Đột quỵ nhẹ TIA: cơn thoáng qua nhưng là hồi chuông báo động
Đột quỵ nhẹ TIA (cơn thiếu máu não thoáng qua) là tình trạng dòng máu lên một vùng não bị gián đoạn trong thời gian ngắn, gây ra các triệu chứng thần kinh như nói khó khăn, yếu tay chân đột ngột, nhìn mờ hoặc mất thăng bằng, sau đó biến mất trong vài phút đến dưới 24 giờ; dù triệu chứng thoáng qua, đây vẫn là dấu hiệu cảnh báo đột quỵ nghiêm trọng cần được xử trí khẩn cấp. Điều đáng tranh luận nhất ở TIA là tâm lý chủ quan. Tên gọi "đột quỵ nhẹ" khiến nhiều người nghĩ đó là cơn mệt nhất thời, nghỉ ngơi rồi thôi. Trên thực tế, TIA được xem là dấu hiệu cảnh báo quan trọng của một cơn đột quỵ thực sự. Các triệu chứng có thể biến mất sau vài phút hoặc vài giờ, nhưng điều đó không có nghĩa là nguy cơ đã chấm dứt. Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ gọi TIA là một "cơn đột quỵ cảnh báo", bởi đây có thể là dấu hiệu cho thấy người bệnh có nguy cơ tiếp tục xảy ra đột quỵ. Đây không phải chuyện "xem sao đã" mà là thời điểm phải đi viện ngay.
Những dấu hiệu cảnh báo đột quỵ thường bị bỏ qua
Các triệu chứng thoáng qua của đột quỵ nhẹ TIA rất dễ bị hiểu lầm là mệt mỏi, tụt huyết áp hay đau đầu thông thường. Nhưng khi chúng xuất hiện đột ngột, khác hẳn trạng thái bình thường, đó là lúc bạn cần nghi ngờ. Những dấu hiệu cảnh báo đột quỵ đáng chú ý gồm: tê bì, yếu tay chân đột ngột; méo miệng; nói khó khăn, nói ngọng, nói líu; nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực một bên mắt; chóng mặt, mất thăng bằng, đi loạng choạng. Tê hoặc yếu đột ngột một bên cơ thể – một bên mặt, một cánh tay hoặc một chân – là biểu hiện điển hình của TIA và đột quỵ, khiến người bệnh khó nâng tay, cầm nắm đồ vật hoặc nụ cười lệch. Theo Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ, TIA gây ra các triệu chứng giống đột quỵ nhưng thường chỉ kéo dài vài phút đến dưới 24 giờ. Nếu những dấu hiệu này xuất hiện rồi tự hết, đó càng là lý do phải lo, chứ không phải để thở phào.
Vì sao triệu chứng hết vẫn phải đi cấp cứu ngay?
Điểm nguy hiểm nhất của TIA là triệu chứng có thể biến mất nhanh chóng. Người đang nói chuyện bình thường có thể bỗng nói khó, tay chân yếu, bước đi không vững, rồi vài phút sau mọi thứ trở lại như cũ. Nhiều gia đình xem đó là "qua cơn" và tiếp tục sinh hoạt như không có gì xảy ra – đây là sai lầm có thể phải trả giá bằng một cơn đột quỵ thật sự. Các triệu chứng thường biến mất hoàn toàn trong vòng 24 giờ, nhưng điều đó không có nghĩa là nguy cơ đã chấm dứt. Gần 1/5 người được xác định hoặc nghi ngờ TIA có thể bị đột quỵ trong vòng 90 ngày, và một tỷ lệ đáng kể các ca đột quỵ sau TIA xảy ra rất sớm, đặc biệt trong những ngày đầu. Câu nói trích dẫn được ở đây là: "Theo Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ, TIA gây ra các triệu chứng giống đột quỵ nhưng thường chỉ kéo dài vài phút đến dưới 24 giờ". Nếu bạn để lỡ cơ hội đi viện khi triệu chứng vừa xuất hiện, bạn đang bỏ qua giai đoạn vàng để phòng đột quỵ.
Cách tự nhận biết nhanh và khi nào phải gọi cấp cứu
Thực tế, người chứng kiến cơn TIA thường là "nhân viên cấp cứu" đầu tiên. Bạn không cần thiết bị y tế, chỉ cần vài hành động đơn giản: yêu cầu người nghi ngờ bị TIA cười, giơ hai tay và nói một câu ngắn. Nếu một bên mặt bị xệ, một cánh tay không giữ được ở vị trí bình thường hoặc lời nói trở nên khó hiểu, hãy coi đó là tình huống cấp cứu và gọi ngay 115. Ngoài ra, hãy để ý các thay đổi xảy ra đột ngột: mất thăng bằng, chóng mặt kiểu xoay, đi không vững; thị lực đột nhiên mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực ở một bên mắt; cơn đau đầu dữ dội bất thường, khác hẳn những lần trước, đặc biệt khi kèm nôn ói, chóng mặt hoặc rối loạn thị lực. Theo khuyến cáo, người có triệu chứng nghi ngờ TIA cần được đánh giá khẩn cấp, ngay cả khi các dấu hiệu đã biến mất. Đừng chờ xem triệu chứng có tự hết, vì mỗi phút chậm trễ là thêm một phần não có thể bị tổn thương.
Thông điệp cuối cùng: chủ động đi viện, đừng chờ đột quỵ xảy ra
TIA không phải "cơn báo động giả" mà là lời cảnh báo nghiêm túc từ não bộ. Khi cơ thể gửi đi những tín hiệu như yếu tay chân đột ngột, nói khó khăn, méo miệng, nhìn mờ hoặc mất thăng bằng, dù chỉ thoáng qua, đó là sự cố của tuần hoàn não chứ không phải chuyện mỏi mắt hay thiếu ngủ. Tê bì, yếu tay chân, nói khó, nhìn mờ hay mất thăng bằng xuất hiện đột ngột rồi tự hết vẫn có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm của một cơn đột quỵ. Thông điệp đơn giản nhưng mang tính quyết định là: hết triệu chứng vẫn phải đi viện. Nếu một người đột nhiên méo miệng, yếu hoặc tê một bên cơ thể, nói khó, rối loạn thị lực, chóng mặt kèm mất thăng bằng nghiêm trọng hoặc xuất hiện cơn đau đầu dữ dội bất thường, cần coi đây là tình huống cấp cứu. Chủ động gọi cấp cứu, ghi nhớ thời điểm bắt đầu triệu chứng và đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng xử trí đột quỵ là cách thiết thực nhất để giảm nguy cơ biến TIA thành thảm kịch.
