Người chạy thận nhân tạo: sống nhờ máy nhưng dễ chết vì… ăn uống sai
Người chạy thận nhân tạo là những người suy thận giai đoạn cuối phải phụ thuộc vào máy lọc máu định kỳ, nên chế độ ăn suy thận và kiểm soát dịch – điện giải hằng ngày quyết định trực tiếp nguy cơ phù phổi, tăng kali máu, rối loạn nhịp tim và cả tính mạng họ. Với nhóm bệnh nhân này, tai nạn không chỉ xảy ra trong phòng lọc máu mà bắt đầu từ những lựa chọn quen thuộc ở nhà: ly nước dừa, bát canh đầy, quả chuối tráng miệng hay việc phớt lờ cảm giác khác lạ ở cầu tay. Cử nhân điều dưỡng Bùi Thế Hưng, Khoa Nội Thận Khớp, Bệnh viện 19-8 nhấn mạnh người chạy thận phải chủ động kiểm soát dịch, bảo vệ đường vào mạch máu và phòng tăng kali máu ngay trong sinh hoạt hằng ngày. Nếu không, mọi cố gắng điều trị tại bệnh viện sẽ bị phá hỏng bởi vài thói quen tưởng như vô hại.
Nước dừa, chuối và các thực phẩm giàu kali: “sát thủ thầm lặng” của tim
Trong chế độ ăn suy thận, điều nguy hiểm nhất không phải là ăn ít hay ăn nhiều mà là ăn sai nhóm thực phẩm cần tránh. Tăng kali máu là biến chứng đặc biệt nguy hiểm ở người suy thận vì khi thận không thể đào thải kali, chất này tích tụ sẽ làm rối loạn hoạt động điện của tim, gây loạn nhịp và thậm chí ngừng tim đột ngột. Nước dừa – vốn được coi là “nước thần” giải nhiệt – lại rất giàu kali, nên với người suy thận giai đoạn cuối, uống nước dừa thường xuyên có thể đẩy nhanh tình trạng tăng kali máu. Tương tự, chuối, thanh long, sầu riêng, mít, hoa quả sấy cũng nằm trong nhóm thực phẩm giàu kali phải hạn chế tùy tình trạng bệnh. Câu nói đáng để ghi nhớ là: “Với người chạy thận nhân tạo, những thói quen như uống thêm nước, ăn một quả chuối… có thể dẫn tới biến chứng nguy hiểm”.
Uống thêm nước, ăn tráng miệng vô tư: khi một ly nước cũng có thể làm ngạt thở
Nhiều người nghĩ uống nhiều nước là tốt, nhưng với người chạy thận nhân tạo, thói quen “cố uống thêm ít nước cho mát” là con đường ngắn nhất dẫn tới phù và suy hô hấp. Khi chức năng thận suy giảm nghiêm trọng, cơ thể gần như mất khả năng đào thải nước; lượng dịch dư thừa gây phù, tăng huyết áp, nặng hơn là phù phổi cấp khiến người bệnh khó thở và có thể đe dọa tính mạng. Đó là lý do cân nặng giữa hai lần lọc máu phải được kiểm soát chặt chẽ; ví dụ, người có trọng lượng khô 50 kg không được phép tăng quá khoảng 2,5 kg giữa hai lần lọc. Lượng nước đưa vào cơ thể không chỉ là nước lọc mà còn tính cả canh, sữa, nước hoa quả. Cảm giác khát không phải lý do để uống thỏa thích; người bệnh nên dùng viên đá nhỏ, súc miệng hoặc nhai kẹo cao su không đường thay vì uống thêm nhiều nước.
Cầu tay – “đường sinh mệnh” không được phép bỏ qua tín hiệu bất thường
Một chế độ ăn suy thận dù chuẩn đến đâu cũng mất tác dụng nếu đường vào mạch máu bị trục trặc. Cầu tay (AVF, AVG) được xem là “đường sinh mệnh” vì đây là lối ra – vào của máu để lọc; nếu hẹp, tắc hoặc nhiễm trùng, quá trình lọc máu sẽ bị gián đoạn. Người bệnh phải kiểm tra cảm giác rung tại cầu tay mỗi ngày; bình thường sẽ cảm thấy rung nhẹ liên tục như tiếng “vù vù” dưới da. Nếu đột ngột mất rung hoặc chỉ còn đập như mạch bình thường, phải đến bệnh viện ngay để kiểm tra nguy cơ hẹp hoặc tắc mạch. Việc đo huyết áp, lấy máu, tiêm truyền hoặc mang vác nặng bằng tay có cầu tay cần tuyệt đối tránh. Với catheter, người bệnh phải giữ vùng đặt sạch, khô, thay băng đúng hướng dẫn để ngăn nhiễm trùng. Bỏ qua những dấu hiệu này khác nào tự tay bóp nghẹt đường sống của chính mình.
Kiểm soát điện giải và 5 dấu hiệu báo động: chọn sống chủ động hay chờ biến chứng?
Người chạy thận nhân tạo không chỉ cần nhớ danh sách thực phẩm cần tránh mà còn phải hiểu lý do: kiểm soát chất điện giải (đặc biệt là kali) và dịch là chìa khóa để không rơi vào tình trạng quá tải, tăng kali máu và biến chứng tim mạch. Các biểu hiện cảnh báo như chân tay bủn rủn, yếu cơ, tê quanh môi, nhịp tim chậm hay cảm giác tim bỏ nhịp không nên bị xem nhẹ vì có thể là dấu hiệu tăng kali máu. Quan trọng hơn, có 5 dấu hiệu báo động đỏ buộc phải đến bệnh viện ngay: khó thở cấp tính (nhất là khi nằm phải ngồi dậy để thở), đau thắt ngực, vị trí cầu tay hoặc catheter sưng nóng đỏ đau hay rỉ mủ, mất cảm giác “vù vù” ở cầu tay và tăng cân quá nhanh kèm phù mặt, chân. Người chạy thận không có quyền chủ quan; mỗi bữa ăn và mỗi dấu hiệu lạ trên cơ thể đều là lựa chọn giữa sống ổn định hay đánh cược với biến chứng.
