Thực phẩm qua đêm: Thói quen nhỏ, hậu quả lớn
Bảo quản thực phẩm an toàn là tập hợp các thói quen lựa chọn, chế biến, lưu trữ và sử dụng thực phẩm, nước uống đúng cách nhằm hạn chế vi khuẩn sinh sôi, ngăn ngừa ngộ độc thực phẩm cấp tính, bảo vệ hệ tiêu hoá và giảm nguy cơ tổn thương các cơ quan quan trọng như gan, thận. Khi nói đến thực phẩm để qua đêm, nhiều người nghĩ “cứ bỏ tủ lạnh là an toàn”, nhưng điều này thường là ảo giác an toàn. Đồ ăn đã gọt, cắt sẵn hoặc nước uống đã mở nắp luôn là mảnh đất màu mỡ cho vi khuẩn, nhất là khi bảo quản ở nhiệt độ cao hoặc không được che đậy kín. Vấn đề không phải là qua đêm hay không, mà là cách chúng ta đối xử với đồ ăn, nước uống: cẩu thả hay có kiến thức.
Chai nước để trong ô tô: “quả bom vi khuẩn” giấu trong thói quen
Một người đàn ông khoảng 50 tuổi ở Trung Quốc đã phải nhập viện sau khi uống chai nước để trong ô tô 2 ngày, với biểu hiện nôn ói, tiêu chảy, sốt và tổn thương thận cấp. Đây không phải chuyện hiếm, mà là lời cảnh báo thẳng vào thói quen nhiều người vẫn làm: uống dở nước rồi bỏ lại trên xe để hôm sau uống tiếp. Chai nước đã mở nắp, tiếp xúc trực tiếp với miệng, đồng nghĩa khoang miệng đầy vi khuẩn và mảnh vụn thức ăn đã “gieo mầm” vào bên trong chai. Nhiệt độ khoang xe có thể lên 40–60°C, tạo điều kiện lý tưởng cho vi khuẩn nhân lên theo cấp số nhân, biến một chai nước tưởng như sạch thành “nước súp vi khuẩn” khó lường.
Một câu nói đáng để trích lại là: “Khi nước đóng chai đã uống dở được để ở nhiệt độ phòng trong khoảng 24 giờ, số lượng vi khuẩn dị dưỡng trong nước có thể tăng mạnh theo cấp số nhân”. Đây là bằng chứng cho thấy an toàn nước uống không chỉ là chọn loại nước, mà là cách sử dụng và bảo quản.
Từ viêm dạ dày-ruột cấp đến suy thận cấp: đường đi nguy hiểm
Sau khi uống chai nước bị nhiễm khuẩn, người đàn ông nói trên được chẩn đoán viêm dạ dày – ruột cấp do vi khuẩn, một dạng ngộ độc thực phẩm cấp tính. Cơn bão tiêu chảy và nôn ói dữ dội làm cơ thể mất nước nhanh, kéo theo thể tích máu lưu thông giảm, lượng máu đến thận không đủ, khiến thận thiếu máu, thiếu oxy và xuất hiện tổn thương thận cấp. Độc tố vi khuẩn càng khiến thận phải làm việc nặng hơn để lọc bỏ, làm gánh nặng tăng vọt. Những người trung niên, cao tuổi, có bệnh nền như tiểu đường, suy thận mạn – như trường hợp người đàn ông ngoài 50 tuổi này – thường là nhóm nguy cơ cao, vì chức năng miễn dịch và thận vốn đã suy giảm. Với họ, một đợt tiêu chảy và nôn ói tưởng nhỏ có thể là cú đánh chí tử dẫn tới suy thận cấp hoặc phải nằm viện dài ngày.
Nhận diện sớm triệu chứng và khi nào phải nhập viện
Ngộ độc thực phẩm cấp tính do thức ăn, nước uống nhiễm khuẩn thường khởi phát bằng tiêu chảy và nôn ói, kèm sốt, đau quặn bụng. Khi viêm dạ dày – ruột cấp tính tiến triển, người bệnh có thể tiêu chảy liên tục, nôn mọi thứ vừa ăn uống, không bù đủ nước được, môi khô, tiểu ít, thậm chí không tiểu, mệt lả, choáng váng. Đây là lúc nghĩ đến nguy cơ suy thận cấp. Bất cứ ai sau khi uống nước để lâu trong ô tô hay dùng thực phẩm nghi nhiễm bẩn mà xuất hiện nôn ói, tiêu chảy, sốt kèm tiểu ít, phù nhẹ, đau vùng thắt lưng hoặc mệt bất thường cần đến bệnh viện ngay để được truyền dịch, làm xét nghiệm chức năng thận và điều trị kịp thời. Trì hoãn với lý do “chắc dạ yếu” là cách giao sinh mạng mình cho biến chứng.
Làm sao bảo vệ thận và đường ruột từ căn bếp và chai nước?
Để tránh lặp lại những bi kịch tương tự, lối sống phải thay đổi chứ không chỉ là vài mẹo lưu truyền. Với nước uống, nguyên tắc an toàn nước uống rất rõ ràng: không uống lại chai nước đã mở nắp, từng chạm miệng và bỏ quên trong ô tô, nhất là qua đêm hoặc trong thời tiết nóng; lựa chọn an toàn nhất là bỏ đi. Khi dùng nước đóng chai, hãy rót ra cốc thay vì uống trực tiếp từ miệng chai để hạn chế vi khuẩn từ khoang miệng “quay lại” chai. Bình đựng nước phải được vệ sinh thường xuyên, nếu không sẽ thành “hệ sinh thái” của nấm mốc và vi khuẩn.
Với thực phẩm, hãy ăn ngay sau khi gọt, cắt, hạn chế để qua đêm, dù trong tủ lạnh. Thực phẩm nghi ngờ có mùi lạ, để lâu ngoài nhiệt độ phòng hoặc từng bị bỏ quên trong xe nên được bỏ đi, không tiếc. Bảo quản thực phẩm an toàn không chỉ dành cho trẻ nhỏ, mà đặc biệt quan trọng với người trung niên, cao tuổi, người có bệnh nền thận, tim mạch, tiểu đường – những người luôn ở hàng đầu danh sách nguy cơ suy thận cấp khi gặp ngộ độc. Kết luận rất rõ: thay đổi vài thói quen nhỏ hôm nay dễ hơn nhiều so với sống chung với thận tổn thương suốt quãng đời còn lại.
