Giải phóng mặt bằng cao tốc Bảo Lộc - Liên Khương là gì và vì sao lại thành nút thắt?
Giải phóng mặt bằng cao tốc Bảo Lộc - Liên Khương là quá trình Nhà nước kiểm kê, thu hồi và bồi thường đất đai, tài sản của hàng nghìn hộ dân và đơn vị để xây dựng một tuyến cao tốc trọng điểm, trong đó phải xử lý hài hòa lợi ích phát triển hạ tầng giao thông với sinh kế, chỗ ở và quyền lợi chính đáng của người dân, đồng thời bảo đảm tính pháp lý đối với phần đất quốc phòng và các loại đất chuyên dùng khác. Nhìn từ Lâm Đồng, đây không chỉ là thủ tục kỹ thuật mà là phép thử về khả năng gắn ý Đảng với lòng dân trên một dự án hạ tầng giao thông chiến lược. Từ góc độ dư luận, nút thắt giải phóng mặt bằng Lâm Đồng nếu không được tháo sớm sẽ làm chậm toàn bộ tiến độ cao tốc Bảo Lộc Liên Khương và kéo dài tâm lý bất an của những hộ phải di dời, tái định cư công trình.
Ý Đảng – lòng dân: người dân sẵn sàng nhường đất nhưng đòi hỏi sự công bằng
Điểm đáng chú ý ở Lâm Đồng là sự đồng thuận khá rõ của người dân dọc tuyến cao tốc Bảo Lộc Liên Khương. Họ hiểu đây là dự án hạ tầng giao thông trọng điểm, mở ra cơ hội kết nối, buôn bán và phát triển kinh tế cho cả vùng. Gia đình bà Vũ Thị Trâm ở xã Bảo Thuận chấp nhận giải tỏa toàn bộ nhà ở và hơn 2.500 m² vườn cây cà phê, sầu riêng, bơ dù đó là nguồn thu đáng kể, nhưng bà chỉ mong Nhà nước triển khai nhanh để sớm ổn định cuộc sống. Theo Báo Lâm Đồng, người dân khu vực Bảo Lộc đã bàn giao hơn 76% mặt bằng cho đơn vị thi công. Tuy vậy, câu chuyện giá bồi thường, kiểm kê tài sản và phương án tái định cư công trình vẫn là những băn khoăn nóng. Khi người dân so sánh bảng giá với giá thị trường, chênh lệch lớn khiến họ nghi ngờ tính công bằng. Nếu không giải thích thuyết phục, đồng thuận sẽ bị bào mòn dù tinh thần ủng hộ dự án vẫn còn.
Ninh Gia: điểm nóng đất quốc phòng và bài toán thủ tục, bồi thường
Đoạn cao tốc Bảo Lộc - Liên Khương qua xã Ninh Gia cho thấy một lớp vướng mới: đất quốc phòng. Tuyến đi qua địa bàn dài 7,824 km, cần thu hồi khoảng 58,89 ha đất, trong đó có khoảng 8,2 ha thuộc Trung tâm Huấn luyện dã ngoại – Học viện Lục quân. Về nguyên tắc, đây là đất quốc phòng, nhưng nhiều hộ dân đang sản xuất nông nghiệp trên đó, tạo ra tình trạng “một thửa đất, nhiều mối quan hệ”. Mấu chốt gây gián đoạn là cách hiểu khác nhau giữa các đơn vị về trình tự, thủ tục thu hồi, cũng như việc có bồi thường cây trồng, vật kiến trúc trên đất quốc phòng hay không. Có lúc Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh cho rằng không bồi thường đối với đơn vị quản lý đất; sau đó lại công khai phương án hỗ trợ 80% giá trị tài sản với tổng số tiền được tính toán hơn 9 tỷ đồng. Sự lúng túng này cho thấy muốn giải phóng mặt bằng Lâm Đồng nhanh, phải thống nhất quan điểm pháp lý trước khi đưa ra chính sách.
Chiến lược tháo gỡ: phối hợp liên ngành và minh bạch quyền lợi người dân
Cuộc làm việc do Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Hồng Hải chủ trì về đoạn Ninh Gia là tín hiệu mạnh cho thấy tỉnh đang chọn hướng giải quyết dựa trên phối hợp liên ngành và đối thoại trực tiếp. Tỉnh yêu cầu xã Ninh Gia, Trung tâm Phát triển quỹ đất, Sở Nông nghiệp và Môi trường, cùng đơn vị quốc phòng phải làm rõ từng khâu: đo đạc, kiểm đếm, hồ sơ pháp lý sử dụng đất và phương án bồi thường cây trồng, vật kiến trúc. Ở các địa phương khác, chính quyền cấp xã, phường phối hợp với Trung tâm Phát triển quỹ đất rà soát từng hồ sơ, không để trường hợp đủ điều kiện bị chậm, đồng thời giải thích để người dân hiểu rõ quyền lợi. Đây chính là chiến lược: thay vì áp đặt, Nhà nước chọn cách gỡ từng điểm nghẽn thủ tục, công khai các phương án, bảo đảm người dân được bồi thường sát thực tế và có phương án tái định cư công trình hợp lý. Khi niềm tin vào quy trình được củng cố, tiến độ dự án sẽ tự nhiên được kéo lên.
Kết luận: đẩy nhanh cao tốc phải đi cùng bảo vệ người nhường đất
Cao tốc Bảo Lộc Liên Khương là một phép thử cho cách Lâm Đồng triển khai dự án hạ tầng giao thông quy mô lớn: không chỉ chạy đua tiến độ mà còn phải giữ vững niềm tin của người dân và uy tín của chính quyền. Bài học từ Ninh Gia cho thấy mọi vướng mắc đều bắt nguồn từ chỗ chưa thống nhất cách hiểu pháp lý, chưa minh bạch đầy đủ về bồi thường và hỗ trợ. Ngược lại, nơi nào chính quyền xuống tận cơ sở, đối thoại, kiểm kê sát thực tế và xử lý từng hồ sơ cụ thể, nơi đó giải phóng mặt bằng diễn ra thuận lợi. Muốn đẩy nhanh dự án, tỉnh cần tiếp tục giữ nguyên tinh thần: lắng nghe ý kiến dân, công khai chính sách, bảo vệ quyền lợi người nhường đất và thống nhất tiếng nói giữa các sở ngành, đơn vị quốc phòng. Khi người dân thấy mình được tôn trọng trong quá trình thu hồi đất, con đường cao tốc sẽ sớm hình thành trên nền tảng đồng thuận chứ không phải sự hy sinh đơn phương.
