Thước đo đầu tư không chỉ là lượng vốn
Đầu tư Bắc Âu là dòng vốn và hoạt động hợp tác kinh doanh từ các quốc gia Bắc Âu, có thể đóng góp công nghệ, kinh nghiệm quản trị và năng lực sản xuất để giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị. Đây là lý do chất lượng hợp tác đáng được xem trọng hơn quy mô vốn được công bố.
Ngày 29/10, Hiệp hội Doanh nghiệp Bắc Âu tại Việt Nam tổ chức Diễn đàn Doanh nghiệp Bắc Âu - Việt Nam 2026, quy tụ hơn 100 lãnh đạo cấp cao từ cơ quan nhà nước, ngoại giao và doanh nghiệp hai bên. Diễn đàn hướng tới biến kết nối và cam kết thành dự án, cơ hội kinh doanh cụ thể. Bối cảnh cũng đòi hỏi cách nhìn rộng hơn về đầu tư: chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc, nên thu hút vốn mà không gia tăng giá trị tại chỗ sẽ khó tạo lợi thế lâu dài.
Vì vậy, vốn dài hạn cần được đánh giá qua khả năng tiếp tục tái đầu tư, tạo năng lực ngay tại Việt Nam và gắn kết với doanh nghiệp trong nước. Chủ tịch NordCham Việt Nam Thue Quist Thomasen đặt câu hỏi trọng tâm cho thập kỷ tới: khoản đầu tư nào sẽ gắn bó lâu dài, tái đầu tư và góp phần xây dựng năng lực tại đây? Đó là thước đo thực chất hơn tổng vốn đăng ký.
Chuyển giao công nghệ phải đến được doanh nghiệp
Điểm đáng giá của hợp tác là công nghệ và tri thức không dừng trong phạm vi một nhà máy có vốn nước ngoài. Đầu tư châu Âu có thể mang theo công nghệ tiên tiến, kinh nghiệm quản lý, phát triển nhân lực và liên kết với doanh nghiệp nội địa, qua đó mở đường để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.
Chuyển giao công nghệ chỉ tạo hiệu quả khi doanh nghiệp trong nước đủ khả năng tiếp nhận, vận hành và cải tiến. Các đối tác quốc tế có thể hỗ trợ đánh giá quy trình sản xuất, tư vấn tiêu chuẩn kỹ thuật, chuyển giao công nghệ và hợp tác nghiên cứu, phát triển. Đây nên là một phần thiết kế của dự án ngay từ đầu, thay vì lời hứa chung chung sau khi vốn đã được giải ngân.
Lợi ích này không chỉ dành cho tập đoàn lớn. Doanh nghiệp nhỏ cần hỗ trợ kỹ thuật và tài chính để đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc, cải thiện quy trình sản xuất và dùng năng lượng hiệu quả hơn. Nếu thiếu sự hỗ trợ ấy, tiêu chuẩn cao có thể trở thành rào cản khiến nhà cung ứng nội địa bị đứng ngoài. Nâng năng lực doanh nghiệp vì thế phải song hành với đưa công nghệ vào thị trường.
Chuỗi giá trị bền vững là đích đến, không phải khẩu hiệu
Bắc Âu có thế mạnh về khoa học - công nghệ, quản trị hiện đại, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững; Việt Nam có thị trường, năng lực sản xuất và nguồn nhân lực năng động. Kết nối hai phía có thể tạo động lực tăng trưởng và cơ hội hình thành chuỗi giá trị mới. Nhưng để quan hệ ấy bền, hợp tác cần tạo giá trị cho nhà sản xuất, người lao động và thị trường, chứ không chỉ mở rộng hoạt động thương mại.
Định hướng của TP. Hồ Chí Minh là chuyển từ thương mại và đầu tư sang cùng kiến tạo năng lực, lấy chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo làm động lực, rồi tiến từ đối thoại đến dự án cụ thể. Các lĩnh vực ưu tiên gồm năng lượng sạch, giao thông bền vững, kinh tế tuần hoàn, công nghiệp công nghệ cao, giải pháp môi trường và đô thị thông minh. Đây là nền tảng để phát triển chuỗi giá trị bền vững thay vì chỉ thu hút từng dự án rời rạc.
Quy mô không gian phát triển của TP. Hồ Chí Minh sau hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu vượt 6.772 km², với dân số trên 14 triệu người. Lợi thế về công nghiệp, cảng biển và logistics có thể hỗ trợ kết nối chuỗi, nhưng thành phố cũng phải cải thiện thủ tục, tính minh bạch và quản trị để doanh nghiệp yên tâm đầu tư lâu dài.
Từ niềm tin đến kết quả có thể kiểm chứng
Niềm tin đầu tư là điều kiện thuận lợi, không phải bằng chứng rằng mọi trở ngại đã được tháo gỡ. Tại Diễn đàn Hợp tác kinh tế thương mại Việt Nam – EU ngày 4/11 ở Hà Nội, lãnh đạo EU-ABC và EuroCham nhấn mạnh cơ hội thu hút đầu tư chất lượng cao, đồng thời lưu ý đến môi trường kinh doanh, nhân lực và khả năng tiếp cận năng lượng xanh.
Theo kết quả khảo sát BCI mới nhất của EuroCham được Phó Chủ tịch Torben Minko dẫn lại, 90% doanh nghiệp tham gia sẵn sàng giới thiệu Việt Nam là địa điểm kinh doanh hoặc đầu tư; 23% có tầm nhìn đầu tư dài hạn trên 20 năm. Tuy nhiên, kỳ vọng chỉ chuyển thành dự án khi thủ tục dễ dự đoán hơn và lao động có kỹ năng phù hợp.
Bước tiếp theo nên là biến các định hướng hợp tác thành chương trình có mục tiêu rõ ràng: dự án nào chuyển giao công nghệ, nhà cung ứng nào được nâng chuẩn, và giá trị bền vững nào được tạo ra. Với doanh nghiệp Việt Nam, cơ hội đi kèm yêu cầu về tiêu chuẩn, phát triển bền vững và nhân lực; với cơ quan quản lý, trách nhiệm là tạo điều kiện để doanh nghiệp đáp ứng được các yêu cầu ấy.
Kết luận, thành công của đầu tư Bắc Âu không nên được tính bằng lượng vốn hay số thỏa thuận, mà bằng công nghệ được tiếp nhận, doanh nghiệp trong nước trưởng thành và chuỗi cung ứng có khả năng cạnh tranh bền vững. Vốn dài hạn chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp Việt Nam làm chủ thêm năng lực phát triển.
