Ngáy kèm ngừng thở là tín hiệu cần chú ý
Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn là tình trạng đường hô hấp trên hẹp hoặc xẹp lặp lại trong lúc ngủ, khiến luồng khí giảm hay tạm ngừng dù cơ thể vẫn cố gắng hít thở. Đây là lời giải thích đáng lưu tâm khi tiếng ngáy đi cùng những khoảng im bặt, rồi người ngủ giật mình thở hổn hển. Ngáy xảy ra khi luồng khí làm rung mô mềm ở vùng họng, nhưng bản thân tiếng ngáy không xác nhận bệnh. Vì vậy, đừng xem mọi tiếng ngáy là vô hại, cũng đừng tự kết luận chỉ từ một đêm ngủ ồn ào. Điều đáng quan sát là kiểu triệu chứng lặp lại: ngáy to, người nằm cạnh thấy ngừng thở, thức giấc nghẹn thở, hoặc mệt mỏi vào ban ngày. Những dấu hiệu ấy tạo lý do để trao đổi với chuyên gia y tế, không thay thế chẩn đoán.
Khi mỡ tích tụ quanh cổ, lưỡi và mô mềm họng, đường thở có thể hẹp; lúc ngủ, cơ vùng họng giãn ra khiến đường thở dễ xẹp hơn. Nếu luồng khí giảm, não có thể kích hoạt một lần thức giấc rất ngắn để người bệnh thở lại, dù họ có thể không nhớ việc đó. Chuỗi gián đoạn này khiến giấc ngủ bị chia cắt. Béo phì có thể làm nguy cơ tăng vì mỡ ở vùng cổ, ngực và bụng góp phần làm đường thở hẹp, dễ xẹp; thiếu oxy từng đợt và buồn ngủ ban ngày là những biểu hiện cần lưu ý.
Béo phì làm tăng nguy cơ, nhưng không phải ai ngáy cũng mắc bệnh
Béo phì là một yếu tố nguy cơ đáng kể, nhưng không phải điều kiện duy nhất và cũng không phải bằng chứng đủ để kết luận có ngưng thở tắc nghẽn. Nghẹt mũi, uống rượu trước khi ngủ và nằm ngửa có thể làm ngáy hoặc tình trạng tắc nghẽn nặng hơn ở một số người. Cấu trúc đường thở và tuổi tác cũng có thể liên quan. Mặt khác, một người gầy vẫn có thể ngáy, và người ngáy không mặc nhiên mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ. Điểm mấu chốt là nhìn vào cả cụm dấu hiệu, tần suất xuất hiện và bệnh nền, thay vì dựa vào cân nặng hay âm lượng tiếng ngáy riêng lẻ.
Sau đêm ngủ gián đoạn, người bệnh có thể thức dậy mệt, đau đầu buổi sáng, giảm tập trung, dễ cáu gắt hoặc buồn ngủ ban ngày. Đây không phải những triệu chứng chỉ có một nguyên nhân, nên cần được đặt trong bối cảnh sức khỏe tổng thể. Ngưng thở khi ngủ có liên quan đến rối loạn nhịp tim, rung nhĩ, bệnh mạch vành và suy tim ở nhóm nguy cơ. Nói cách khác, nguy cơ tim mạch khiến việc xem nhẹ dấu hiệu kéo dài trở nên không hợp lý; nhưng mối liên quan đó không chứng minh một cá nhân đã mắc bệnh tim hay OSA. Người có ngáy lớn kèm buồn ngủ ban ngày, cơn ngừng thở được người thân chứng kiến, hoặc bệnh tim mạch và chuyển hóa nên được thăm khám.
Đo giấc ngủ giúp xác định, không nên tự chẩn đoán
Nếu người ngủ cùng thường xuyên nhận thấy bạn ngừng thở, hoặc bạn tỉnh dậy trong trạng thái nghẹn và thở hổn hển, hãy đặt lịch khám sớm. Thông tin từ người nằm cạnh có thể giúp bác sĩ hiểu rõ hơn những gì xảy ra trong đêm. Bác sĩ sẽ xem xét triệu chứng, yếu tố nguy cơ và bệnh nền để quyết định bước đánh giá phù hợp. Tùy trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định đo giấc ngủ tại nhà hoặc tại cơ sở y tế. Đo đa ký giấc ngủ hoặc đa ký hô hấp có thể ghi nhận những lần ngưng hay giảm thở và các chỉ số liên quan; kết quả được dùng trong quá trình xác định bệnh. Vì vậy, dấu hiệu chỉ gợi ý cần kiểm tra, còn chẩn đoán cần đánh giá y tế.
Ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ không nên bị nhầm với hội chứng giảm thông khí do béo phì. OSA là tắc nghẽn đường thở trên lặp lại khi ngủ; hội chứng giảm thông khí do béo phì liên quan đến hô hấp không đủ hiệu quả cả khi thức và tăng CO₂ máu ban ngày. Chỉ chuyên gia y tế mới có thể phân biệt hai tình trạng qua đánh giá phù hợp. Trong lúc chờ được khám, hãy ghi lại tần suất ngáy, những lần ngừng thở được chứng kiến, cơn tỉnh giấc nghẹn thở và mức độ buồn ngủ ban ngày. Nếu buồn ngủ đến mức có nguy cơ ngủ gật khi lái xe, không tiếp tục lái cho đến khi tình trạng được đánh giá và kiểm soát. Đừng tự mua thiết bị điều trị hay dùng thuốc ngủ để xử lý triệu chứng khi chưa có chỉ định.
Kết luận: Đừng bỏ qua dấu hiệu lặp lại
Ngáy to đơn lẻ chưa đủ để chẩn đoán, nhưng ngáy đi cùng những khoảng ngừng thở, thở hổn hển khi tỉnh giấc và mệt mỏi ban ngày là lý do chính đáng để tìm tư vấn y tế. Béo phì có thể làm tăng nguy cơ, còn tình trạng ngưng thở khi ngủ có thể gây thiếu oxy từng đợt và liên quan đến nguy cơ tim mạch. Cách xử trí thận trọng là ghi nhận triệu chứng, nhờ người ngủ cùng cung cấp thông tin và trao đổi với chuyên gia về việc đo giấc ngủ. Không nên tự biến dấu hiệu thành kết luận, nhưng cũng không nên chờ đến khi buồn ngủ ảnh hưởng an toàn hoặc sức khỏe mới hành động.
