AI đang trở thành một phần của chuẩn năng lực
AI trong giáo dục là việc sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ thiết kế bài học, tổ chức hoạt động và điều chỉnh cách học theo nhu cầu của học sinh. Điểm đáng chú ý hiện nay là năng lực này không còn chỉ là lựa chọn của từng giáo viên: Thông tư 90/2026/TT-BGDĐT đưa yêu cầu ứng dụng công nghệ thông tin, AI và ngoại ngữ vào tiêu chuẩn năng lực của trợ giảng, nghiên cứu viên và nhân sự hỗ trợ giảng dạy tại các cơ sở giáo dục đại học. Với trợ giảng đại học, đây là tín hiệu rõ rằng kỹ năng số đang được gắn với yêu cầu nghề nghiệp chính thức. Quy định tạo cơ sở để trường tuyển dụng, bố trí nhân sự và xây dựng kế hoạch bồi dưỡng phù hợp. Nhưng việc đặt chuẩn trên văn bản mới là điểm khởi đầu; năng lực chỉ hình thành khi người làm giáo dục có cơ hội thực hành và biết cách đánh giá đầu ra của AI.
Thông tư cũng quy định nhân sự hỗ trợ giáo dục đại học làm việc 40 giờ mỗi tuần, đồng thời yêu cầu các trường rà soát bậc lương, phụ cấp theo vị trí và tổ chức đào tạo, bồi dưỡng theo quy định. Những chi tiết này cho thấy chính sách đang định hình cả vị trí việc làm lẫn yêu cầu năng lực. Tuy nhiên, tiêu chuẩn dành cho nhân sự đại học không tự động giải quyết nhu cầu của giáo viên phổ thông. Nếu muốn AI đi vào lớp học một cách có trách nhiệm, hệ thống cần chuyển từ lời nhắc “hãy ứng dụng” sang hướng dẫn cụ thể, thời gian học tập và hỗ trợ chuyên môn tại từng trường.
Tập huấn thực hành giúp giáo viên bắt đầu từ việc thật
Tại Trường THPT Bắc Đông Quan, Hưng Yên, nhà trường phối hợp với bộ môn Khoa học dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo thuộc Trường Công nghệ, Đại học Kinh tế Quốc dân tổ chức tập huấn chuyên sâu “Sử dụng AI nâng cao hiệu quả giảng dạy” cho toàn thể cán bộ, giáo viên. Buổi học không dừng ở lý thuyết mà hướng dẫn giáo viên dùng phần mềm AI giáo dục để xử lý những khó khăn trong khâu chuẩn bị bài hằng ngày. Đây là hướng đi thuyết phục hơn các buổi giới thiệu công cụ đơn thuần: giáo viên dùng AI có ý nghĩa khi họ thử nghiệm trên nhiệm vụ quen thuộc, nhận ra giới hạn của công cụ rồi tự quyết định cách áp dụng. Theo hiệu trưởng Đặng Hoàn Kiếm, bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng và trải nghiệm thực tế giúp giáo viên dần làm chủ công cụ, thiết kế bài học linh hoạt và cải thiện hiệu quả học tập.
Dẫu vậy, một đợt tập huấn chưa thể thay thế hỗ trợ liên tục. Giáo viên cần có thời gian thử công cụ, chia sẻ bài học và được hướng dẫn về độ chính xác, quyền riêng tư cũng như cách giữ vai trò chủ đạo của người dạy. Nguồn thông tin về mô hình ở Hưng Yên cho thấy thực hành là trọng tâm, nhưng không nêu lịch bồi dưỡng tiếp nối hay phạm vi hỗ trợ sau khóa học. Khoảng trống này đáng lưu ý: chuẩn năng lực có thể được ban hành đồng loạt, trong khi điều kiện thiết bị, thời gian và chuyên môn hỗ trợ giữa các trường không đồng đều. Chính sách chỉ công bằng khi yêu cầu đi cùng cơ hội học tập thực chất.
Từ Toán đến tiếng Việt, AI có ích khi phục vụ mục tiêu học tập
Thử nghiệm tại trường phổ thông cho thấy AI không nhất thiết biến tiết học thành buổi trình diễn công nghệ. Tổ Toán – Tin Trường THPT Hoài Đức A tổ chức chuyên đề về ứng dụng AI trong dạy và học Toán; các công cụ có thể mô phỏng hình không gian, thể hiện sự biến đổi của đồ thị và gợi ý lộ trình bài tập theo năng lực học sinh. Nếu được giáo viên kiểm tra và dùng đúng mục đích, cách làm này có thể giúp học sinh hình dung khái niệm trừu tượng, đồng thời cho nhóm cần củng cố thêm thời gian ôn nền tảng và nhóm học nhanh cơ hội giải bài nâng cao. Giá trị không nằm ở việc đưa AI vào mọi bài, mà ở chỗ chọn đúng phần công nghệ giúp học sinh hiểu sâu hơn.
Ở bậc tiểu học, sáng 4/11, Trường Tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm tại phường Sài Gòn, TP.HCM tổ chức chuyên đề dạy tiếng Việt theo dự án cho học sinh lớp 5, với 250 cán bộ quản lý, giáo viên và thành viên cụm chuyên môn tham dự. Học sinh làm việc trong năm câu lạc bộ, từ kể chuyện, khám phá từ ngữ đến luyện đọc; các em trình bày sản phẩm, nhận góp ý và tự điều chỉnh cách đọc, ngắt nghỉ, nhấn giọng. Hoạt động này nhấn mạnh vai trò tích cực của học sinh hơn là sức mạnh của một phần mềm. Nhà trường định hướng giáo viên vận dụng dạy học dự án và công nghệ để giúp học sinh học sâu tiếng Việt, đồng thời phát triển kỹ năng số.
Muốn biến chuẩn thành năng lực, phải thu hẹp khoảng cách hỗ trợ
Ba ví dụ cho thấy AI đã bước vào nhiều cấp học, nhưng mức độ sẵn sàng không thể đo bằng số công cụ được sử dụng. Một chuyên đề Toán, dự án tiếng Việt hay khóa tập huấn chỉ tạo nền móng; giáo viên còn cần được hướng dẫn cách kiểm chứng nội dung, tránh lệ thuộc vào câu trả lời máy tạo và lựa chọn hoạt động phù hợp với học sinh. Trong khi đó, quy định mới đặt yêu cầu năng lực lên nhân sự hỗ trợ giáo dục đại học và giao các trường trách nhiệm xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng. Sự chênh lệch nằm ở chỗ chuẩn đã được nêu rõ, còn hỗ trợ thực tế hiện được phản ánh qua một số chương trình và mô hình riêng lẻ, chưa đủ để khẳng định mọi giáo viên đều có điều kiện tương đương.
Bước tiếp theo nên là biến tập huấn AI thành hoạt động thường xuyên, gắn với môn học và công việc hàng ngày, thay vì một buổi học tách rời. Trường học cần có thời gian để giáo viên cùng thiết kế, thử nghiệm và đánh giá bài dạy; cơ quan quản lý cần bảo đảm hướng dẫn phù hợp với cấp học, điều kiện thiết bị và nguyên tắc an toàn. Kết luận cần rõ ràng: AI có thể mở thêm cách dạy và học, nhưng không thay thế năng lực sư phạm. Tiêu chuẩn nghề nghiệp chỉ có sức nặng khi đi cùng hỗ trợ đủ cụ thể để giáo viên biến công nghệ thành trải nghiệm học tập có ích.
