Tập huấn chỉ có ý nghĩa khi gắn với việc dạy hằng ngày
AI trong giáo dục là việc sử dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ dạy và học, từ thiết kế bài giảng đến khám phá kiến thức, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào cách giáo viên tổ chức và hướng dẫn học sinh. Tại Trường THPT Bắc Đông Quan, Hưng Yên, nhà trường phối hợp với đơn vị chuyên môn thuộc Trường Công nghệ, Đại học Kinh tế Quốc dân, tổ chức tập huấn AI cho toàn thể cán bộ, giáo viên. Thay vì dừng ở lý thuyết, chương trình hướng dẫn thực hành công cụ để xử lý khó khăn cụ thể khi chuẩn bị bài giảng hằng ngày.
Đây là hướng đi đúng: giáo viên dùng AI cần được thử công cụ trên chính công việc của mình, từ xây dựng nội dung đến tổ chức hoạt động học tập. Phần mềm Vidia, trợ lý tạo bài giảng video tự động, thu hút sự quan tâm của giáo viên; công cụ có thể chuyển nội dung sách giáo khoa, trình chiếu hoặc đề cương thành video bài giảng, mở rộng cách truyền đạt kiến thức. Nhưng làm được một sản phẩm chưa đồng nghĩa với dạy tốt hơn. Tập huấn có giá trị khi giúp thầy cô đánh giá sản phẩm, điều chỉnh cho phù hợp với bài học và nhận ra lúc nào không nên dùng AI.
Từ câu trả lời có sẵn đến năng lực tự học
AI có thể đưa kiến thức đến học sinh theo nhiều cách, khơi gợi tò mò và hỗ trợ các em tìm hướng giải quyết vấn đề. Tuy nhiên, nếu công cụ chỉ được dùng để lấy đáp án nhanh, cơ hội rèn tư duy sẽ bị bỏ lỡ. Trong một dự án STEM chế tạo xe phản lực chạy bằng bong bóng từ vật liệu tái chế, học sinh dùng AI để tìm hiểu nguyên lý và phác thảo thiết kế. Khi xe chạy chậm, lệch hướng, các em phân tích nguyên nhân bằng kiến thức Vật lí, rồi thử điều chỉnh ống dẫn khí, bánh xe và trọng tâm.
Giá trị của hoạt động nằm ở chu trình đặt câu hỏi, kiểm chứng, thử nghiệm và giải thích kết quả—not ở việc AI trả lời nhanh đến đâu. Giáo viên vì thế cần giao nhiệm vụ khiến học sinh tự thực hiện trước, rồi mới dùng AI để mở rộng hoặc đối chiếu. Trong giờ Ngữ văn, học sinh có thể tự tóm tắt văn bản rồi so sánh với bản tóm tắt do AI tạo; cách làm này giúp các em suy nghĩ có hệ thống và đào sâu nội dung thay vì tiếp nhận một chiều. Học sinh tự học cần được rèn cách kiểm tra thông tin bằng sách giáo khoa, kiến thức đã học và trao đổi với thầy cô, đồng thời biết bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Triển khai có lộ trình, không chỉ phát công cụ
AI có thể hỗ trợ cá nhân hóa cách tiếp cận kiến thức và góp phần phát triển kỹ năng số, nhưng không nên được đưa vào mọi lớp học theo cùng một cách. Từ năm học 2026–2027, nội dung giáo dục AI dự kiến được triển khai với 12 bài học cốt lõi từ lớp 1 đến lớp 12; chương trình 12 giờ cũng mở ra hướng tiếp cận công nghệ mới cho học sinh phổ thông. Quy mô này đòi hỏi thiết kế phù hợp với lứa tuổi: ở những lớp đầu cấp, hoạt động làm quen nên đơn giản, trong khi kỹ năng đọc, viết và nền tảng học tập vẫn cần được ưu tiên.
Trước khi hướng dẫn học sinh, giáo viên cần hiểu công nghệ, giới hạn của nó và cách chọn hoạt động phù hợp từng nhóm tuổi. Tập huấn AI nên bao gồm kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và thiết kế nhiệm vụ học tập, chứ không chỉ dạy thao tác với công cụ. Nhà trường cũng cần internet ổn định, thiết bị dùng chung, lớp học có kết nối và tài nguyên số phù hợp. Nếu thiếu những điều kiện ấy, cơ hội thực hành sẽ không đồng đều giữa các trường.
Giáo viên vẫn là người quyết định chất lượng học tập
Không nên đo thành công của AI trong trường phổ thông bằng số tài khoản hay số công cụ được giới thiệu. Thước đo đáng tin cậy hơn là học sinh có biết đặt câu hỏi, kiểm tra câu trả lời và vận dụng kiến thức vào tình huống mới hay không. AI có thể gợi ý, tạo học liệu và mở thêm lối tiếp cận; giáo viên phải thiết kế hoạt động để học sinh suy luận, bảo vệ lập luận và nhận ra khi thông tin do máy tạo ra thiếu chính xác.
Vì vậy, điều cần đưa từ buổi tập huấn vào lớp học không chỉ là kỹ năng bấm nút, mà là năng lực sư phạm để chọn đúng mục đích, độ tuổi và thời điểm sử dụng. Khi giáo viên được thực hành, trường có đủ hạ tầng và học sinh được hướng dẫn kiểm chứng thay vì sao chép, AI mới có thể hỗ trợ cá nhân hóa việc học mà không thay thế tư duy. Đó là lộ trình đáng theo đuổi: công nghệ phục vụ quá trình học, còn quyền phán đoán và trách nhiệm vẫn thuộc về con người.
