TIA là gì và vì sao triệu chứng thoáng qua vẫn cực nguy hiểm?
Cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) là tình trạng dòng máu lên một vùng não bị gián đoạn trong thời gian ngắn, gây ra các triệu chứng thần kinh đột ngột như yếu liệt tạm thời, nói khó, mất thăng bằng hoặc rối loạn thị lực, thường tự biến mất trong vòng 24 giờ nhưng vẫn báo hiệu nguy cơ đột quỵ thực sự rất cao.
Điều khiến TIA trở nên đánh lừa là các triệu chứng có thể chỉ kéo dài vài phút rồi biến mất, khiến người bệnh tưởng đó là “cơn mệt” hay tụt huyết áp thoáng qua. Họ quay lại sinh hoạt bình thường, trong khi não đã gửi một lời cảnh báo trước đột quỵ cực kỳ rõ ràng. Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ gọi TIA là “cơn đột quỵ cảnh báo”, bởi gần 1/5 người bị TIA có thể gặp đột quỵ trong vòng 90 ngày, với nguy cơ cao nhất ngay sau cơn đầu tiên. Bỏ qua TIA tức là bỏ qua cơ hội can thiệp sớm hiếm có để ngăn một biến cố có thể khiến người bệnh tàn phế hoặc tử vong.
Những triệu chứng đột quỵ thoáng qua hay bị bỏ qua
Điều làm TIA nguy hiểm không chỉ là bản chất, mà còn là cách nó “giả dạng” những rối loạn thường ngày. Các triệu chứng đột quỵ thoáng qua có thể xuất hiện khi người bệnh đang nói chuyện bình thường rồi bỗng nói khó, tay chân yếu hoặc bước đi loạng choạng; vài phút sau mọi thứ gần như trở lại bình thường nên họ chủ quan cho rằng đó là chóng mặt hay mệt mỏi.
Những dấu hiệu đặc trưng cần đặc biệt cảnh giác gồm: bỗng nhiên mất thăng bằng, đi không vững; một bên mặt, tay hoặc chân đột nhiên yếu hay tê; thị lực thay đổi đột ngột như nhìn mờ, nhìn đôi; đang nói bình thường bỗng nói ngọng, nói líu; và đôi khi là cơn đau đầu dữ dội, khác hẳn mọi lần trước. Đây chính là các cảnh báo trước đột quỵ, dù chúng là yếu liệt tạm thời hay rối loạn ngôn ngữ rồi tự hết. Nếu thấy một người đột nhiên méo miệng, yếu một bên cơ thể, nói khó, hoặc chóng mặt kèm mất thăng bằng nghiêm trọng, phải xem đó là tình huống cấp cứu, không chờ xem triệu chứng có tự hết.
Người cao tuổi: Giữa hoảng loạn vì chóng mặt và chủ quan với dấu hiệu nguy hiểm
Người cao tuổi là nhóm dễ mắc đột quỵ, nhưng lại thường đứng giữa hai thái cực: quá sợ hãi hoặc quá chủ quan. Có người từng chăm sóc chồng nằm liệt giường suốt 4 năm do tai biến rồi qua đời vì phát hiện đột quỵ quá muộn, nên chỉ cần hơi chóng mặt là lập tức nghĩ mình sắp đột quỵ, đòi vào viện bằng được. Ở chiều ngược lại, nhiều cụ lại xem hoa mắt, loạng choạng là “bình thường của tuổi già” và bỏ qua.
Theo TS.BS Tạ Quang Thành, Phó Giám đốc một bệnh viện lão khoa, chóng mặt đơn độc hiếm khi là đột quỵ; nhưng khi chóng mặt đi kèm mất thăng bằng nghiêm trọng, nhìn đôi, nói khó, nuốt khó hoặc tê yếu một bên cơ thể, đó phải được xem như cấp cứu đột quỵ. Ông nhấn mạnh, nhận biết rõ các dấu hiệu đi kèm giúp người bệnh và gia đình tránh hoảng loạn không cần thiết nhưng vẫn không bỏ sót “giờ vàng” điều trị. Cũng cần nhớ, một cơn chóng mặt thoáng qua hay ngã bất ngờ ở người cao tuổi đôi khi không phải đột quỵ mà có thể do xuất huyết tiêu hóa âm thầm. Vấn đề không phải là hoảng sợ mọi triệu chứng, mà là biết khi nào phải coi đó là cảnh báo trước đột quỵ.
Nhận biết TIA sớm: Đừng chờ, hãy hành động trong từng phút
Nhận biết TIA sớm không cần kiến thức y khoa phức tạp, mà cần để ý một nguyên tắc: mọi thay đổi thần kinh xuất hiện đột ngột, khác hẳn trạng thái bình thường, đều phải được coi là nghi ngờ. Một cách đơn giản là áp dụng bài test quen thuộc: yêu cầu người bệnh cười, giơ hai tay, nói một câu ngắn. Nếu một bên mặt bị xệ, một tay không giữ được ở vị trí bình thường hoặc lời nói trở nên bất thường, cần gọi cấp cứu ngay.
Sai lầm phổ biến nhất là chờ xem triệu chứng có tự hết không. Thực tế, việc triệu chứng biến mất là đặc điểm làm TIA dễ bị bỏ qua, trong khi nguy cơ đột quỵ thực sự lại đặc biệt cao trong những ngày đầu sau TIA. Người có triệu chứng nghi ngờ TIA cần được đánh giá khẩn cấp, ngay cả khi các dấu hiệu đã biến mất. Các bác sĩ sẽ đo huyết áp, làm xét nghiệm máu, điện tim và chụp chiếu phù hợp để tìm nguyên nhân gián đoạn dòng máu lên não, rồi đưa ra biện pháp giảm nguy cơ đột quỵ trong tương lai. Nói cách khác, TIA không phải “cơn bệnh nhẹ” chỉ vì nó tự hết; đó là cơ hội hiếm hoi để chúng ta ngăn một cơn đột quỵ nặng nề ở phía trước.
