Khoảng cách giữa ngân sách và tiến độ thực hiện
Giải ngân khoa học công nghệ là quá trình đưa ngân sách đã được giao vào các nhiệm vụ, dự án nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chứ không chỉ là hoàn tất thủ tục phân bổ trên giấy. Đến ngày 26/10, cả nước giải ngân 21.693,48 tỷ đồng trong tổng ngân sách 52.680,28 tỷ đồng, đạt 41,18%. Con số này cho thấy nguồn lực được dành cho lĩnh vực ưu tiên vẫn chưa chuyển thành hoạt động tương xứng.
Tại hội nghị trực tuyến ngày 27/10 với các sở khoa học và công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ đánh giá tình hình giải ngân, trao đổi kinh nghiệm và bàn cách tháo gỡ vướng mắc. Đây không đơn thuần là câu chuyện tốc độ chi tiêu: khi còn ít thời gian trong năm, dự án chậm triển khai có nguy cơ không tạo ra kết quả đúng hạn. Vì thế, câu hỏi quan trọng không chỉ là đã giao bao nhiêu ngân sách, mà là vì sao vốn chưa tới được nhiệm vụ có thể thực hiện.

Địa phương là điểm nghẽn cần xử lý
Tỷ lệ giải ngân ngân sách địa phương chỉ đạt 38,49%, thấp hơn mức chung. Trong 28.032,79 tỷ đồng được giao cho chính quyền địa phương, mới giải ngân 10.789,36 tỷ đồng; còn 17.243,43 tỷ đồng chưa được sử dụng. Khoảng trống này lớn đến mức không thể giải thích bằng một nguyên nhân duy nhất: mỗi địa phương cần rà soát cụ thể vướng mắc về thủ tục, chuẩn bị dự án và khả năng tổ chức thực hiện.
Mức giải ngân cũng chênh lệch theo lĩnh vực: khoa học và công nghệ đạt 47,15%, đổi mới sáng tạo đạt 27,54%, còn chuyển đổi số đạt 30,23%. Như vậy, ngân sách đổi mới sáng tạo và kinh phí chuyển đổi số đang chậm hơn đáng kể so với nhóm khoa học và công nghệ. Bộ yêu cầu địa phương xác định rõ nguyên nhân khách quan, chủ quan, chủ động tháo gỡ và cập nhật số liệu hằng tuần, đồng thời đối chiếu với Kho bạc Nhà nước. Đây là bước cần thiết, nhưng chỉ có tác dụng nếu đi kèm trách nhiệm xử lý từng dự án.

Phân bổ gần đủ vẫn chưa bảo đảm dự án chạy nhanh
Hà Nội là ví dụ rõ ràng cho thấy phân bổ cao không đồng nghĩa với triển khai nhanh. Đến ngày 18/10, thành phố đã phân bổ 8.875,056 tỷ đồng, tương đương 97,63% kế hoạch. Tuy nhiên, tính cả vốn chuyển nguồn từ năm 2025, tổng ngân sách được giao là 9.925,851 tỷ đồng, trong khi giải ngân mới đạt 4.085,341 tỷ đồng, tương đương 41,16%. Khoảng cách giữa hai tỷ lệ cho thấy nút thắt có thể nằm sau khâu giao vốn: hồ sơ, chuẩn bị nhiệm vụ hoặc tiến độ triển khai.
Sự lệch nhịp giữa các nhóm chi càng đáng chú ý: đầu tư phát triển giải ngân 53,37%, còn chi thường xuyên chỉ đạt 26,28%. Với lĩnh vực công nghệ, nhiều nhiệm vụ cần mua sắm, thuê dịch vụ và triển khai giải pháp cụ thể; chậm ở những khâu này có thể khiến người dân và đơn vị thụ hưởng phải chờ các ứng dụng, dịch vụ dự kiến. Vì vậy, khâu chuẩn bị dự án phải được làm kỹ trước khi bố trí vốn, tránh giao ngân sách khi thủ tục chưa hoàn tất hoặc nhiệm vụ chưa sẵn sàng.

Đo kết quả, không chạy theo tỷ lệ
Đẩy nhanh giải ngân là cần thiết, nhưng ép chi cho kịp phần trăm có thể biến mục tiêu thành cuộc chạy đua hình thức. Bộ Khoa học và Công nghệ yêu cầu gắn kinh phí với sản phẩm đầu ra: việc cấp thêm vốn cần căn cứ vào tiến độ và kết quả đánh giá; đơn vị chủ trì chịu trách nhiệm về sản phẩm đã cam kết. Cách làm này phù hợp với nguyên tắc ngân sách khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải được sử dụng có chiến lược, hiệu quả, gắn với kết quả thực hiện nhiệm vụ.
Các địa phương cần chỉ rõ nhiệm vụ chậm, lý do và khả năng hoàn thành; với vốn bổ sung từ ngân sách trung ương không thể giải ngân trong năm, cần chủ động đề xuất hủy hoặc hoàn trả để điều chỉnh sang nhiệm vụ có khả năng hấp thụ vốn tốt hơn. Kết quả giải ngân cùng sản phẩm đầu ra năm nay sẽ làm căn cứ xem xét phân bổ ngân sách những năm sau. Vì thế, thước đo đúng không phải là chi hết bằng mọi giá, mà là đưa vốn đến đúng dự án, tháo gỡ điểm nghẽn và tạo ra kết quả kiểm chứng được.







