Cao tốc Bảo Lộc - Liên Khương: “Mắt xích” 66km và bài toán thời gian
Cao tốc Bảo Lộc - Liên Khương là đoạn tuyến dài khoảng 66km, giữ vai trò mắt xích quan trọng trên trục cao tốc Dầu Giây - Liên Khương, được kỳ vọng rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển TP.HCM – Đà Lạt, tăng năng lực vận tải và hoàn thiện kết nối khu vực Đông Nam Bộ với Tây Nguyên. Tuyến cao tốc này cùng với các dự án Tân Phú - Bảo Lộc và Liên Khương - Prenn tạo thành trục dọc chiến lược, thay đổi cách người dân, du khách và doanh nghiệp di chuyển, vận chuyển hàng hóa trên hành lang kinh tế Quốc lộ 20. Vấn đề không còn là “có làm hay không” mà là “làm nhanh đến mức nào” để không lỡ nhịp với nhu cầu đi lại đang tăng và chủ trương hoàn thiện mạng lưới cao tốc quốc gia.
Trong bức tranh đó, cao tốc Bảo Lộc - Liên Khương được đầu tư theo phương thức đối tác công – tư, với quy mô 4 làn xe, giai đoạn 1 nền đường 17m, tốc độ 80 km/h, hướng tới hoàn chỉnh 4 làn cao tốc tốc độ 100 km/h sau khi mở rộng lên 24,75m. Đây không chỉ là một dự án hạ tầng giao thông, mà là phép thử về khả năng tổ chức, điều phối giữa trung ương – địa phương – nhà đầu tư để đẩy nhanh tiến độ xây dựng đường cao tốc, tránh kịch bản “giải phóng mặt bằng chậm, thi công đội tiến độ” vốn đã quá quen trong nhiều chương trình hạ tầng lớn.
Tiến độ giải phóng mặt bằng tại Ninh Gia: 54,91% không đủ để yên tâm
Trọng tâm hiện nay của dự án là công tác giải phóng mặt bằng tại xã Ninh Gia, nơi vẫn tồn tại vướng mắc phần đất quốc phòng 8,32 ha do Trung tâm Huấn luyện Dã ngoại – Học viện Lục quân quản lý. Chiều 8/9, lãnh đạo UBND tỉnh Lâm Đồng đã phải trực tiếp làm việc với các đơn vị liên quan để tháo gỡ vướng mắc trong giải phóng mặt bằng đất quốc phòng phục vụ cao tốc Bảo Lộc - Liên Khương. Việc địa phương đã ban hành thông báo thu hồi phần đất này từ ngày 12/3/2026 nhưng đến nay vẫn chưa thống nhất được phương án xử lý, cho thấy nút thắt không còn nằm ở người dân mà chủ yếu ở sự thiếu thống nhất giữa các cơ quan nhà nước với nhau.
Đến ngày 3/8, xã Ninh Gia đã phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ cho 109 trường hợp với tổng kinh phí hơn 225,24 tỷ đồng; 90 trường hợp đã nhận tiền, bàn giao mặt bằng tương ứng hơn 168 tỷ đồng. Tổng diện tích đã bàn giao cho đơn vị thi công đạt 32,34 ha, tương đương 54,91% diện tích đất thu hồi. “Tổng diện tích đã bàn giao cho đơn vị thi công đạt 32,34 ha, tương đương 54,91% diện tích đất thu hồi”. Con số trên giấy có vẻ tích cực, nhưng với một tuyến cao tốc đòi hỏi mặt bằng đồng bộ theo chiều dài, bất cứ đoạn đứt gãy nào cũng có thể kéo lùi toàn bộ tiến độ. Ở đây, 8,32 ha đất quốc phòng chưa được xử lý dứt điểm chính là “điểm nghẽn vàng” có nguy cơ bẻ cong mọi kế hoạch thi công 30 tháng đã đặt ra.
Vướng mắc đất quốc phòng: Không thể coi là chuyện “riêng” của quốc phòng
Vấn đề giải phóng mặt bằng đất quốc phòng tại Ninh Gia cho thấy một thực tế: thiếu một cơ chế thống nhất, minh bạch và đủ nhanh để chuyển đổi phần đất phục vụ mục đích quốc phòng sang mục tiêu hạ tầng chiến lược khi cần thiết. Khu vực này hiện có 19 hộ dân sản xuất nông nghiệp, nhưng việc thu hồi chưa thể hoàn tất vì các đơn vị liên quan chưa thống nhất về phương án xử lý. Sở Nông nghiệp và Môi trường đề nghị đo đạc, kiểm đếm, lập hồ sơ bồi thường; trong khi Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh cho rằng không thực hiện bồi thường, hỗ trợ về đất và tài sản trên đất mà để hộ dân tận thu tài sản rồi bàn giao mặt bằng. Đây là sự khác biệt quan điểm điển hình, và nếu không có cơ chế phân định trách nhiệm, rất dễ đẩy rủi ro pháp lý về phía chính quyền cơ sở.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh đã yêu cầu UBND xã Ninh Gia căn cứ hướng dẫn của Học viện Lục quân và Sở Nông nghiệp và Môi trường, khẩn trương chi trả cho các hộ dân theo đúng quy định để đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng. Đây là bước đi cần thiết nhưng vẫn mang tính xử lý tình huống. Bài học dài hạn là: với các dự án trọng điểm quốc gia, phần đất quốc phòng nằm trên hành lang tuyến phải được “chuẩn hóa thủ tục” ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, tránh cảnh tới lúc thi công mới loay hoay tranh luận bồi thường – không bồi thường. Nếu coi kết nối hạ tầng cũng là một phần an ninh quốc gia, thì giải quyết nhanh, dứt điểm các vướng mắc đất quốc phòng nên được xem là nhiệm vụ chung, không phải câu chuyện “nhường đường” một chiều.
