ và tài tử. Những lựa chọn này đặt di sản vào trung tâm biểu diễn thay vì chỉ nhắc tên di sản. Qua tiếng đàn, cải lương Nam Bộ hiện lên như một truyền thống được trao truyền bởi nghệ sĩ, bài bản và ký ức về những người đã vun đắp nó.
Một sân chơi để di sản tiếp tục được nghe
Điểm đáng giá của cuộc thi nằm ở việc tạo điều kiện để âm nhạc truyền thống được trình diễn bằng năng lực nghề nghiệp hôm nay. Các tiết mục của đoàn kết nối bài bản cũ với cách chuyển soạn mới, đồng thời gửi gắm chuyện lịch sử, quê hương và hành trình bảo tồn. Với “Hào khí sông Vàm”, hình ảnh dòng Vàm Cỏ hiền hòa được tái hiện bằng ngôn ngữ âm nhạc, gắn ký ức vùng đất với niềm tự hào văn hóa. Phần độc tấu đàn tranh “Khúc Vàm Cỏ nhớ sông Hương” cũng được giới thiệu trong chương trình, mở thêm hướng nhìn về giao thoa văn hóa. Sau cuộc thi, mong muốn có thêm sáng tác mới và nhiều sân chơi tương tự là một kỳ vọng thiết thực: di sản cần được tiếp tục viết, diễn và lắng nghe, chứ không chỉ lưu giữ như ký ức. Đó là lý do âm hưởng phương Nam của Vàm Cỏ có ý nghĩa vượt ra ngoài một phần thi.
