Một ngày hội văn hóa trên phạm vi toàn quốc
Ngày Văn hóa Việt Nam là dịp sinh hoạt văn hóa trên phạm vi toàn quốc, nơi người dân cùng tham gia gìn giữ, thực hành và lan tỏa bản sắc dân tộc thông qua các chương trình nghệ thuật, thể thao, triển lãm và hoạt động cộng đồng. Năm nay, ngày 24/11 lần đầu được tổ chức trên cả nước, với 406 chương trình và hoạt động dự kiến triển khai tại 34 tỉnh, thành phố. Quy mô ấy đáng chú ý không chỉ vì con số lớn, mà còn vì văn hóa được đặt trong đời sống thường ngày thay vì giới hạn ở sân khấu hay lễ kỷ niệm. Ngày hội được gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc 18/11, tạo cơ hội để cộng đồng cùng tham gia và thể hiện vai trò chủ thể trong việc trao truyền giá trị văn hóa.
Các hoạt động được chia thành sáu nhóm: truyền thông; sự kiện văn hóa, thể thao và du lịch; bảo tồn di sản, phát triển văn hóa đọc và giáo dục văn hóa; sinh hoạt tại khu dân cư; quảng bá giá trị văn hóa; cùng biểu dương những mô hình tiêu biểu. Cách thiết kế này mở rộng ý nghĩa của Ngày Văn hóa Việt Nam: không chỉ mời người dân đến xem, mà còn khuyến khích họ sáng tạo, thực hành và gìn giữ di sản. Đây là hướng đi thuyết phục hơn một chuỗi chương trình chỉ tập trung vào biểu diễn, bởi sự tham gia của cộng đồng mới giúp hoạt động văn hóa có sức sống lâu dài.
Dấu mốc 80 năm và lời mời người dân tham gia
Ngày hội năm nay gắn với kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, diễn ra ngày 24/11/1946. Mốc lịch sử này tạo chiều sâu cho chuỗi hoạt động, đồng thời nhắc rằng văn hóa là một phần của công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước, chứ không phải phần trang trí bên lề. Lễ kỷ niệm dự kiến diễn ra lúc 9 giờ ngày 24/11 tại Nhà hát Hồ Gươm, Hà Nội, được truyền hình trực tiếp trên VTV1 và phát thanh trực tiếp trên VOV1.
Điểm đáng mong đợi là chương trình không chỉ hướng đến khán giả tại các địa điểm tổ chức. Hoạt động cộng đồng “Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống”, diễn ra từ ngày 12/10 đến 30/11, mời mọi người chia sẻ giai điệu gắn với đời sống và sáng tạo tác phẩm âm thanh có chất liệu văn hóa dân gian. Cùng với hàng loạt hoạt động văn hóa, nghệ thuật tại các địa phương, cách tiếp cận này giúp người dân trở thành người góp tiếng nói, không chỉ là người tiếp nhận. Giá trị của ngày hội sẽ được đo bằng mức độ những thực hành ấy tiếp tục sau khi sân khấu khép lại.
Quảng Ninh đưa chuỗi sự kiện về gần khu dân cư
Trong 406 chương trình toàn quốc, Quảng Ninh dự kiến tổ chức 88 hoạt động: 11 hoạt động cấp thành phố và 77 hoạt động tại cấp xã, phường, đặc khu. Con số này cho thấy trọng tâm của các sự kiện Quảng Ninh không chỉ nằm ở những sân khấu lớn, mà còn trải rộng đến cộng đồng địa phương. Việc tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 gắn với Ngày hội Đại đoàn kết 18/11 cũng tạo thành một Tuần văn hóa có kết nối giữa sinh hoạt cộng đồng, bảo tồn di sản và phát triển du lịch. Đây là điểm nhấn hợp lý: văn hóa địa phương có cơ hội được biểu đạt ngay tại nơi người dân sống.
Chương trình mở đầu bằng lễ kỷ niệm 90 năm Ngày Truyền thống công nhân Vùng mỏ - Truyền thống ngành Than, ngày 7/11 tại Quảng trường 12/11, phường Cẩm Phả, dự kiến có khoảng 10.000 người tham dự. Tiếp đó, Ngày hội văn hóa cộng đồng các dân tộc thành phố Quảng Ninh diễn ra ngày 15/11 tại Quảng trường 30/10, phường Hạ Long, với quy mô khoảng 20.000 người. Hai sự kiện lớn tạo điểm hẹn chung, nhưng sức nặng của chuỗi hoạt động còn nằm ở 77 chương trình cấp cơ sở, nơi bản sắc có thể được thể hiện bằng tiếng nói và thực hành riêng của từng cộng đồng.
Yên Tử và sức sống của Tuần văn hóa
Ngày 20/11, chương trình nghệ thuật đặc biệt quảng bá giá trị di sản văn hóa thế giới Yên Tử dự kiến diễn ra tại Quảng trường Minh Tâm, với khoảng 10.000 người. Trong tháng 11, Quảng Ninh còn tổ chức chương trình nghệ thuật Quảng Ninh - Quảng Tây, Trung Quốc; liên hoan tiếng hát khu dân cư cấp thành phố ngày 24/11; cùng các hoạt động tại địa phương như Live Concert “Trở về ký ức” ở Cẩm Phả và chợ phiên văn hóa vùng cao tại Ba Chẽ.
Chuỗi chương trình cho thấy Tuần văn hóa có thể kết nối di sản, nghệ thuật đương đại và sinh hoạt khu dân cư thay vì tách chúng thành những mảng riêng. Yên Tử mang đến điểm nhấn di sản; các hoạt động cấp cơ sở tạo không gian để cộng đồng thể hiện sắc thái địa phương. Khi các lớp hoạt động này bổ trợ nhau, du khách có thêm lý do tìm hiểu văn hóa vùng mỏ, còn người dân có cơ hội trực tiếp bảo tồn và truyền lại giá trị của mình. Đó là thước đo đáng tin cậy hơn cho thành công của một ngày hội: văn hóa hiện diện trong đời sống, không dừng ở lịch sự kiện.
