Làn sóng truyền thống trên gameshow âm nhạc Việt: không phải trào lưu nhất thời
Làn sóng đưa hát Then truyền thống, đàn tính, cải lương hiện đại và dân ca Bắc Bộ lên sân khấu gameshow âm nhạc Việt là xu hướng nhà sản xuất và nghệ sĩ dùng chất liệu văn hóa truyền thống để tạo bản sắc mới cho giải trí đại chúng, đồng thời kéo di sản ra khỏi không gian bảo tàng và đặt ngay giữa nơi người trẻ đang xem, nghe và bàn luận.
Tập 11 “Anh trai vượt ngàn chông gai 2026” được xem là ví dụ điển hình khi trong cùng một công diễn, khán giả được nghe hát then, đàn tính, dân ca Bắc Bộ và cải lương Nam Bộ. Trước đó, ngay mùa đầu, tiết mục “Trống cơm” từng tạo hiệu ứng mạnh trên cùng sân khấu. Đáng chú ý, không gian văn hóa Tày với đàn tính, hát Then, múa sư tử mèo và lễ hội Lồng Tồng đã được đưa lên sân khấu chương trình này bởi Hoàng Rob và các thành viên Liên minh Hợp lực rực rỡ. Việc chất liệu dân gian liên tục xuất hiện cho thấy đây không còn là điểm nhấn chủ đề, mà là chiến lược nội dung dài hơi.
Khi “Việt chất” gặp ngôn ngữ sân khấu hiện đại
Điều khiến khán giả trẻ bị hút vào văn hóa truyền thống không chỉ là giai điệu cổ, mà là cách những chất liệu ấy được “dịch” sang ngôn ngữ sân khấu hiện đại: ánh sáng cosmic, beat điện tử, vũ đạo và công nghệ trình diễn. Đó là chỗ giao nhau giữa “Việt chất” và ngôn ngữ giải trí quốc tế.
Trong tiết mục lấy cảm hứng Thạch Sanh, Hoàng Rob chọn bảng màu tím – xanh dương hơi hướng Cosmic Nebula để tạo không gian vừa miền núi phía Bắc, vừa huyền ảo như bước vào thế giới cổ tích, nhưng vẫn mang ngôn ngữ thị giác hiện đại. Cây đàn khổng lồ treo giữa sân khấu không chỉ là đạo cụ mà là biểu tượng kết nối cây đàn thần của Thạch Sanh với đàn tính trong văn hóa Tày, như một “mái nhà văn hóa” dẫn dắt toàn bộ mạch cảm xúc. Khi đặt tiếng đàn tính, câu hát Then bên cạnh beat điện tử, rap, vũ đạo và công nghệ sân khấu, sự tương phản giữa cũ và mới dễ tạo ra những khoảnh khắc gây chú ý trên mạng xã hội.
Chiến lược nội dung: đưa di sản đến nơi người trẻ đang tụ tập
Sự bùng nổ của hát Then, dân ca Bắc Bộ hay cải lương hiện đại trên gameshow không chỉ là nỗ lực “bảo tồn”, mà là thay đổi tư duy tiếp cận: thay vì kéo người trẻ đến với di sản, các chương trình chủ động mang văn hóa truyền thống đến nền tảng họ đang tụ tập – từ gameshow phát sóng giờ vàng đến YouTube, TikTok.
Nếu trước đây âm nhạc dân gian thường xuất hiện trong chương trình chuyên biệt hoặc tiết mục mang tính chủ đề, hiện hát then, quan họ, cải lương, dân ca có thể đứng giữa một gameshow hướng đến khán giả trẻ. Một chương trình quy tụ hàng chục nghệ sĩ có thể thử nghiệm nhiều chất liệu vùng miền, từ Bắc Bộ, Huế đến Nam Bộ, rồi đưa chúng đến lượng khán giả lớn trong thời gian ngắn. Khi Hoàng Dũng đưa mẹ lên sân khấu để cùng hát then, hay Jun Phạm lần đầu thử sức với cải lương trong “Trên đất mình” lấy cảm hứng Thánh Gióng và âm nhạc dân gian Nam Bộ, đó vừa là quyết định nghệ thuật, vừa là lựa chọn chiến lược: dùng câu chuyện cá nhân, tính gia đình, tính huyền thoại để làm cho chất liệu truyền thống trở nên gần gũi và có khả năng lan truyền.
Khác biệt trong thị trường nhạc “na ná” và nguy cơ công thức hóa
Trong bối cảnh pop, rap, R&B hay EDM dễ tạo cảm giác tương đồng, chất liệu bản địa trở thành kho âm thanh – hình ảnh để tạo khác biệt rõ ràng cho gameshow âm nhạc Việt. Một đoạn hát Then truyền thống hay vài câu vọng cổ cải lương hiện đại lập tức tạo dấu ấn nhận diện mà một beat trap “an toàn” khó có được.
Giữa thị trường mà pop, rap, R&B hay EDM ngày càng dễ tạo cảm giác tương đồng, chất liệu bản địa cung cấp kho âm thanh và hình ảnh để tạo khác biệt. Những thành công của Phương Mỹ Chi – từ “Vũ trụ cò bay” đến “Dân chơi dân ca” – cho thấy khi dân ca được chuyển ngữ phù hợp với cấu trúc âm nhạc mới, nó có thể trở thành sản phẩm đại chúng chứ không chỉ là di sản đặt trong tủ kính. Tuy vậy, khi một phương thức liên tục tạo hiệu ứng, nguy cơ biến “Việt chất” thành công thức dễ dãi là có thật: không phải cứ thêm đàn tranh, đàn tính rồi gắn nhãn “văn hóa truyền thống” là đủ chiều sâu. Câu hỏi đặt ra cho nhà sản xuất là: họ đang kể câu chuyện văn hóa, hay chỉ mượn vài lớp áo để tạo màu sắc?
Từ gameshow đến dòng chảy nhạc Việt: văn hóa truyền thống có sống lâu?
Điều đáng mừng là các nghệ sĩ đương đại không coi văn hóa truyền thống là “đồ cổ” bất động, mà là nguồn sống, nguồn cảm hứng có thể tiếp tục được kể lại bằng ngôn ngữ mới, miễn là sự tôn trọng được giữ ở trung tâm. Vấn đề không nằm ở việc hiện đại hóa, mà ở chỗ hiện đại hóa đến đâu để di sản vẫn là di sản, không bị rút gọn thành hiệu ứng thị giác.
Như chia sẻ từ sân khấu Thạch Sanh – Then Tày, mong muốn là khán giả nhận ra văn hóa Việt Nam rất rộng, rất đẹp và vẫn đang sống, chứ không chỉ nằm trong bảo tàng hay sách giáo khoa. Chỉ cần một bạn trẻ sau tiết mục tò mò hỏi “Đàn tính là gì?”, “Then là gì?”, “Lồng Tồng là gì?”, văn hóa đã bước thêm một bước ra khỏi không gian truyền thống để đến gần thế hệ mới. Ngược lại, nếu những thử nghiệm trên gameshow trở thành điểm khởi đầu cho sản phẩm và con đường âm nhạc dài hạn, “chất Việt” có thể vượt khỏi một xu hướng nhất thời để trở thành dòng chảy đáng kể của nhạc Việt đương đại. Cái kết của làn sóng này vì thế phụ thuộc vào lựa chọn của nghệ sĩ: dừng ở cuộc thi, hay biến nó thành kim chỉ nam sáng tạo lâu dài.
