Từ câu lạc bộ truyền thống đến hệ sinh thái STEM thực hành
Câu lạc bộ STEM học sinh là mô hình ngoại khóa trong đó các em được học và thực hành kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán thông qua dự án, thí nghiệm, robot lập trình trường học, trò chơi tư duy và hoạt động nhóm, nhằm biến kiến thức khô khan trên lớp thành sản phẩm cụ thể gắn với đời sống và định hướng nghề nghiệp tương lai. Năm học 2026-2027, Trường THPT Nguyễn Hiền tại phường Bình Thới, TP.HCM đã đi một bước xa hơn khi tổ chức ngày hội chào đón học sinh lớp 10 gắn liền với ra mắt 25 câu lạc bộ trong không khí hội trại sôi động, chủ đề "Hòa sắc" nhấn mạnh mỗi học sinh là một màu sắc riêng, khác biệt nhưng có thể kết nối thành một tập thể đa dạng, rực rỡ.
25 câu lạc bộ, 4 nhóm và tham vọng đổi mới kỹ năng công nghệ phổ thông
Điểm khiến mô hình tại THPT Nguyễn Hiền đáng chú ý không phải số lượng câu lạc bộ, mà là triết lý giáo dục đằng sau con số 25 câu lạc bộ thuộc 4 nhóm: học thuật, kỹ năng, vận động và sở thích. Với 958 học sinh mới, chia vào 17 lớp, nhà trường đang xây dựng một hệ sinh thái sinh hoạt đa chiều, trong đó kỹ năng công nghệ phổ thông không bị tách rời khỏi giao tiếp, vận động và đam mê cá nhân. Câu lạc bộ STEM học sinh, câu lạc bộ An ninh mạng, cùng các câu lạc bộ ngoại ngữ, board game không chỉ để "giải trí có định hướng" mà còn tạo ra sản phẩm thực tế, như hệ thống bảo mật, robot di chuyển hay dự án học ngoại ngữ qua âm nhạc – điện ảnh. Đây là cách nhà trường trả lời câu hỏi: làm thế nào để học sinh phổ thông không bị tụt lại trong bối cảnh AI đang đổi định nghĩa về lao động và nghề nghiệp.
Robot, an ninh mạng và board game: công nghệ phải được sờ, thử và tranh luận
Ở câu lạc bộ STEM, học sinh được hướng dẫn lập trình cánh tay robot, thiết kế robot di chuyển và ứng dụng AI. Không còn cảnh học sinh ngồi ghi chép động năng, thế năng trên giấy; thầy Hà Cẩm Ân khẳng định các em phải vận dụng kiến thức để tạo ra sản phẩm vận hành được, tự tay kiểm chứng xem mình hiểu vật lý tới đâu. Đây là robot lập trình trường học đúng nghĩa: gắn kiến thức sách giáo khoa với cảm giác "đồ mình làm ra đang chạy". Song song, câu lạc bộ An ninh mạng đưa sinh viên Đại học Bách khoa vào hướng dẫn học sinh lớp 10 nhận diện lừa đảo trên không gian mạng, ứng dụng AI trong bảo mật và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đinh Quang Huy cho biết các em tiếp cận an toàn thông tin từ sớm để hình dung nghề nghiệp trong lĩnh vực này. Khi thêm câu lạc bộ Board Game với trò "Ma sói" để rèn giao tiếp, phản biện và "Tuki" phát triển tư duy logic không gian, bức tranh hiện lên rõ: công nghệ không tách khỏi tư duy phản biện và tương tác mặt đối mặt.
Hợp tác với sinh viên đại học: cầu nối thực hành công nghệ còn thiếu ở phổ thông
Điểm mới quan trọng là trường phổ thông hợp tác với các trường đại học để đưa sinh viên, giảng viên có chuyên môn vào trực tiếp hướng dẫn học sinh. Ở câu lạc bộ An ninh mạng, sinh viên Đại học Bách khoa giúp các em không chỉ nghe lý thuyết mà còn thực hành xây dựng hệ thống bảo mật, nhận diện lừa đảo, bảo vệ dữ liệu cá nhân. Các câu lạc bộ tiếng Hàn, tiếng Nhật được hỗ trợ bởi Trường đại học Ngoại ngữ – Tin học TP.HCM và một số trường khác, kết hợp học ngoại ngữ với tìm hiểu văn hóa qua âm nhạc, điện ảnh, đặt mục tiêu sau 3 năm đạt trình độ bậc 3. Mô hình này giải một nút thắt lâu nay: trường phổ thông thiếu điều kiện cập nhật nhanh tiến bộ công nghệ, trong khi sinh viên đại học lại cần không gian áp dụng kiến thức và hướng dẫn thế hệ đàn em. Ở đây, câu lạc bộ STEM học sinh trở thành cầu nối thực hành công nghệ, không phải "sân chơi cho vui" mà là nơi thử nghề, thử kỹ năng, thử xem mình có phù hợp với các ngành công nghệ.
Tác động rộng hơn: từ lớp học đến không gian trực tuyến không quảng cáo
Cách THPT Nguyễn Hiền tổ chức câu lạc bộ cho thấy một xu hướng chung: học sinh cần môi trường tập trung, ít nhiễu, để rèn kỹ năng công nghệ phổ thông một cách lành mạnh. Thầy Lê Minh Huy nhấn mạnh câu lạc bộ Board Game tạo cơ hội tương tác trực tiếp, thay vì dành quá nhiều thời gian cho điện thoại. Ở không gian trực tuyến, một nền tảng khác cũng đang đi theo hướng này khi thiết kế phiên bản riêng cho thành viên, tất cả trang, chuyên mục và video đều không có quảng cáo hiển thị, không ngắt quãng sự tập trung của bạn đọc. Từ ngày 1-1-2023, phiên bản này cho phép thành viên đóng góp điểm để tặng tác giả, đổi quà lưu niệm, đăng ký quảng cáo, mua sắm trực tuyến, nhằm nâng cao chất lượng nội dung và tăng kết nối với cộng đồng độc giả. Khi trường học đưa robot lập trình, an ninh mạng cho học sinh vào câu lạc bộ, còn nền tảng báo chí tối ưu không gian đọc, chúng ta đang thấy cùng một thông điệp: muốn công nghệ phục vụ con người, cần tạo những không gian tập trung, có mục đích và có người dẫn đường.
