AI cần được học, không chỉ được sử dụng
AI trong trường học là cách đưa kiến thức và công cụ trí tuệ nhân tạo vào hoạt động dạy, học phù hợp với từng lứa tuổi, giúp học sinh biết sử dụng, hiểu giới hạn và kiểm chứng kết quả. Đây là hướng đi cần thiết khi công nghệ đang làm thay đổi cách tiếp cận tri thức, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào việc nhà trường dạy tư duy có trách nhiệm chứ không chỉ giới thiệu ứng dụng.
Ở Thái Nguyên, nội dung học trí tuệ nhân tạo được thiết kế theo lộ trình từ làm quen, trải nghiệm đến vận dụng và sáng tạo. Học sinh tiểu học tiếp cận ứng dụng trực quan; cấp THCS dùng AI để tạo sản phẩm số và hỗ trợ việc học; còn học sinh THPT có thể khám phá, thiết kế hoặc cải tiến công cụ AI qua dự án.
Tại lớp 6A1 Trường THCS Trưng Vương, học sinh học với chủ đề “Học với AI nhưng con người phải kiểm chứng”; từ đầu tháng 10, trường tổ chức một tiết AI mỗi tuần cho các lớp. Bài học đáng giá ở chỗ đặt sự hoài nghi có căn cứ bên cạnh kỹ năng sử dụng: AI có thể gợi ý và hệ thống hóa kiến thức, nhưng học sinh vẫn phải đối chiếu thông tin với nguồn đáng tin cậy.
Mười hai tiết ở Thái Nguyên: có chương trình, cần điều kiện thực hành
Tại Trường THPT Tức Tranh, xã Vô Tranh, nhà trường hoàn thiện giáo án cho chương trình 12 tiết AI và phân công giáo viên cốt cán phụ trách, hướng tới giúp học sinh làm quen với các dự án ứng dụng. Quy mô này cho thấy AI đang được đưa vào giáo dục phổ thông như một nội dung có cấu trúc, thay vì một hoạt động trải nghiệm rời rạc.
Tuy nhiên, có giáo án chưa đồng nghĩa với việc mọi học sinh đều được thực hành đầy đủ. Trường cho biết còn thiếu giáo viên nòng cốt có chuyên môn, trong khi thiết bị phục vụ dạy và học AI còn hạn chế. Nếu học sinh chỉ nghe giải thích mà ít được thử nghiệm, mục tiêu phát triển năng lực công nghệ sẽ khó đạt.
Muốn chương trình đi vào thực chất, ngành giáo dục cần phối hợp với các trường rà soát thiết bị, xác định nhu cầu bồi dưỡng giáo viên và xây dựng học liệu dùng chung. Đó cũng là cách giảm nguy cơ chênh lệch cơ hội giữa học sinh ở những địa bàn có điều kiện khác nhau.
AI dạy Toán: hữu ích khi làm rõ cách nghĩ
Một hướng tiếp cận khác là dùng AI ngay trong môn học. Tổ Toán – Tin Trường THPT Hoài Đức A tổ chức hội thảo về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy học Toán, mở ra trao đổi về cách công nghệ hỗ trợ việc tiếp cận những chủ đề khó.
Với hàm số, hình học không gian hay xác suất – thống kê, ứng dụng tích hợp AI có thể mô phỏng mô hình và hiển thị hình ảnh trực quan. Học sinh có thể quan sát đồ thị thay đổi hoặc tương tác với hình khối ba chiều, thay vì chỉ hình dung từ hình vẽ phẳng. Hệ thống cũng có thể điều chỉnh bài tập theo tiến độ và điểm mạnh, điểm yếu của từng em.
Nhưng AI dạy Toán chỉ có giá trị khi giúp học sinh hiểu vì sao một lời giải đúng, không phải cung cấp đáp án để chép. Giáo viên vẫn cần chọn công cụ phù hợp, yêu cầu học sinh trình bày lập luận và kiểm tra kết quả. Hội thảo là điểm khởi đầu để tiếp tục đổi mới phương pháp, đồng thời nhắc người học về trách nhiệm khi sử dụng công nghệ.
Kết hợp hai cách tiếp cận, giữ con người ở trung tâm
Hai hoạt động cho thấy AI có thể vừa là nội dung cần học, vừa là công cụ hỗ trợ một môn cụ thể. Chương trình ở Thái Nguyên xây nền tảng về cách hiểu và sử dụng AI; hội thảo tại Hoài Đức A gắn công nghệ với thực hành Toán. Hai hướng này bổ sung cho nhau: thiếu kiến thức nền, học sinh dễ tin máy móc; thiếu ứng dụng, bài học công nghệ có thể xa rời việc học hằng ngày.
Điều cần ưu tiên không phải đưa càng nhiều công cụ vào lớp càng tốt, mà là bảo đảm giáo viên đủ năng lực hướng dẫn, học sinh có cơ hội thực hành và mọi câu trả lời do AI tạo ra đều được xem xét. Khi đó, công nghệ có thể giúp cá nhân hóa việc học mà không thay thế tư duy độc lập.
AI nên được dạy như một năng lực phổ thông và được dùng như phương tiện làm sáng tỏ kiến thức. Nếu nhà trường đồng thời đầu tư vào con người, học liệu và điều kiện thực hành, học sinh sẽ không chỉ biết dùng AI mà còn biết đặt câu hỏi, đánh giá câu trả lời và chịu trách nhiệm với sản phẩm của mình.
