Ngừng thở khi ngủ là gì – và vì sao tim mạch phải “gồng mình”?
Ngừng thở khi ngủ là tình trạng nhịp thở bị gián đoạn lặp đi lặp lại trong lúc ngủ, mỗi lần trên 10 giây, khiến oxy trong máu giảm, hệ thần kinh giao cảm liên tục bị kích hoạt, tim và mạch máu phải làm việc quá sức trong nhiều giờ liền mà người bệnh gần như không ý thức được. Theo các chuyên gia, bệnh gồm hai thể chính: ngừng thở tắc nghẽn (hội chứng ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ – OSA) và ngừng thở trung ương. Vấn đề là OSA thường bị xem nhẹ như “ngáy to khi ngủ” vô hại, trong khi tim phải “gồng mình” trước thiếu oxy ngắt quãng mỗi đêm – một dạng bệnh tim mạch ngủ âm thầm nhưng hủy hoại sức khỏe toàn thân lâu dài.
Hơn 4 triệu người Việt đang ngáy to trong nguy hiểm mà không biết
Nghiên cứu dịch tễ học đa trung tâm EPSASIE cho thấy khoảng 8,5% người trưởng thành mắc hội chứng ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ; ước tính có hơn 4 triệu người trên 30 tuổi bị OSA, trong đó hơn 2,3 triệu trường hợp ở mức độ trung bình đến nặng. Đây không phải nhóm nhỏ hiếm gặp, mà là một vấn đề sức khỏe cộng đồng bị bỏ quên. Điều đáng lo là phần lớn người bệnh không nhận ra, chỉ nghĩ mình ngủ ngáy, ngủ không sâu hoặc hay mệt mỏi. Bệnh xuất hiện nhiều hơn ở người có bệnh nội khoa mạn tính như tăng huyết áp, suy tim, rối loạn chuyển hóa – đúng nhóm vốn đã có nguy cơ cao về tim mạch. Ở người cao tuổi, dấu hiệu lại càng mờ nhạt, nên dễ bị gạt đi như “chuyện tuổi già”, khiến cơ hội phát hiện sớm tiếp tục bị bỏ lỡ.
Dấu hiệu ngáy nguy hiểm: Khi nào bạn phải đi khám ngay?
Thực tế, cơ thể đã gửi đi rất nhiều tín hiệu nhưng người bệnh và cả gia đình thường bỏ qua. PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu cho rằng các dấu hiệu gợi ý ngừng thở khi ngủ gồm: ngáy to khi ngủ, được người thân phát hiện có những lúc ngừng thở hoặc hụt hơi, sáng dậy đau đầu hoặc khô miệng, ban ngày buồn ngủ dù đã ngủ đủ. Nhiều trường hợp được mô tả ngáy rất to, thường xuyên nghẹt thở rồi giật mình tỉnh giấc, có thời điểm ngừng thở gần một phút nhưng người bệnh vẫn cho rằng “ngáy bình thường”. Các chuyên gia cảnh báo: ngáy to không phải lúc nào cũng vô hại; khi tiếng ngáy đi kèm ngừng thở, nghẹt thở khi ngủ hoặc buồn ngủ quá mức ban ngày, đó là dấu hiệu ngáy nguy hiểm và người bệnh cần được khám chuyên khoa để đánh giá hội chứng ngưng thở tắc nghẽn.
Tim mạch bị tấn công thế nào khi bạn ngừng thở 130 lần mỗi giờ?
Mỗi cơn ngừng thở 10–20 giây kéo theo thiếu oxy máu, tim buộc phải đập nhanh và mạnh hơn để bù đắp, hệ thần kinh giao cảm “bật chế độ báo động”, adrenaline tăng, huyết áp vọt lên. Khi người bệnh cố hít vào mà đường thở bị tắc, áp lực trong lồng ngực thay đổi đột ngột, máu dồn về tim phải, lâu dài góp phần gây tăng áp phổi và suy tim – một dạng bệnh tim mạch ngủ rất nguy hiểm. Đây là vòng xoắn bệnh lý ở người suy tim: tim bệnh làm nặng ngừng thở khi ngủ, và ngừng thở lại đẩy suy tim tiến nhanh hơn. Nặng nề hơn, có trường hợp đo giấc ngủ ghi nhận ngưng thở hơn 130 lần mỗi giờ, oxy máu giảm sâu, ứ CO₂ – tức là tim, não, toàn bộ cơ thể bị hành hạ suốt đêm. Tình trạng thiếu oxy và huyết áp tăng lặp đi lặp lại thúc đẩy xơ vữa, làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và nhiều rối loạn nhịp như rung nhĩ, nhịp chậm, ngoại tâm thu.
Đừng chờ đến đột quỵ mới đi khám: Chủ động chẩn đoán và can thiệp sớm
Ngừng thở khi ngủ là bệnh không dễ điều trị, quá trình chẩn đoán và điều trị vẫn còn nhiều khó khăn, nhưng tin tốt là can thiệp sớm có thể thay đổi hoàn toàn quỹ đạo sức khỏe. Phương pháp tiêu chuẩn để xác định bệnh là đo đa ký giấc ngủ tại cơ sở y tế, giúp bác sĩ đánh giá số lần ngừng thở, mức tụt oxy và rối loạn nhịp kèm theo. Sau chẩn đoán, thay đổi lối sống (giảm cân, hạn chế rượu bia, không thức khuya) là nền tảng, kết hợp các biện pháp chuyên sâu như liệu pháp áp lực dương đường thở (PAP). Trong một trường hợp OSA nặng, chỉ sau đêm đầu tiên dùng PAP, chất lượng giấc ngủ, cảm giác mệt mỏi và buồn ngủ ban ngày đã cải thiện rõ. Nếu bạn hoặc người thân đang ngáy lớn, mệt mỏi kéo dài, hãy coi đó là lời nhắc phải đi khám – đừng để một bệnh lý khi ngủ quyết định tương lai tim mạch của mình.
