Ngưng thở khi ngủ: Căn bệnh âm thầm nhưng đầy nguy hiểm
Ngưng thở khi ngủ là tình trạng nhịp thở bị gián đoạn lặp đi lặp lại trong lúc ngủ, mỗi lần kéo dài trên 10 giây, khiến cơ thể thiếu oxy, giấc ngủ bị xé nhỏ, hệ tim mạch liên tục chịu áp lực mà người bệnh thường không hề hay biết về các cơn ngưng thở xảy ra suốt đêm. Vấn đề nằm ở chỗ, chúng ta quá quen với việc nghe tiếng ngáy khi ngủ nên coi đó là “bình thường”, trong khi tim, mạch máu và não đang phải gồng mình chống đỡ. Theo dữ liệu dịch tễ, khoảng 8,5% người trưởng thành mắc hội chứng ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ (OSA), tương đương hơn 4 triệu người trên 30 tuổi đang sống chung với tình trạng này mà phần lớn chưa được chẩn đoán hoặc chưa coi bệnh là mối đe dọa sức khỏe thật sự.
Mỗi tiếng ngáy là một lần tim phải gồng mình
Thực tế, ngáy khi ngủ không chỉ là chuyện ồn ào khó chịu mà là tín hiệu cho thấy đường thở đang hẹp hoặc bị tắc. Trong ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ, các cơ vùng hầu họng giãn ra, làm đường hô hấp phía trên xẹp một phần hoặc hoàn toàn, khiến dòng khí vào phổi giảm mạnh hoặc ngừng lại. Người bệnh thường ngáy to, không đều, có những lúc như bị nghẹn, hụt hơi rồi bất ngờ thở rít trở lại. Mỗi cơn ngưng thở 10–20 giây là một cú sốc lên hệ tim mạch: oxy máu giảm, tim buộc phải đập nhanh và mạnh hơn để bù đắp, hệ thần kinh giao cảm bị kích hoạt, adrenaline tăng cao làm nhịp tim và huyết áp tăng đột ngột. Nói cách khác, “mỗi cơn ngừng thở kéo dài 10–20 giây có thể đồng thời tạo ra nhiều tác động bất lợi cho hệ tim mạch”.
Từ tiếng ngáy đến bệnh tim mạch và rối loạn nhịp tim
Nếu chỉ nghĩ ngáy khi ngủ là thói quen vô hại, bạn đang đánh giá thấp một yếu tố nguy cơ tim mạch rất rõ ràng. Tình trạng thiếu oxy lặp đi lặp lại và giấc ngủ bị gián đoạn gây phản ứng viêm, rối loạn chức năng nội mạc mạch máu, tạo điều kiện cho xơ vữa tiến triển. Theo PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, tăng huyết áp là một trong những bệnh tim mạch thường gặp nhất liên quan đến ngưng thở khi ngủ; khoảng 50% người mắc OSA có tăng huyết áp và 30–40% người tăng huyết áp có thể đồng thời mắc OSA. Huyết áp ở nhóm này thường không giảm về ban đêm như sinh lý bình thường, nghĩa là hệ mạch máu không được nghỉ ngơi. Ngưng thở khi ngủ còn liên quan tới nhiều rối loạn nhịp tim như rung nhĩ, nhịp chậm, ngoại tâm thu, và có thể góp phần làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ. Oxy thiếu, huyết áp tăng suốt đêm – đó là công thức để bệnh tim mạch bùng phát theo thời gian.
Những dấu hiệu không được phép bỏ qua
Vấn đề đáng lo nhất là đa số người mắc ngưng thở khi ngủ không tự nhận biết tình trạng của mình; họ chỉ nghĩ rằng mình ngủ không ngon, “hay ngáy” hoặc thường xuyên mệt mỏi vào buổi sáng. Trong khi đó, các dấu hiệu báo động khá rõ: ngáy to kéo dài, được người thân phát hiện có những khoảng ngừng thở hoặc hụt hơi khi ngủ; sau một đêm như vậy, người bệnh thức dậy với cảm giác khô miệng, đau đầu, không thấy sảng khoái, ban ngày buồn ngủ, mệt mỏi, khó tập trung. Ở người cao tuổi, biểu hiện ngáy hoặc buồn ngủ ban ngày đôi khi không rõ ràng, càng làm bệnh dễ bị bỏ qua. Quan trọng nhất, ngáy to thường xuyên kèm cảm giác nghẹt thở khi ngủ và buồn ngủ quá mức vào ban ngày là những dấu hiệu không nên chủ quan mà cần xem đó là lý do để đi khám sớm.
Chẩn đoán giấc ngủ và hành động sớm để bảo vệ trái tim
Ngưng thở khi ngủ là bệnh không dễ điều trị, nhưng điều nguy hiểm hơn là nhiều người thậm chí chưa bước qua ngưỡng chẩn đoán ngủ để biết mình đang gặp vấn đề. Việc chẩn đoán OSA cần dựa trên đánh giá chuyên môn thay vì chỉ dựa vào tiếng ngáy; bác sĩ sẽ khai thác triệu chứng, xem xét bệnh lý tim mạch, hô hấp, chuyển hóa đi kèm và lựa chọn phương pháp kiểm tra giấc ngủ phù hợp. Tiêu chuẩn vàng hiện nay là đo đa ký giấc ngủ tại bệnh viện; một số trường hợp nguy cơ cao có thể được theo dõi giấc ngủ tại nhà bằng thiết bị chuyên dụng. Người bệnh tim mạch được khuyến cáo chủ động thông báo với bác sĩ nếu có ngáy to hoặc những cơn ngừng thở khi ngủ được người thân phát hiện. Bởi “việc phát hiện sớm và đánh giá đúng mức độ bệnh có ý nghĩa quan trọng trong quá trình điều trị”, giúp giảm nguy cơ biến chứng tim mạch lâu dài và cải thiện chất lượng cuộc sống.
