Đột quỵ nhẹ TIA là gì và vì sao không được mừng vội?
Đột quỵ nhẹ TIA (cơn thiếu máu não thoáng qua) là tình trạng dòng máu lên một vùng não bị gián đoạn tạm thời, gây ra các triệu chứng thần kinh thoáng qua như nói khó, yếu tay chân đột ngột, mất thăng bằng hay nhìn mờ rồi tự biến mất trong vòng vài phút đến dưới 24 giờ, nhưng nguy cơ đột quỵ thực sự vẫn còn rất cao.
Cái tên “đột quỵ nhẹ” dễ khiến người bệnh chủ quan, coi đó là cơn mệt thoáng qua. Đây là hiểu lầm nguy hiểm. TIA được xem là dấu hiệu cảnh báo quan trọng của một cơn đột quỵ thực sự và Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ xem TIA là một “cơn đột quỵ cảnh báo” vì gần 1/5 người bị TIA có thể gặp đột quỵ trong vòng 90 ngày. Nói cách khác, việc triệu chứng biến mất không phải tin tốt, mà là “chuông báo cháy” cho não. Nếu bỏ qua, bạn đánh cược cả khả năng đi lại, nói chuyện và trí nhớ của mình chỉ vì vài phút chủ quan.
Những triệu chứng thần kinh thoáng qua tuyệt đối không được bỏ qua
Điểm mấu chốt khi nhận diện đột quỵ nhẹ TIA là sự xuất hiện đột ngột của các triệu chứng thần kinh thoáng qua, khác hẳn trạng thái bình thường, dù chúng biến mất nhanh chóng. Nhiều người nhầm đây là tụt huyết áp, mệt, hay “trái gió trở trời” nên chờ xem có tự hết, vô tình bỏ lỡ “cửa sổ vàng” để phòng đột quỵ.
- Đột ngột chóng mặt, mất thăng bằng, phải vịn tường, đi loạng choạng hoặc khó phối hợp động tác.
- Thị lực thay đổi đột ngột: nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực một hay hai mắt rồi lại bình thường.
- Một bên mặt, tay hoặc chân đột nhiên yếu, tê, khó nâng tay, cầm nắm; mặt xệ, cười lệch.
- Đang nói chuyện bình thường bỗng nói khó, nói ngọng, không hiểu lời người khác.
- Đau đầu dữ dội, bất thường, xuất hiện bất ngờ, nhất là khi kèm chóng mặt, nôn ói, rối loạn thị lực.
Đáng lo hơn, có những trường hợp đang trò chuyện bình thường, người bệnh bỗng nói khó, tay chân yếu hoặc bước đi không vững, rồi chỉ vài phút sau mọi thứ gần như trở lại bình thường. Chính kiểu biến mất nhanh này khiến TIA bị bỏ sót nhiều nhất – trong khi đó lại là dấu hiệu cảnh báo đột quỵ rõ ràng nhất.
Tại sao triệu chứng tự hết vẫn là dấu hiệu cảnh báo đột quỵ?
Nhiều người cho rằng nếu méo miệng, yếu tay chân đột ngột rồi tự hết thì “không sao nữa”. Đây là suy nghĩ rất nguy hiểm. Thực tế, TIA gây ra các triệu chứng giống đột quỵ nhưng thường chỉ kéo dài vài phút đến dưới 24 giờ – nghĩa là não đã từng bị thiếu máu, chỉ là may mắn chưa bị tổn thương vĩnh viễn.
Chính việc triệu chứng biến mất khiến người bệnh chủ quan, coi đó là mỏi mắt, chóng mặt, đau đầu hay mệt thoáng qua. Nhưng Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ nhấn mạnh TIA là “cơn đột quỵ cảnh báo” vì nó cho thấy người bệnh có nguy cơ tiếp tục xảy ra đột quỵ trong thời gian ngắn. Khi bạn bỏ qua TIA, bạn bỏ luôn cơ hội được bác sĩ tìm nguyên nhân gây gián đoạn dòng máu lên não và đánh giá, giảm nguy cơ cho cơn đột quỵ tiếp theo. Nói thẳng: TIA không phải “báo động giả”, mà là lần cảnh báo cuối cùng trước khi não tổn thương không hồi phục.
Sau khi nghi ngờ TIA: Cần làm gì, ngay lập tức?
Khi đối mặt với các dấu hiệu cảnh báo đột quỵ, điều nguy hiểm nhất là chờ thêm “vài phút xem có tự hết không”. Nếu bản thân hoặc người bên cạnh đột ngột xuất hiện méo miệng, xệ một bên mặt; yếu hoặc tê một bên tay, chân; nói khó, nói ngọng hoặc không hiểu lời; đột ngột mất hoặc rối loạn thị lực; chóng mặt, mất thăng bằng nghiêm trọng; đau đầu dữ dội bất thường, tuyệt đối không nên chờ triệu chứng tự hết và cũng không nên tự lái xe đến bệnh viện.
- Gọi cấp cứu ngay để được hướng dẫn và hỗ trợ phù hợp, thay vì tự di chuyển.
- Ghi nhớ (hoặc ghi lại) thời điểm bắt đầu triệu chứng, vì thời gian khởi phát rất quan trọng cho điều trị.
- Quan sát, mô tả rõ các triệu chứng thần kinh thoáng qua đã xảy ra: nói khó, yếu tay chân đột ngột, nhìn mờ, mất thăng bằng…
- Tuân thủ đánh giá khẩn cấp dù triệu chứng đã biến mất, vì người nghi ngờ TIA cần được bác sĩ tìm nguyên nhân và đánh giá nguy cơ đột quỵ tiếp theo.
Thông điệp quan trọng là: hết triệu chứng không có nghĩa hết nguy hiểm. Người từng trải qua TIA cần được đánh giá y tế sớm để xác định nguyên nhân và phòng ngừa đột quỵ. Đừng để vài phút chủ quan đánh đổi bằng cả cuộc đời còn lại.