Liên kết chuỗi Dầu Giây – Bảo Lộc – Liên Khương: Không thể để một đoạn chậm cả tuyến
Cao tốc Bảo Lộc - Liên Khương không đứng một mình; nó là một “mắt xích” trong chuỗi Dầu Giây – Tân Phú – Bảo Lộc – Liên Khương. Ở phía Nam, dự án cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc dài khoảng 65,88km, trong đó 11,91km qua Đồng Nai và 53,97km qua Lâm Đồng, được xác định là dự án giao thông trọng điểm, góp phần hoàn thiện tuyến cao tốc Dầu Giây - Liên Khương, tăng cường kết nối Lâm Đồng Đông Nam Bộ và mạng lưới giao thông quốc gia. Dự án này thuộc nhóm A, được phân kỳ 4 làn xe, nền đường 17m, sau đó mở rộng lên 22m với 4 làn và 2 làn dừng khẩn cấp. Cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc thực hiện theo hợp đồng BOT, thời gian triển khai từ 2022 đến 2027, dự kiến đưa vào khai thác quý 4/2027.
Ngày 14/9, Hội đồng thẩm định đã họp để xem xét điều chỉnh phạm vi, quy mô, địa điểm, thời gian triển khai và tổng mức đầu tư của dự án Tân Phú - Bảo Lộc nhằm nâng cấp, hoàn thiện tuyến theo quy hoạch. Theo nội dung thẩm định, việc điều chỉnh diễn ra trong bối cảnh Chính phủ yêu cầu rà soát, nâng cấp các tuyến cao tốc đã đầu tư phân kỳ; Kết luận số 97-KL/TW ngày 5/10/2024 cũng nhấn mạnh nhu cầu kịp thời nâng cấp, mở rộng các tuyến phân kỳ. “Phương án đầu tư hoàn chỉnh ngay từ đầu có thể tiết kiệm khoảng 422 tỷ đồng so với mở rộng sau”. Đặt cạnh áp lực tiến độ cao tốc Bảo Lộc - Liên Khương, có thể thấy một nghịch lý: trong khi cả nước bàn cách tiết kiệm hàng trăm tỷ nhờ đầu tư đồng bộ ngay từ đầu, chỉ một vài ha đất quốc phòng bị treo có thể khiến chi phí xã hội tăng gấp nhiều lần vì chậm khai thác toàn tuyến.
Người dân cần gì từ dự án này: không chỉ là đường mới mà là thời gian sống
Khi hoàn thành cùng các đoạn kết nối, tuyến cao tốc này được kỳ vọng rút ngắn thời gian di chuyển từ TP.HCM đến Đà Lạt từ khoảng 6 giờ xuống còn 3 giờ, đồng thời giảm áp lực cho Quốc lộ 20 vốn thường xuyên quá tải và tiềm ẩn nhiều rủi ro. Với người dân, đó không đơn thuần là con số trên đồng hồ; đó là số giờ dành cho gia đình, công việc, du lịch, là chi phí vận tải hàng hóa giảm, là rủi ro tai nạn ít hơn. Khi đi vào hoạt động, cao tốc còn được kỳ vọng nâng cao năng lực vận chuyển hàng hóa, thúc đẩy liên kết kinh tế – xã hội, phát triển du lịch và mở rộng không gian đô thị của Lâm Đồng cũng như Tây Nguyên.
Tuy nhiên, mọi kỳ vọng chỉ là lời hứa nếu cao tốc Bảo Lộc - Liên Khương không được giải phóng mặt bằng đúng thời hạn và thi công trọn vẹn 30 tháng như kế hoạch. Tiến độ xây dựng đường cao tốc không phải là bảng thống kê trong báo cáo; nó là thước đo niềm tin của người dân vào các cam kết phát triển hạ tầng. Kết luận buổi làm việc về Tân Phú - Bảo Lộc, lãnh đạo Lâm Đồng yêu cầu làm rõ phương án tài chính, nguồn vốn, nhu cầu sử dụng đất và không làm phát sinh thêm giải phóng mặt bằng nếu không thực sự cần thiết. Đó cũng nên là tinh thần cho Bảo Lộc - Liên Khương: dứt khoát với “vướng mắc nhỏ”, minh bạch trong bồi thường, chia sẻ hài hòa giữa lợi ích quốc phòng và lợi ích phát triển, để những km cao tốc không mãi nằm trên bản vẽ.
